I SA/Po 1345/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Jaśniewicz Sędziowie Sędzia NSA Maria Skwierzyńska (spr.) asesor sąd. WSA Małgorzata Bejgerowska Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu w dniu 03 lutego 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia [...] Nr [...]; /-/ M. Bejgerowska /-/ M. Jaśniewicz /-/ M. Skwierzyńska A. K. w okresie od 4 września 2003 r. do 30 stycznia 2008 r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie handlu artykułami branży przemysłowej i wykańczania wnętrz na podstawie wpisu do ewidencji działalności a gospodarczej z dnia 1 września 2003 r. Nie dopełniła ona jednak obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w okresie od lutego 2006 r. do stycznia 2008 r. Wnioskiem z dnia 18 czerwca 2008 r. A. K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie chociażby połowy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Strona wskazała, że ma 22 lata i znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, choruje na anemię i ponosi znaczne koszty leczenia, a pracę podjęła dopiero od maja 2008r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P. decyzją z dnia [...] odmówił umorzenia połowy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okresy 02.2006 - 06.2006, 11.2006-02.2007 w łącznej kwocie [...], ubezpieczenie zdrowotne za okresy 03.2006-04.2006, 11.2006-02.2007 w łącznej kwocie [...] oraz na Fundusz Pracy za okresy 05.2006, 11.2006-02.2007 w łącznej kwocie [...]. W. w. organ stwierdził, iż wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej, jest zatrudniona w Zakładzie [...] s.c. na stanowisku sekretarki na czas określony od 1 maja 2008 r. do 31 grudnia 2010 r., przy czym z raportów imiennych ZUS RCA 05-06/2008 wynika, że otrzymuje ona wynagrodzenie w wysokości [...]. W 2006r. strona wykazała dochód z działalności gospodarczej w kwocie [...] oraz innych źródeł w wysokości [...], natomiast w roku 2007 nie osiągnęła dochodu z działalności gospodarczej. Z zaświadczenia lekarskiego wynika, iż w lipcu 2008r. A. K. była w ciąży bliźniaczej, a jej stan zdrowia wymaga leżenia. Wnioskodawczyni choruje na anemię, mieszka z matką, która uzyskuje rentę w wysokości [...] netto miesięcznie. W uzasadnieniu wskazano, iż prowadzone jest z majątku strony postępowanie egzekucyjne w administracji, a także, że uzyskuje ona dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę. W tym stanie rzeczy w sprawie brak podstaw prawnych i faktycznych do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Z oceny zebranych w sprawie materiałów dotyczących stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej A.K. wynika, że opłacenie należności z tytułu składek nie pociągnęłoby dla wnioskodawczyni zbyt ciężkich skutków. Tym samym brak podstaw do przyjęcia, że po stronie w. w. zachodzą również uzasadnione przypadki mogące stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należność z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.; dalej powoływanym również jako Rozporządzenie). ZUS wskazał także, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi wnioskodawczyni możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a także, że nie sprawuje ona opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny i tym samym nie jest pozbawiona możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek. Strona uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, wobec czego jej aktualna sytuacja finansowa nie stanowi przeszkody do opłacenia należności z tytułu zaległych składek np. w formie układu ratalnego. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, że przebywa na zwolnieniu lekarskim w związku z ciążą bliźniaczą, a jej dochód stanowi zasiłek chorobowy w wysokości [...] miesięcznie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji poza przedstawieniem przebiegu postępowania w sprawie i przywołaniem treści przepisów art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz proceduralnych przepisów k.p.a. (art. 138 § 1 i 2) wskazał, iż po zakończeniu urlopu macierzyńskiego strona może kontynuować zatrudnienie i opłacać należności z tytułu zaległych składek, np. w formie układu ratalnego. Decyzję tę A. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu podnosząc, iż jej jedyny dochód stanowi zasiłek macierzyński w wysokości [...] netto oraz, że posiada dwoje dzieci w wieku trzech dni i nie ma w związku z tym możliwości spłaty zadłużenia. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jak i poprzedzająca ją decyzja I instancji posiadają bowiem uchybienia, które powodują konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego Analiza stanu prawnego mającego odniesienie do niniejszej sprawy pozwala przyjąć, że stosownie do treści art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007, Nr 11, poz. 74 ze zm; dalej u.s.u.s.) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności tj. w przypadkach, o których mowa w ust. 3 powołanego przepisu oraz w ust. 3a. Ponadto z upoważnienia ustawowego zawartego w ust. 3b art. 28 wynika, że Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego upoważniony jest do wydania rozporządzenia w spawie zasad i przesłanek umorzenia. W myśl art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne ł, Szczegółowe zasady umarzania składek określa więc § 3 ust. 1 Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia:31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s.), zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Prezes ZUS stwierdził co prawda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że z majątku skarżącej prowadzona jest egzekucja administracyjna lecz nie wskazał nawet przez jaki organ i z jakim rezultatem. Z akt administracyjnych sprawy nie można zaś powziąć informacji w tej kwestii. Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia sprowadza się do przedstawienia postępowania w sprawie, przywołania przepisów prawa, jednak jest wyjątkowo ogólnikowe w zakresie odniesienia się do wymienionych w powołanych przepisach przesłanek, jak i okoliczności faktycznych przedstawionych przez stronę. Tymczasem zgodnie z treścią art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. niezbędnymi elementami decyzji winno być uzasadnienie faktyczne i prawne. Decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co powoduje, iż szczególnego znaczenia nabiera w tym przypadku treść jej uzasadnienia. Uznaniowość nie oznacza bowiem dowolności, wobec czego organ wydający decyzję winien w niej wykazać jakimi przesłankami się kierował wydając takie a nie inne rozstrzygnięcie. Tymczasem w sprawie, poza przedstawieniem przebiegu postępowania oraz powołaniem przepisów prawa ZUS uzasadniając swoje stanowisko ograniczył się do stwierdzenia, iż wnioskodawczyni nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, który pozbawiałby ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek, a po zakończeniu urlopu macierzyńskiego może kontynuować zatrudnienie i opłacać należności z tytułu zaległych stawek. Nie odniesiono się zatem do konkretnej aktualnej sytuacji strony, nie przeanalizowano kwestii możliwości zaspokojenia przez nią i jej dzieci niezbędnych potrzeb życiowych, w aspekcie sytuacji osobistej skarżącej. Obowiązkiem ZUS jest wskazanie, jakie konkretne okoliczności przedstawiane przez stronę uznał za wykazanie czy niesporne i następnie dokonanie jednoznacznej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i twierdzeń strony. Jak to wyżej wskazano uznaniowość nie oznacza dowolności. Nie uzasadnione jest zatem oparcie decyzji na hipotezach dotyczących zdarzeń, które mogą nastąpić w przyszłości, a zatem mają charakter niepewny. Organ ubezpieczeniowy wydając decyzję w zakresie umorzenia winien dokonać precyzyjnych ustaleń pod kątem występowania bądź niewystępowania w sprawie przesłanek umożliwiających umorzenie albo przesądzających o odmowie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Konieczne jest zatem odniesienie się do sytuacji osobistej i materialnej wnioskodawczyni i analiza tejże sytuacji w aspekcie przesłanek wymienionych w powołanym wyżej rozporządzeniu. Należy przy tym podkreślić, iż jakkolwiek ciężar dowodu w przypadku postępowania w sprawie umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie spoczywa na zobowiązanym, co wprost wynika z § 3 w. w. rozporządzenia z 31 lipca 2003r. to jednak w postępowaniu, którego dotyczy skarga, organ winien dążyć do ustalenia prawdy obiektywnej, co oznacza, iż w razie wątpliwości jest on zobowiązany do uzyskania od strony stosownych wyjaśnień lub dowodów. W sytuacji zatem, gdy strona nie przedstawiła istotnych okoliczności dotyczącej jej sytuacji majątkowej i osobistej, jak na przykład wysokości ponoszonych wydatków w szczególności na utrzymanie jej i dzieci i opiekę lekarską, jak również możliwości pozyskania wsparcia od osób, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, wydanie rozstrzygnięcia bez podjęcia próby ustalenia takich okoliczności (chociażby przez wezwanie strony do przedstawienia dowodów czy twierdzeń na wskazane okoliczności) jest przedwczesne. Dopiero bowiem wyjaśnienie wątpliwości w w. w. zakresie stanowi warunek rozpoznania wniosku zgodnie z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, o czym przesądza przepis art. 180 § 1 kpa, w tym również z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) nakazującą rozważenie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Innymi słowy, jakkolwiek obowiązek wykazania przez stronę przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia spoczywa na stronie, to jednak nie zwalnia to organu od rozważenia całokształtu okoliczności sprawy i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W związku z tym konieczne jest zbadanie sytuacji skarżącej we wskazanym wyżej zakresie. Dopiero bowiem dokonana zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i logiki ocena okoliczności wskazywanych przez stronę pozwoli na stwierdzenie, czy dana okoliczność została lub nie została wykazana i czy ona umożliwi organowi prawidłowe rozstrzygnięcie zgodnie z powołanymi wyżej zasadami kpa oraz z prawem materialnym. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, w związku z czym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O uchyleniu decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] orzeczono na podstawie art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższych wskazówek oraz wzięcia pod uwagę aktualnej sytuacji skarżącej, w tym faktu narodzin dzieci, kwestii zaspokajania ich potrzeb przez inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny - w szczególności ojca dzieci oraz udokumentowane starania skarżącej o pozyskanie takich środków. /-/ M. Bejgerowska /-/ M. Jaśniewicz /-/ M. Skwierzyńska