I SA/Po 135/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Skwierzyńska Sędziowie NSA Gabriela Gorzan(spr.) as.sąd. WSA Katarzyna Nikodem Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2006 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]2005 r. Nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi oddala skargę /-/ K.Nikodem /-/ M.Skwierzyńska /-/ G.Gorzan Na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych obejmujących zaległości I.L. z tytułu niezapłaconych składek ZUS w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami, Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne, dokonując dnia [...]2005r. zajęcia wynagrodzenia za pracę dłużniczki. W dniu [...]2005r., zobowiązana odebrała zawiadomienie o dokonaniu zajęcia jej wynagrodzenia za pracę, a w dniu [...]2005r. zawiadomienie o zajęciu odebrał pracodawca zobowiązanej. Wierzyciel pismem z dnia [...]2005r., które wpłynęło dnia [...]2005r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego wycofał część tytułów wykonawczych, tj. tytuły: [...]-[...],[...]-[...],[...]-[...],[...]-[...] z uwagi na to, że zobowiązana po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, okazała stosowne dokumenty potwierdzające brak istnienia obowiązków wykazanych w powyższych tytułach. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...]2005r. na podstawie art. 64c § 7 i § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł obciążył wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wskazując, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przez niego niesłusznie. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...]2005r. utrzymał w mocy zaskarżone zażaleniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowienie organu egzekucyjnego, gdyż nie znalazł podstaw do uwzględnienia podnoszonego w zażaleniu argumentu, jakoby wierzyciel nie powinien być obciążany kosztami egzekucyjnymi powstałymi z winy zobowiązanej, która dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego przedstawiła dokumenty potwierdzające brak istnienia obowiązku z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Organ odwoławczy powołując się na treść art. 64 c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stwierdził, że jeżeli wierzyciel spowodował niezgodne z przepisami powyższej ustawy wszczęcie i prowadzenie egzekucji, wówczas należnymi kosztami egzekucji obciąża się wierzyciela, a pobrane koszty egzekucyjne od dłużnika zwraca się dłużnikowi z odsetkami. Podkreślono także, że stosownie do art. 29 § 1 tej ustawy, organ egzekucyjny nie ma podstaw prawnych do badania przyczyn wycofania tytułów, tj. nie może ustalać, czy obowiązek objęty wycofanymi tytułami wykonawczymi był wymagalny. Powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej stało się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucono naruszenie art. 64 c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, polegające na przyjęciu, iż koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec I.L. obciążają skarżącego - wierzyciela, mimo, że skarżący nie spowodował niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Podniesiono, że to zobowiązana nie wywiązała się z obowiązków wynikających z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż nie reagowała na upomnienia i wezwania z ZUS, jej konto w ZUS wykazywało nieopłacone należności z tytułu składek, co spowodowało wystawienie tytułów wykonawczych i wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, zobowiązana przedłożyła wierzycielowi dokumenty, z których wynikało, że I.L. nie ma zaległości w ZUS. Skarżący wycofał zatem tytuły wykonawcze. W jego ocenie, nie zaistniały określone w art. 64 c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przesłanki do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, gdyż winę za wszczęcie postępowania egzekucyjnego ponosi zobowiązana. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Podkreślił przy tym, że w przedmiotowej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącego wierzyciela zaistniały przesłanki do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, skoro obowiązek objęty tytułami wykonawczymi był wykonany przed podjęciem czynności egzekucyjnych. Tym samym nie było podstaw do obciążenia kosztami egzekucyjnymi zobowiązanego. Wierzyciel wszczął postępowanie egzekucyjne niezgodnie z prawem, dlatego należy go obciążyć kosztami egzekucyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art. 134 powyższej ustawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy organ egzekucyjny zasadnie obciążył kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, który spowodował wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego, mimo, iż obowiązek objęty wystawionymi przez niego tytułami wykonawczymi nie istniał. Zgodnie z art. 64 c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, opłaty egzekucyjne, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Zasadą jest, że koszty egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym, z zastrzeżeniem § 2 - 4, obciążają zobowiązanego. Zwrot "z zastrzeżeniem" oznacza, że w powyższych paragrafach art. 64 c wymienione są wyjątki od obowiązującej zasady, tj. takie sytuacje, w których koszty egzekucyjne obciążają nie zobowiązanego, lecz wierzyciela lub też organ egzekucyjny. Zgodnie z art. 64 c § 3 cytowanej ustawy egzekucyjnej, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Powołując się na treść art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji należy podkreślić, że organ egzekucyjny bada z urzędu jedynie dopuszczalność egzekucji administracyjnej pod względem formalnym. Organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wbrew stanowisku skarżącego, w niniejszej sprawie zastosowanie ma przepis art. 64 c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak słusznie podkreślił Dyrektor Izby Skarbowej - obowiązek I.L. objęty tytułami wykonawczymi wystawionymi przez ZUS został wykonany przez zobowiązaną przed podjęciem czynności egzekucyjnych. Potwierdził to także sam wierzyciel, informując organ egzekucyjny, że z dokumentów złożonych przez I.L. po dokonaniu czynności egzekucyjnych wynika, że konto jej nie wykazywało zaległości w ZUS. Gdy dług nie istnieje, nie ma dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym, a zatem wszczęcie i prowadzenie tego postępowania przeciwko I.L. było niezgodne z prawem i zostało spowodowane przez wierzyciela. Niewiedza wierzyciela na temat braku obowiązku nie obciąża dłużnika i nie wyłącza konieczności poniesienia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych stosownie do treści art. 64 c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wierzyciel wszczynając postępowanie egzekucyjne staje się odpowiedzialny za skutki jego wszczęcia wobec dłużnika, co oznacza, że potrafi dowieść istnienia obowiązku i jego podstawy prawnej. Zgodnie bowiem z art. 26 § 1 i 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny wszczyna postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru (art. 26 § 1), w którym wierzyciel wskazuje między innymi treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny (art. 27 § 1 pkt 3). Powyższe stanowisko nie budzi wątpliwości. Zostało wielokrotnie zaprezentowane w orzecznictwie NSA (vide: wyrok NSA z dnia 22 lipca 1998r., sygn. akt I SA/Gd 1529/9, publ. LEX nr 37582) - za podstawy wystawienia tytułu wykonawczego odpowiedzialność ponosi wierzyciel (...). Organ egzekucyjny zaś, jak słusznie podniósł - powołując się na treść art. 29 § 1 cytowanej ustawy - Dyrektor Izby Skarbowej, nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a jedynie zobowiązany do realizacji przyjętych tytułów wykonawczych. W przeciwnym razie postępowanie egzekucyjne zamieniłoby się w kolejną fazę postępowania orzekającego (vide: wyrok NSA z dnia 24 czerwca 1999r., sygn. akt I SA/Po 2576/98, publ. w Biuletynie Skarbowym 2000/1/30). Podniesiony przez skarżącego zarzut, że w przedmiotowej sprawie winę za niezgodne z prawem wszczęcie egzekucji ponosi zobowiązana, która zareagowała na upomnienie dopiero po wszczęciu wobec niej egzekucji, nie zasługuje na uwzględnienie, potwierdza jedynie, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego spowodował Zakład Ubezpieczeń Społecznych bez należytego wyjaśnienia sprawy długu. Konsekwencją powyższego jest wycofanie tytułów wykonawczych skierowanych do egzekucji niezgodnie z prawem oraz konieczność poniesienia kosztów egzekucyjnych zgodnie z treścią art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez wierzyciela. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie naruszono prawa. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ K. Nikodem /-/ M. Skwierzyńska /-/ G. Gorzan