I SA/Po 138/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] i [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie adwokata, ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne jako nieuzasadnionych postanawia: 1. oddalić wniosek [...] o przyznanie prawa pomocy, 2. oddalić wniosek [...] o przyznanie prawa pomocy. [...], reprezentowany przez pełnomocnika w osobie brata [...], pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. wniósł skargę na wskazane w sentencji postanowienie. W dniu [...] sierpnia 2013 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek, w którym podał, że stroną wnioskującą o przyznanie prawa pomocy są [...] i [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że skarżący [...] jest osobą ubogą, zadłużoną bez swojej winy i nie ma środków do życia. Skarżący nie posiada żadnego majątku, w tym oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie uzyskuje dochodów. Rubryka wniosku o przyznanie prawa pomocy odnosząca się do stanu rodzinnego wypełniona została adnotacją "nie dotyczy", natomiast w rubryce 11 ("inne dane, które składający oświadczenie uważa za istotne") wnioskodawca podał, że "utrzymuje się z datków oraz ze zbierania surowców wtórnych, t.j. butelek, puszek, co wystarcza jedynie na chleb". Na wezwanie z dnia [...] września 2013 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że znajduje się w trudnej sytuacji, gdyż aktualnie do tej pory był na zasiłku rentowym z KRUS, otrzymywał z tego tytułu [...] zł miesięcznie. Skarżący podał, że jest niezdolny do pracy i chodzi pieszo. Dom, w którym mieszka, należy do osób trzecich, on natomiast zalega w opłatach za najem. Mimo wezwania skarżący nie przedłożył odpisów dokumentów, gdyż jak oświadczył, "takowych nie posiada". Postanowieniem z dnia 10 października 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek [...] i [...] o przyznanie prawa pomocy. W ustawowym terminie [...] złożył sprzeciw, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym oraz o wyłączenie referendarza sądowego, gdyż są wątpliwości co do jego bezstronności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że [...] nie będąc stroną niniejszego postępowania nie ma interesu prawnego w uzyskaniu prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. [...] nie jest stroną przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego, lecz występuje w postępowaniu przed tut. Sądem jako pełnomocnik skarżącego (k. 16 akt sądowych). W związku z tym, jako pełnomocnik działa on wyłącznie w imieniu i na rzecz skarżącego, natomiast sam nie jest stroną postępowania sądowoadministracyjnego. Z uwagi na powyższe wniosek [...] o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Na mocy art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez tę osobę, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów i jako wyjątek od zasady nie może być traktowany rozszerzająco. Pomoc tą należy kierować wyłącznie do osób, które z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację materialną, obiektywnie nie są w stanie bez pomocy państwa wygospodarować środków na pokrycie tych kosztów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, że co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód bardzo niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ mimo wezwania, nie wykazał on w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego instytucji prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w piśmie uzupełniającym ten wniosek skarżący twierdzi, że znajduje się w trudnej sytuacji. We wniosku podał, że nie ma dochodów, utrzymuje się ze zbierania surowców wtórnych. Natomiast z pisma uzupełniającego ten wniosek wynika, że skarżący do tej pory otrzymywał zasiłek rentowy z KRUS w wysokości [...] zł, jest niezdolny do pracy i mieszka w domu, który należy do osób trzecich. Z udzielonych przez skarżącego informacji nie wynika, kim są dla niego osoby, w których domu zamieszkuje, nie wiadomo, w jakiej wysokości ustalony został czynsz za mieszkanie, w jakiej wysokości skarżący zalega w opłatach czynszowych. Skarżący, mimo wezwania, nie podał również w jakiej wysokości ponosi pozostałe koszty miesięcznego utrzymania, tj. opłaty za media, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, środki czystości, inne. Skarżący nie złożył również zeznań rocznych podatkowych za 2011 i 2012 r., nie wyjaśnił nawet, czy takie zeznania składał, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, nie podał czy posiada rachunki bankowe, nie podał czy posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, nie wyjaśnił z jakich środków nabył od swojego brata [...] udziały w Spółce [...] Sp. z o.o. oraz w Spółce [...] Sp. z o.o. w organizacji, nie podał, czy posiada poza w/w spółkami udziały w innych spółkach, nie wyjaśnił, czy w okresie ostatnich pięciu lat posiadał jakieś nieruchomości, nie podał, czy prowadzone są wobec niego postępowania egzekucyjne, czy w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi został zajęty jego majątek, rachunek bankowy, nie przedłożył dokumentów o zajęciu majątku i rachunku bankowego, nie podał, jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została do chwili obecnej wyegzekwowana. Skarżący nie przedłożył również odpisu decyzji KRUS, z której wynika kiedy, na jaki okres została przyznana skarżącemu renta, wnioskodawca nie wyjaśnił również, czy poza dochodem z tytułu renty uzyskuje inne dochody, czy korzysta z pomocy opieki społecznej, nie przedłożył również dokumentów, z których wynikałoby, że z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć pracy. Zatem w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, ani wysokości przychodu, ani kosztów utrzymania koniecznego. Wyjaśnienia strony nie pozwalają na zidentyfikowanie źródła finansowania koniecznych kosztów utrzymania i świadczą o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W konsekwencji przekazane informacje nie stanowią właściwej podstawy dla oceny zdolności płatniczych strony postępowania. Warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych i wiarygodnych danych o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej, albowiem nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.