I SA/Po 1399/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w L o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A w L na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca A w L, reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na wskazaną w sentencji decyzję. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych w związku z zaległościami ze spłatą zobowiązań ze strony kontrahentów A z tytułu przysługujących spółce wierzytelności. Wstrzymanie zapłaty przez współpracujące ze sobą podmioty stanowi przemijającą przyczynę braku możliwości uiszczenia w.w opłat sądowych, tym samym przyczynia się do braku możliwości uczynienia zadość treści wezwania Sądu. Skarżąca podała, że kapitał zakładowy wynosi [...], wartość środków trwałych według bilansu na dzień [...], strata na dzień [...]. Skarżąca podała, że nie posiada środków finansowych. W [...] nie osiągnęła dochodów związanych ze sprzedażą swoich usług, tym samym nie poniosła z tym związanych kosztów. Spółka nie posiada majątku trwałego. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą spółkę, 2. podanie w jakiej wysokości skarżąca w okresie [...] uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, 3. złożenie odpisów sprawozdań finansowych za [...], 4. złożenie raportów kasowych za okres od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, 5. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za miesiące [...], 6. złożenie wykazu i wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych obrazujących operacje dokonane w ich ramach w okresie od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w przypadku gdyby rachunki te były zajęte w sposób całkowicie wykluczający korzystanie z nich należy przedłożyć zaświadczenia wystawione przez bank po otrzymaniu wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych spółce w w.w okresie, 7. podanie czy spółka zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, 8. podanie w jakiej wysokości i z jakich środków spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe), koszty obsługi księgowej, obsługi prawnej, inne koszty, 9. podanie jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowców spółki, 10. podanie czy spółka zwróciła się do udziałowców z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, 11. przedstawienia dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowca dopłat. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że w okresie [...] nie uzyskała przychodów, poniosła jedynie koszty uzyskania przychodów w kwocie [...]. Skarżąca podała, że nie prowadzi kasy gotówkowej. Spółka podała, że z uwagi na brak środków na rachunku bankowym bank dokonał zamknięcia rachunku bankowego. Spółka oświadczyła, że nie zatrudnia pracowników. Skarżąca podała, że niezbędne koszty obsługi administracyjno-księgowej są rozliczane w ramach wzajemnych należności z okresów wcześniejszych. Skarżąca podała, że udziałowcami Spółki są inne spółki prowadzące odrębny system księgowości. Wskazała, że z uwagi na brak możliwości finansowych udziałowcy nie są w stanie dokonać stosownych dopłat. Skarżąca podała, że nie posiada pisemnych dokumentów świadczących o niemożliwości uzyskania dopłat i z uwagi na krótki czas na uzupełnienie dokumentacji nie była w stanie uzyskać stosownych uchwał. Do pisma załączyła kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące [...], zeznań rocznych podatkowych za [...], sprawozdań finansowych za [...], zawiadomienia z banku o zamknięciu rachunku bankowego. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, wszystkie powołane orzeczenia publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z załączonej przez stronę skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...], spółka nie posiada majątku i środków finansowych, nie prowadzi również działalności gospodarczej. Ze złożonych deklaracji VAT-7 za miesiące [...] wynika, że w w.w okresie skarżąca nie wykazała podstawy opodatkowania, w deklaracji VAT-7 za [...] wykazała kwotę do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...], za [...] w wysokości [...], za [...] wykazała kwotę do zwrotu na rachunek bankowy wskazany przez podatnika w terminie [...] dni w wysokości [...], za [...] wykazała kwotę do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...], za [...] w wysokości [...], za [...]w wysokości [...], za [...] w wysokości [...], za [...] w wysokości [...], za [...] w wysokości [...], za [...] w wysokości [...], za [...] w wysokości [...]. Skarżąca załączyła zeznania roczne podatkowe za [...], z których wynika, że w [...] przychody skarżącej wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...], strata [...], w [...] przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Skarżąca załączyła zawiadomienie o rozwiązaniu umowy o prowadzenie rachunku bieżącego wystawione przez B w dniu [...]. Spółka załączyła również sprawozdania finansowe za [...], z których wynika, że w [...] spółka poniosła stratę w wysokości [...], aktywa trwałe spółki na dzień [...] wynosiły [...], w tym grunty [...], budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej [...], aktywa obrotowe [...], ze sprawozdania finansowego za [...] wynika, że aktywa trwałe wynoszą [...], w tym środki trwałe [...], aktywa obrotowe [...], aktywa razem [...]. Z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że udziałowcami spółki są C, która posiada [...] udziałów o łącznej wysokości [...] oraz D, która posiada [...] udziałów o łącznej wysokości [...]. Skarżąca poza lakonicznym i gołosłownym, nie popartym żadnymi dokumentami stwierdzeniem, że z uwagi na brak możliwości finansowych udziałowcy nie są w stanie dokonać stosownych dopłat, nie wyjaśniła jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa jej udziałowców. Nie przedstawiła również żadnych dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowców dopłat czy pożyczek. Nie podała nawet czy zwróciła się do udziałowców o pomoc w poniesieniu kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Powtórzyć również należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Godzi się również wskazać, że skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby skarżąca spółka zwróciła się do udziałowców z takim żądaniem. W tym miejscu wskazać należy, że nawet gdy umowa spółki nie przewiduje możliwości żądania dopłat od wspólników, skarżąca, mimo braku takiego zapisu w umowie spółki, w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowców spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem [np. udzielenie pożyczki przez udziałowców], stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA: z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15; z 20 października 2015 r., II FZ 812/15). Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika bowiem obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia strony, złożonym na urzędowym formularzu wniosku, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 i 3 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Jak podkreśla się w orzecznictwie, wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienia NSA: z 24 listopada 2011 r., I OZ 881/11; z 20 stycznia 2012 r., II FZ 863/11). Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Zatem, to strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 P.p.s.a. Niedostarczenie żądanych przez referendarza danych lub przedstawienie ich w sposób niekompletny, powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA: z 17 grudnia 2015 r., II GZ 895/15; z 14 października 2014 r., II GZ 646/14; z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10; z 18 sierpnia 2015 r., II GZ 377/15 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie miała miejsce taka właśnie sytuacja, ponieważ pomimo wezwania spółka nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowców spółki, nie przedłożyła również na tę okoliczność żadnych dokumentów (np. odpisów zeznań rocznych podatkowych złożonych przez udziałowców, wyciągów z ich rachunków bankowych, sprawozdań finansowych, raportów kasowych). Uniemożliwia to dokonanie pełnej i rzetelnej oceny, czy skarżąca spółka przy pomocy żądania dopłat, wsparcia finansowego ze strony udziałowca (np. udzielonej przez wspólników pożyczki) jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie czy to całości, czy w części. W.w informacje należy uznać za nieodzowne przy ustalaniu rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki. Dodatkowo zauważyć również należy, ze skarżąca, mimo wezwania, nie podała w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania siedziby, koszty obsługi księgowej, obsługi prawnej. Wskazała jedynie, że niezbędne koszty obsługi administracyjno-księgowej są rozliczane w ramach wzajemnych należności z okresów wcześniejszych. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.