I SA/Po 140/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku ID o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ID na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. postanawia: zwolnić skarżącą od kosztów sądowych. Skarżąca ID pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. Równocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, co wynika z treści skargi [por. karta nr [...] akt sądowych]. W uzasadnieniu wniosku podała, że znalazła się w trudnej sytuacji finansowej i majątkowej w sposób przez nią niezawiniony. Aktualnie nie prowadzi już firmy, gdyż na jej wniosek A została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej w dniu [...]. Aktualnie jedyny jej dochód wynika z uczestnictwa w spółce komandytowej B nr [...], w której jest komplementariuszem, a w której posiada [...] udział w zyskach. W [...] skarżąca nie uzyskała dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, a strata z tytułu prowadzenia działalności wyniosła [...]. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką, synem, matką i z ojcem. Skarżąca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Małoletnie dzieci skarżącej nie uzyskują żadnego dochodu ze swojego majątku poza kwotą [...] miesięcznie z tytułu wydzierżawiania spółce B nieruchomości pod działalność gospodarczą polegającą na obrocie paliwem. Pieniądze te nie stanowią dochodu skarżącej i wobec tego nie może nimi swobodnie dysponować. Skarżąca oświadczyła, że z tytułu uczestnictwa w spółce uzyskuje miesięczny dochód w wysokości [...], ojciec uzyskuje miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości [...], matka z tytułu emerytury w wysokości [...]. W dalszej części uzasadnienia wniosku skarżąca podała, że wskazany w zeznaniu podatkowym podatek do zwrotu w wysokości [...] został zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na poczet jej zobowiązań podatkowych. Od [...] dochód skarżącej z tytułu uczestnictwa w spółce B wyniósł [...], a na koniec roku wyniesie [...]. Z uwagi na sytuację finansową w jakiej się znalazła symbolicznie uczestniczy w kosztach utrzymania domu, w którym mieszka wraz z dwójką małoletnich dzieci i z rodzicami. Rodzice są na emeryturze i łącznie ich miesięczny dochód wynosi ok. [...]. Rodzice pomagają jej w utrzymaniu, gdyż dochody z tytułu uczestnictwa w spółce w kwocie po ok. [...] w przeliczeniu na jeden miesiąc nie pozwalają na utrzymanie i zaspokojenie potrzeb skarżącej i jej dzieci. Skarżąca podała, że od [...] lat żyje w separacji faktycznej z mężem, mąż z nią nie mieszka, nie uczestniczy również w kosztach utrzymania dzieci, nie pracuje, nie ma żadnych źródeł dochodu, ma szereg zobowiązań wobec Skarbu Państwa z tytułu należności podatkowych. Od [...] w małżeństwie skarżącej obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Ze względu na niskie dochody skarżąca nie ma zdolności kredytowej i mimo prób zaciągnięcia pożyczki w celu choćby krótkotrwałej poprawy sytuacji finansowej nie udało jej się pozyskać. Koszty utrzymania skarżącej i jej dzieci to kwota ok. [...], jednak ze względu na brak środków jest w stanie zaspokoić jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Ponadto w związku z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą, która została wyrejestrowana w [...] posiada zobowiązania wobec Skarbu Państwa. Skarżąca wskazała, że prowadzone wobec niej przez organy skarbowe postępowania egzekucyjne zakończyły się wydaniem przez Dyrektora Izby Celnej w dniu [...] [...] postanowień o umorzeniu postępowania egzekucyjnego ze względu na brak uzyskania zaspokojenia. Do pisma załączyła m.in. wydruk z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej, z którego wynika, że w dniu [...] firma skarżącej została wykreślona z ewidencji, kserokopie zeznania rocznego podatkowego za [...] złożonego przez skarżącą, umowy majątkowej małżeńskiej, postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] o ustanowieniu dla małoletnich kuratora i zezwolenia na dokonanie czynności, t.j. na zawarcie w imieniu dzieci z B umowy dzierżawy nieruchomości, umowę dzierżawy z dnia [...], postanowień Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] i nr [...] o umorzeniu postępowań egzekucyjnych, wydruk Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, z którego wynika, że skarżąca jest wspólnikiem spółki komandytowej. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że w okresie [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] i osiągnęła stratę w wysokości [...]. Dywidenda skarżącej z tytułu uczestnictwa w spółce komandytowej wyniosła [...], z czego dotychczas wypłacono [...], stąd do wypłaty dla skarżącej pozostało [...]. Jednocześnie wspólnicy spółki nie wyrazili zgody na udzielenie informacji o przychodach spółki za [...] wskazując, że ta stanowi odrębny od ID podmiot prawa. Dochody męża skarżącej pochodzą z prac dorywczych i wynoszą ok. [...] miesięcznie. Skarżąca, jej mąż i ojciec nie posiadają rachunków bankowych ani lokat, matka posiada rachunek bankowy, ale nie wyraziła zgody na jego udostępnienie. Miesięczne koszty utrzymania skarżącej i dwójki małoletnich dzieci to kwota ok. [...], z czego [...] to koszty mieszkania i mediów, [...] na wyżywienie, lekarstwa, [...] na ubrania, środki czystości, [...] to kwota związana z nauką dzieci. Skarżąca, jej mąż i rodzice nie posiadają pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Rodzice skarżącej udzielają skarżącej głównie pomoc rzeczową, ponieważ razem mieszkają. To gównie rodzice skarżącej opłacają rachunki za media, skarżąca zobowiązała się zwrócić im wydatkowane przez nich kwoty w sytuacji, gdy spółka, w której uczestniczy, będzie przynosić większe zyski, zaś wspólnicy zdecydują o ich przeznaczeniu na wypłatę dla wspólników, a nie jak do tej pory na rozwój firmy. Jednocześnie sprostowała, że matka uzyskuje z tytułu emerytury dochód brutto w wysokości [...] i pomaga zarówno skarżącej, jak i w razie potrzeby swojej drugiej córce. Skarżąca podała, że ona, jej mąż i rodzice nie mają innych źródeł dochodów. Skarżąca jest komplementariuszem w B, w której posiada [...] udział w zysku. Mąż skarżącej i jej rodzice nie są wspólnikami w żadnych spółkach. Skarżąca i jej mąż pozostają w separacji faktycznej. Skarżąca wyjaśniła, że nie występowała do sądu z pozwem o alimenty na rzecz małoletnich dzieci, bowiem znana jest jej sytuacja finansowa męża, jego liczne zobowiązania wobec Skarbu Państwa z tytułu podatku VAT i podatku akcyzowego i ma świadomość, że mąż nie posiada środków na regulowanie alimentów. Między skarżącą i jej mężem nie miał miejsca podział majątku, gdyż skarżąca i jej mąż nie mają żadnego majątku, który już po wprowadzeniu między nimi ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej mógłby podlegać podziałowi. Do pisma załączyła kserokopie: zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok [...], zeznań rocznych podatkowych za [...] rok złożonych wspólnie przez rodziców skarżącej, oświadczeń z dnia [...] złożonych przez skarżącą, jej męża i rodziców, z których wynika, ze nie posiadają i nie mają w użytkowaniu żadnych pojazdów mechanicznych, oraz że nie posiadają nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Na wezwanie z dnia [...] skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] złożyła kserokopię zeznania rocznego podatkowego za [...], z którego wynika, że przychód skarżącej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], przy czym wnioskodawczyni posiada [...] udziału w spółce komandytowej, przychód przypadający na podatnika z tytułu udziału w spółce komandytowej wynosi [...], koszty uzyskania przychodu [...], dochód [...]. Pismem procesowym z dnia [...] skarżąca przedłożyła "Wyjaśnienia do Uchwały Zgromadzenia wspólników B z dnia [...]". W piśmie tym podała m.in., że wykazana w zeznaniu rocznym za [...] kwota dochodu w wysokości [...] jest różnicą pomiędzy kwotą [...] stanowiącą dochód z tytułu udziału w spółce komandytowej, a kwotą (stratą) w wysokości [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jako osoba fizyczna w okresie [...]. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Biorąc pod uwagę powyższe zauważa się, że z argumentacji skarżącej wynika, iż zasadnym jest zwolnienie jej od kosztów sądowych, gdyż wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnimi dziećmi, t.j. z córką i z synem, które uczą się oraz z rodzicami, którzy są emerytami. Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, jednakże, zgodnie ze złożonymi przez nią oświadczeniami, nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, nie mieszkają razem, pozostają w separacji faktycznej, mąż poza dochodami z tytułu prac dorywczych, które wynoszą ok. [...] miesięcznie, nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku, nie ponosi również kosztów utrzymania dzieci. Również skarżąca i jej rodzice nie posiadają żadnego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, ani pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą do [...], którą zamknęła i z tego tytułu pozostały jej zobowiązania wobec Skarbu Państwa. Obecnie wnioskodawczyni posiada [...] udział w spółce komandytowej. Rodzice skarżącej utrzymują się z emerytur, z których ponoszą koszty swojego, skarżącej i jej dzieci miesięcznego utrzymania. Dzieci skarżącej posiadają nieruchomość, którą wydzierżawiły spółce komandytowej za kwotę [...], jednakże z postanowienia Sądu Rejonowego wynika, że środki pieniężne są gromadzone z tego tytułu na imiennych kontach oszczędnościowych dla małoletnich dzieci, bez możliwości wypłacania zgromadzonych środków pieniężnych przez kogokolwiek. Skarżąca wykazała zatem, że nie posiada środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Nie posiada również żadnego majątku, który mógłby stanowić źródło finansowania w.w kosztów. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.