I SA/Po 143/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabel Kucznerowicz Sędzia WSA Barbara Rennert Protokolant: starszy sekretarz sądowy Monika Olejniczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie określenia i zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług wraz z odsetkami za zwłokę za miesiące od listopada 2017 r. do grudnia 2018 r. I. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] wydanego w sprawie o sygn. akt [...]; II. znosi postępowanie sądowe w całości; III. odrzuca skargę. Wyrokiem z [...] listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę firmy A Sp. z o.o. w [...] (dalej jako: "spółka" lub "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z [...] grudnia 2019 r., nr [...], w przedmiocie określenia i zabezpieczenia na majątku spółki przybliżonej kwoty zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług wraz z odsetkami za zwłokę za miesiące od listopada 2017 r. do grudnia 2018 r. Spółka, reprezentowana przez adwokata J. A., pismem z [...] lutego 2021 r., wniosła do skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Do skargi kasacyjnej pełnomocnik spółki załączył m.in. pełnomocnictwo z [...] listopada 2018 r. do reprezentowania spółki. Pełnomocnictwo to zostało udzielone przez ówczesnego prezesa zarządu spółki – R. N.. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r., sygn. akt I FSK [...], zwrócił skargę kasacyjną do WSA w Poznaniu w celu usunięcia dostrzeżonych braków. W motywach orzeczenia NSA wskazał, że w wyniku wstępnego badania skargi kasacyjnej dostrzegł braki uniemożliwiające nadanie sprawie dalszego biegu. Z załączonego do skargi kasacyjnej wydruku z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego zawierającej informację odpowiadającą odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców według stanu na dzień [...] lutego 2021 r. (data sporządzenia skargi kasacyjnej), wynika, że na moment wniesienia skargi kasacyjnej skarżąca nie posiadała obsadzonego składu osobowego zarządu. NSA zwrócił uwagę, że dla skarżącej został wprawdzie ustanowiony przez Sąd Rejonowy [...] w P. kurator (data powołania – [...] marca 2020 r.), jednakże zakres jego uprawnień – jak wynika z treści wpisu w KRS – obejmuje podjęcie działań zmierzających do zwołania zgromadzenia wspólników spółki celem dokonania wyboru jej zarządu lub w razie zaistnienia przyczyn rozwiązania spółki – do podjęcia przez wspólników uchwały o jej rozwiązaniu i powołaniu likwidatora, a także do reprezentowania spółki w prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w P. postępowaniu podatkowym. NSA uznał, że brak w składzie organu uniemożliwia działanie spółki. Spółka nadal istnieje i posiada zdolność sądową i zdolność procesową oraz ma pełnomocnika, którego pełnomocnictwo nie wygasło. Jednakże nie mając organu powołanego do jej reprezentacji, jako osoby prawnej, nie może w istocie realizować tych zdolności, a zatem jej działanie jest uniemożliwione. NSA stwierdził, że rozpatrywanie sprawy, w której strona nie ma organu powołanego do jej reprezentowania, skutkuje nieważnością postępowania. Spółka nie posiadając prawidłowo ustanowionych organów pozbawiona jest możliwości choćby zmiany bądź odwołania czynności dokonanych przez pełnomocnika czy też odwołania dotychczasowego pełnomocnika i ustanowienia innego. NSA zwrócił uwagę że w świetle przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm. – w skrócie: "p.p.s.a."), okoliczność istnienia braków w składzie osobowym organów jednostki organizacyjnej, uniemożliwiających jej działanie, powoduje zróżnicowane skutki procesowe, w zależności od momentu jego ujawnienia. Może bowiem w ogóle wykluczać jego wszczęcie, w pierwszej albo drugiej instancji (odrzucenie skargi - art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., stosowany odpowiednio również do skargi kasacyjnej na podstawie art. 193 p.p.s.a.). NSA wskazał także, że brak w składzie organu jednostki organizacyjnej jest przy tym brakiem usuwalnym (art. 58 § 2 p.p.s.a.). W razie stwierdzenia istnienia takiego braku sąd obowiązany jest wezwać do jego usunięcia w zakreślonym terminie pod rygorem odrzucenia skargi (skargi kasacyjnej). Nieuzupełnienie tego braku dopiero wtedy jest podstawą odrzucenia skargi (skargi kasacyjnej). Postanowieniem z [...] czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Po [...], Sąd dopuścił tymczasowo do czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym spółkę, reprezentowaną przez pełnomocnika w osobie adwokata J. A., oraz wyznaczył termin trzech miesięcy, od dnia doręczenia pełnomocnikowi spółki postanowienia, do uzupełnienia braków w składzie zarządu spółki i zatwierdzenia czynności podjętych przez pełnomocnika przez powołany zarząd spółki. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd wskazał, że w realiach rozpoznawanej sprawy braki w składzie zarządu skarżącej, powodujące brak jej zdolności procesowej, dają się uzupełnić. Sąd wskazał, że do powołania zarządu skarżącej został ustanowiony przez sąd rejestrowy kurator w osobie K. S.. Uwzględniając tę okoliczność Sąd stwierdził, że możliwe jest zatem, na podstawie art. 31 § 2 p.p.s.a., dopuszczenie tymczasowe spółki, reprezentowanej przez pełnomocnika w osobie adwokata J. A., do dokonania w toku postępowania sądowoadministracyjnego czynności procesowej w postaci wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu z [...] listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Po [...], z zastrzeżeniem, że w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu niniejszego postanowienia pełnomocnikowi skarżącej spółki ww. brak w składzie organu spółki zostanie uzupełniony oraz, że czynność podjęta przez pełnomocnika spółki zostanie zatwierdzona przez powołany zarząd spółki. W odpowiedzi na zarządzenie Sądu z 30 września 2021 r. kurator spółki przedłożył Sądowi siedem odpisów sprawozdań z pełnionej kurateli w okresie od [...] marca 2020 r. do [...] września 2021 r. Ze sprawozdania z [...] września 2020 r. wynika, że kurator zwołał na [...] lipca 2020 r. Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników Spółki. Na zgromadzenie stawili się pełnomocnicy wspólników reprezentujący łącznie 100% kapitału zakładowego. Pełnomocnicy poinformowali, że z uwagi na brak osób chętnych do objęcia funkcji w organach spółki nie powołają zarządu. Stwierdzili również, że nie wiedzą co dalej robić ze spółką i oczekują na rozstrzygnięcie w prowadzonym postępowaniu o ogłoszenie upadłości spółki. Uwzględniając powyższe kurator odstąpił od zwołania kolejnego zgromadzenia. Ponadto kurator wskazał, że osobnym pismem poinformował sąd rejestrowy o konieczności wszczęcia postępowania przymuszającego w trybie art. 241 ust. 1a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 112 ze zm.), szczególnie wobec wspólnika R. N., który od dłuższego czasu uchyla się od obowiązku powołania organów w spółce. Pismem z [...] listopada 2021 r. kurator spółki poinformował Sąd, że w dniu [...] listopada 2021 r. odbyło się drugie Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników Spółki, na którym nie wybrano zarządu spółki i nie powołano likwidatora. Kurator odstąpił od powołania kolejnego zgromadzenia. Z załączonego do ww. pisma sprawozdania z kurateli nr [...] z [...] listopada 2021 r. wynika, że na Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników Spółki stawili się pełnomocnicy wspólników reprezentujący łącznie 100% kapitału zakładowego. W imieniu mocodawców pełnomocnicy oświadczyli, że nie wskazują do objęcia funkcji w zarządzenie spółki żadnej osoby, a w związkiem z brakiem kandydatów do objęcia funkcji wspólnicy nie widzą możliwości powołania zarządu. Jednocześnie wspólnicy deklarują, że są w trakcie poszukiwania osoby chętnej do objęcia funkcji likwidatora spółki. Uwzględniając powyższe kurator odstąpił od powołania kolejnych zgromadzeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje: Zgodnie z art. 179a p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Powyższa regulacja wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd I instancji może uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przesyłania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Zastosowanie autokontroli w istocie prowadzi do ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji w jej całokształcie. Sąd ten bowiem nie rozpoznaje skargi kasacyjnej jak sąd drugiej instancji. Z mocy wyłącznie art. 179a p.p.s.a ma kompetencje do uchylenia wydanego przez siebie orzeczenia w całości i obowiązek, na tym samym posiedzeniu, rozpoznania sprawy. Zwrot normatywny "ponownie rozpoznaje sprawę", oznacza rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 p.p.s.a., a nie rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 183 § 1 p.p.s.a., tzn. w granicach skargi kasacyjnej. (por. wyrok NSA z 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1291/16 – wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując oceny wniesionej przez stronę skargi kasacyjnej w świetle art. 179a p.p.s.a. Sąd stwierdził, że w sprawie zaszła przesłanka uzasadniająca stwierdzenie nieważności postępowania. Rozpoznając ponownie sprawę Sąd stwierdza, że w dacie wniesienia przez spółkę skargi ([...] stycznia 2020 r.) istniały braki w składzie osobowym zarządu spółki, które uniemożliwiały jej działanie. Pełnomocnik spółki adwokat J. A., który wniósł skargę w imieniu spółki, przedłożył pełnomocnictwo z [...] listopada 2018 r. udzielone przez prezesa zarządu spółki R. N.. Z załączonego do skargi wydruku z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego zawierającego informację odpowiadającą odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców według stanu na [...] stycznia 2020 r. (data sporządzenia skargi), wynika, że na moment wniesienia skargi skarżąca nie posiadała obsadzonego składu osobowego zarządu. W tym kontekście wskazać należy, że R. N. był jedynym członkiem zarządu spółki w okresie od [...] sierpnia 2017 r. do [...] lutego 2019 r. Natomiast od [...] lutego 2019 r. do [...] lipca 2019 r. jedynym członkiem zarządu spółki był M. P.. Od [...] lipca 2019 r. zarząd spółki jest nieobsadzony. Jednocześnie z ww. wydruku wynika, że dla skarżącej został ustanowiony przez Sąd Rejonowy [...] w P. tymczasowy nadzorca sądowy (data powołania – [...] lipca 2019 r.), w celu zabezpieczenia majątku dłużnika. Mając na względzie powyższe ustalenia należy wskazać na treść przepisów art. 28 § 1 i art. 29 p.p.s.a. W myśl tych przepisów osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z art. 28 § 1 p.p.s.a. wynika, że do skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego z udziałem osoby prawnej konieczne jest, by przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Działanie osoby prawnej przez jej organy w postępowaniu sądowym nie jest związane ze zdolnością sądową tej osoby, ale z jej zdolnością procesową w tym sensie, że brak takiego organu uniemożliwia osobie prawnej korzystanie z posiadanej zdolności procesowej. Braki w zakresie zdolności procesowej Sąd musi uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek. W przypadku gdy strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, albo organu powołanego do jej reprezentowania to w takiej sytuacji zachodzi nieważność postępowania (zob. art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W judykaturze wskazuje się, że spółka, gdy nie posiada organu powołanego do jej reprezentacji, nie może w istocie realizować zdolności sądowej i zdolności procesowej, a zatem jej działanie jest uniemożliwione. W takiej sytuacji rozpatrywanie sprawy, w której strona nie ma organu powołanego do jej reprezentowania, skutkuje nieważnością postępowania. Spółka nie posiadając prawidłowo ustanowionych organów pozbawiona jest możliwości choćby zmiany bądź odwołania czynności dokonanych przez pełnomocnika, czy też odwołania dotychczasowego pełnomocnika i ustanowienia innego (por. postanowienie NSA w Warszawie z 6 lipca 2016 r., sygn. akt I FZ 158/16). Wychodząc z powyższych założeń Sąd stwierdza, że w dacie wniesienia przez spółkę skargi do Sądu ([...] stycznia 2020 r.) zarząd spółki był nieobsadzony. Z przedłożonego ze skargą wydruku z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego zawierającego informację odpowiadającą odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców według stanu na dzień [...] stycznia 2020 r., wynika, że od [...] lipca 2019 r. są braki osobowe w zarządzie spółki. Sytuacja ta ma charakter trwały, co jednoznacznie wynika ze znajdującego się w aktach sądowych wydruku z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego z [...] lutego 2021 r. oraz ze sprawozdań ustanowionego dla spółki przez sąd rejestrowy kuratora (w szczególności ze sprawozdań z [...] września 2020 r. i [...] listopada 2021 r.). Zwołane przez kuratora dwa Nadzwyczajne Zgromadzenia Wspólników Spółki nie przyczyniły się do powołania zarządu spółki. Podkreślenia wymaga, że w trakcie Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki w dniu [...] listopada 2021 r. pełnomocnicy wspólników reprezentujący łącznie 100% kapitału zakładowego oświadczyli, że w związkiem z brakiem kandydatów do objęcia funkcji wspólnicy nie widzą możliwości powołania zarządu i zadeklarowali, że wspólnicy spółki są w trakcie poszukiwania osoby chętnej do objęcia funkcji likwidatora spółki. Mając na względzie powyższe Sąd stwierdza, że brak w składzie osobowym zarządu spółki, uniemożliwiający jej działanie, istniał już w dacie złożenia do Sądu skargi, a okoliczność ta w ogóle wykluczała możliwość wszczęcia postępowania i merytoryczne rozpoznanie sprawy. Jednocześnie należy zaznaczyć, że brak w składzie organu jednostki organizacyjnej jest brakiem usuwalnym (zob. art. 58 § 2 p.p.s.a.). W razie stwierdzenia istnienia takiego braku sąd obowiązany jest wezwać do jego usunięcia w zakreślonym terminie pod rygorem odrzucenia skargi. Nieuzupełnienie tego braku dopiero wtedy jest podstawą odrzucenia skargi. W związku z powyższym Sąd postanowieniem z [...] czerwca 2021 r., na podstawie art. 31 § 2 p.p.s.a., dopuścił tymczasowo do czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym spółkę, reprezentowaną przez pełnomocnika w osobie adwokata J. A., oraz wyznaczył termin trzech miesięcy, od dnia doręczenia pełnomocnikowi spółki postanowienia, do uzupełnienia braków w składzie zarządu spółki i zatwierdzenia czynności podjętych przez pełnomocnika przez powołany zarząd spółki. W wyznaczonym terminie braki w składzie zarządu skarżącej nie zostały uzupełnione. Tym samym czynności podjęte przez pełnomocnika spółki nie zostały zatwierdzone przez powołany zarząd spółki. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Reasumując, Sąd stwierdza, że brak w składzie zarządu skarżącej spółki stanowił przeszkodę w nadaniu skardze biegu. Był to brak pierwotny, albowiem istniał już w dniu wniesienia skargi i nie został usunięty w terminie zakreślonym przez Sąd w postanowieniu z [...] czerwca 2021 r. W związku z tym należy stwierdzić, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania, albowiem skarżąca w dacie wniesienia skargi nie miała (i nadal nie ma) organu powołanego do jej reprezentowania, a brak ten powodował brak zdolności procesowej i braków tych nie udało się uzupełnić. W tym stanie rzeczy, na podstawie 179a p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżony wyrok w całości, o czym orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Z racji tego, że całe postępowanie było dotknięte ww. brakami, na podstawie art. 31 § 3 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt II sentencji wyroku. O odrzuceniu skargi, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt III sentencji wyroku.