I SA/Po 1464/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu XA i XB od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 grudnia 2016 r. o sygn. akt I SA/Po 1464/16 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi XA i XB na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w[...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r. starszy referendarz sądowy oddalił wnioski XA i XB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie wniosków o prawo pomocy sporządzonych w dniu[...] września 2016 r. oraz uzyskanych od skarżących informacji referendarz ustalił, że skarżący pozostają w związku małżeńskim i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawcy posiadają nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha, nieruchomości związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą oraz przedmioty o wartości powyżej 5.000,00 zł związane z tą działalnością. Skarżąca podała, że dochód męża za ubiegły rok wyniósł z tytułu renty [...] zł, z tytułu stosunku pracy [...] zł, a z tytułu zasiłku chorobowego [...] zł. Strata z działalności gospodarczej wyniosła w 2015 r. [...] zł. Skarżący podał, że dochód żony za 2015 r. wyniósł [...] zł, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Z działalności gospodarczej do września 2016 r. poniósł stratę w wysokości [...] zł. Skarżąca podała, że z tytułu renty inwalidzkiej uzyskuje dochód netto w wysokości [...] zł, a mąż w wysokości [...] zł, z czego do wypłaty po potrąceniach komorniczych pozostaje [...] zł. Skarżący wyjaśnił, że uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, przy czym obecnie przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Z tytułu renty inwalidzkiej jego dochód wynosi [...] zł, t.j. [...] zł do wypłaty po potrąceniach komorniczych. Wnioskodawcy podali, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...] zł, przy czym opłaty wynoszą: za gaz i prąd – [...] zł, woda i kanalizacja – [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania – [...] zł, telefon – [...] zł, ubezpieczenie na życie – [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego – [...] zł. Skarżący do wniosku załączył ewidencję środków trwałych oraz wykaz kredytów i obciążeń z tego tytułu. Z pisma uzupełniającego wnioski o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada rachunki bankowe w [...] oraz w [....] przy czym rachunek w [...] S.A. od dłuższego czasu jest zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Wnioskodawca przedłożył natomiast potwierdzenie salda na rachunku prowadzonym przez [...] z dnia [....] grudnia 2015 r., z którego wynika, że saldo na rachunku bieżącym wynosi 0,00 zł. Referendarz nie ustalił natomiast czy skarżąca posiada rachunki bankowe, gdyż wnioskodawczyni, mimo wezwania, nie udzieliła w tej kwestii wyjaśnień. Skarżąca oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej i dlatego nie zatrudnia pracowników, sama nie pracuje. Skarżący wskazał, że na dzień [...] listopada 2016 r. zatrudniał jedną osobę, która od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym oraz jedną osobę na umowę zlecenie. Sam przebywa na zwolnieniu lekarskim od [...] maja 2016 r. W okresie od [...] października 2016 r. do [...] listopada 2016 r. otrzymał zasiłek chorobowy w wysokości [...] zł, co wynika z załączonej kserokopii przekazu pocztowego. Skarżący z tytułu stosunku pracy otrzymywał wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto. Skarżąca podała, że nie posiada żadnych pojazdów zarejestrowanych na własne nazwisko, natomiast jej mąż posiada następujące pojazdy mechaniczne: -[...], - [...] - [...] - [...] - [...] Wnioskodawca podał, że na 25 ha uprawia pszenżyto, na 20 ha pszenicę. W 2015 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł, przy czym zasiew [....] zł, zbiory [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Skarżący podał, że przychód z wytworzonych płodów rolnych w 2015 r. wyniósł [....] zł, a w okresie od stycznia do sierpnia 2016 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł, przy czym zasiew [...] zł, zbiory [....] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Skarżący podał, że posiada następujące nieruchomości: - w [...] grunt o pow. 12.164 m², budynki o pow. 585 m², budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "[...] " sp. z o.o., - nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha, - nieruchomość przy ul. [...] nie jest jego własnością, należy do jego matki, wnioskodawca w niej zamieszkuje. Skarżący wyjaśnił, że "[...]" sp. z o.o. prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wnioskodawca wykonywał działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. On sam nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem spółki "[...] ". Wnioskodawczyni podała, że właściciel spółki "[...]" jest dla nich osobą obcą. Skarżąca oświadczyła, że wszystkie posiadane nieruchomości zostały wymienione w dokumentacji sporządzonej przez męża, stanowią one wspólny majątek. W ocenie referendarza sądowego sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawców nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez nich kosztów sądowych spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej. W sprzeciwach z dnia[...] grudnia 2016 r. od powyższego orzeczenia skarżący podnieśli, że ich dochody drastycznie spadły, w związku z czym nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. W ich ocenie sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez starszego referendarza sądowego. Skarżący wyjaśnili, że ich sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku skarżącego i związanego z tym pobytem na rencie (k. 108 – 109 akt sąd.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W myśl art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Z powołanych powyżej przepisów wynika, że prawo pomocy ma służyć osobom najuboższym, a więc takim, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. W ocenie Sądu analiza wniosków skarżących nie pozwala na przyjęcie, że wykazali oni brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie obejmują wpis od skargi w kwocie [..] zł, a zatem zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania skarżącym wnioskowanego wsparcia, dokonując pełnej i prawidłowej analizy ich sytuacji finansowej. Utrzymując w mocy postanowienie referendarza Sąd miał na uwadze, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż skarżący posiadają liczne źródła dochodu oraz majątek znacznej wartości. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, prowadzi on działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń, osiągając przy tym miesięczny dochód w wysokości [....] zł brutto. Prowadzi gospodarstwo rolne, choć według oświadczenia z tego tytułu poniósł w 2015 r. stratę. Z zeznań podatkowych przedłożonych przez skarżącego za lata 2014 i 2015 wynika, że w tych latach z prowadzonej działalności gospodarczej poniósł również stratę. Z oświadczeń skarżących ani ze złożonego sprzeciwu nie wynika jednak z jakiego źródła straty te skarżący pokrywa, skoro działalność gospodarczą prowadzi nadal (mimo ponoszonych w niej od lat strat). Nadal również prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni ok. 60 ha, choć i to gospodarstwo według oświadczenia skarżącego przynosi straty. Skoro skarżący posiada środki finansowe m. in. na zasiewy, środki ochrony roślin, ubezpieczenie i podatki, zaś z zebranych płodów rolnych nie uzyskuje nawet równowartości poniesionych kosztów (wg oświadczenia skarżącego taka sytuacja miała miejsce w 2015 r.), to oznacza, że w kolejnym roku (2016) musiał dysponować środkami finansowymi na pokrycie działalności rolniczej, tj. na ponowne zasiewy, środki ochrony roślin, ubezpieczenie itp. Skarżący nie wyjaśnił skąd te środki pochodzą. Należy też zaznaczyć, że skarżący otrzymuje także świadczenie rentowe (wg ustaleń referendarza po potrąceniach komorniczych miesięcznie w kwocie [...] zł). Podkreślenia wymaga także to, że skarżący posiada liczny majątek ruchomy w postaci maszyn rolniczych i samochodów oraz nieruchomości. Ustalenia te zostały poczynione w oparciu o oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżących. Tymczasem w sprzeciwie podniesiono, że ustalenia te nie odzwierciedlają stanu faktycznego, nie wskazując przy tym przyczyn takiego stwierdzenia. Nadto, zawarte w sprzeciwie twierdzenia skarżących o pogorszeniu jego sytuacji finansowej należy uznać za gołosłowne, albowiem poza wskazaniem, że skarżący przebywa na rencie, która to okoliczność została już uwzględniona przez referendarza w zaskarżonym postanowieniu, skarżący nie powołali się na żadne nowe fakty i okoliczności, ani nie przedłożyli żadnych dokumentów, które by ich twierdzenia chociażby uprawdopodobniły. Wszystkie te okoliczności, zdaniem Sądu, potwierdzają tezę o posiadaniu przez skarżących wystarczających środków na uiszczenie wpisu w niniejszej sprawie. Ponadto, za prawidłowe należy uznać wywody referendarza w przedmiocie uchylenia się skarżących od obowiązku złożenia wystarczających wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, które pozwoliłyby przyjąć, że skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. W ocenie Sądu pomimo, że skarżący na wezwanie nie złożyli wyczerpujących wyjaśnień w zakresie sytuacji materialnej małżonków, to ustalenia poczynione w tej materii na tym etapie są wystarczające, aby stwierdzić, że stanowisko zawarte w postanowieniu referendarza z dnia 9 grudnia 2016 r. jest prawidłowe. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że wywiedziony przez skarżących sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sadu, skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.