I SA/Po 1494/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 15 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków AK i MK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AK i MK spadkobierców LK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2009 r. postanawia: 1) oddalić wniosek AK o przyznanie prawa pomocy, 2) oddalić wniosek MK o przyznanie prawa pomocy. Skarżące AK i MK, reprezentowane przez adwokata, pismem z dnia [...] wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. W skardze wniosły m.in. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca MK studiuje [...] na uczelni wyższej w trybie dziennym przez co nie uzyskuje żadnego dochodu. Jej młody wiek uniemożliwił jej na chwilę obecną zgromadzenie majątku, który mogłaby spieniężyć w celu pokrycia wpisu od skargi. Skarżąca AK jest wdową samotnie wychowującą córkę. Posiada ona udziały w spółce z o.o., jednak osiągane z tego tytułu dochody wystarczają jedynie na pokrycie bieżących potrzeb utrzymania rodziny. Następnie skarżące złożyły sporządzone w dniu [...] wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca AK w uzasadnieniu wniosku podała, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Ponadto wskazała, że zobowiązania, których dotyczy wniesiona skarga są zobowiązaniami jej zmarłego męża, a nie jej własnymi, stąd nie uznaje za uzasadnione pokrywanie ich ze środków własnych. Skarżąca AK oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką MK. Skarżąca posiada dom o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] ha, [...] udziału we własności samochodu M. Skarżąca podała, że jej córka utrzymuje się z dochodu z wynajmu ciągników siodłowych i z tego tytułu otrzymuje [...] brutto. Skarżąca podała, że na utrzymanie domu, w tym bieżące rachunki za utrzymanie domu przeznacza [...], na żywność [...], na paliwo [...], na środki czystości [...], na odzież [...]. Skarżąca AK podała, że z tytułu wynajmu samochodów ciężarowych uzyskuje dochód brutto w wysokości [...], z wynajmu nieruchomości [...], z wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji wiceprezesa spółki A [...], córka z tytułu wynajmu naczep [...]. Skarżąca MK w uzasadnieniu wniosku wskazała, że uzyskiwane przez nią dochody z najmu pojazdów nie są wystarczające do uiszczenia wpisu od skargi oraz na bieżące utrzymanie. Skarżąca MK podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką AK. Skarżąca MK oświadczyła, że posiada [...] udziału we własności samochodu osobowego marki M. Skarżąca podała, że jej matka utrzymuje się z wynajmu pojazdów oraz nieruchomości, jak również z wynagrodzenia za wykonywanie funkcji członka zarządu w spółce z o.o., t.j. ok. [...]. Skarżąca podała, że bieżące koszty utrzymania nieruchomości wynoszą [...], na odzież przeznacza [...], na żywność [...], na środki czystości [...], na paliwo [...], na kosmetyki [...]. Skarżąca z tytułu wynajmu pojazdów uzyskuje dochód brutto w wysokości [...], matka z wynajmu samochodów ciężarowych [...] brutto, z wynajmu nieruchomości [...], z wynagrodzenia członka zarządu [...]. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Ponadto wskazać należy, że wykładnia systemowa art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla stron i jej rodziny, nie uzasadnia jeszcze przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mówiąc inaczej, storna będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. (por. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2010 r., str. 568). Ponadto w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak - Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżące oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazały one przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy, że ze złożonych przez skarżące oświadczeń wynika, że wnioskodawczynie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżąca AK posiada dom o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] ha, [...] udziału w samochodzie osobowym marki M, skarżąca MK posiada [...] udziału w samochodzie osobowym marki M. Z oświadczeń złożonych przez skarżące wynika, że wnioskodawczyni AK uzyskuje miesięczne dochody brutto w wysokości [...] (wynajem samochodów ciężarowych [...], wynajem nieruchomości [...], wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji członka zarządu w spółce z o.o. [...]), wnioskodawczyni MK z tytułu wynajmu pojazdów [...] brutto. Skarżąca AK ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...] (utrzymanie domu, w tym bieżące rachunki za utrzymanie domu [...], żywność [...], paliwo [...], środki czystości [...], odzież [...]), skarżąca MK ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...] (bieżące koszty utrzymania nieruchomości [...], odzież [...], żywność [...], środki czystości [...], paliwo [...], kosmetyki [...]). W ocenie referendarza sądowego skarżące z uzyskiwanych dochodów są w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Ponadto podkreślić należy, że skarżące z ponoszonych miesięcznie wydatków, w tym m.in. na zakup odzieży, są w stanie wygospodarować środki na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tym miejscu wskazać również należy, że w orzecznictwie przyjęto, że prawo pomocy udzielane jest w zasadzie osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodu i bez majątku. Natomiast skarżące AK i MK do grona takich osób nie należą. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.