I SA/Po 15/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku HJ i TJ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi HJ i TJ na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r., po wznowieniu postępowania postanawia: oddalić wniosek. Skarżący HJ i TJ pismem z dnia [...] wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Następnie skarżący złożyli sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że w związku z ich sytuacją finansową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący oświadczyli, że są małżeństwem i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawcy podali, że posiadają gospodarstwo rolne położone w B o pow. [...] w tym siedlisko i [...] udziału w gospodarstwie rolnym o pow. [...] położonym w G, oszczędności w wysokości [...] oraz w wysokości [...] (oszczędności w wysokości [...] zajęte przez komornika), samochód osobowy marki C, rok prod. [...] o wartości [...] wykorzystywany w gospodarstwie i do dojazdów na rehabilitację i leczenie oraz ciągnik, pług i brona. Skarżący oświadczyli, że nie pozostają z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca otrzymuje rentę w wysokości [...] miesięcznie. Pismami z dnia [...] wezwano skarżących do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych informacji i odpisów dokumentów. Wezwania doręczono skarżącym w dniu [...]. Do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie odpowiedzieli na te wezwania. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom samotnym, bez majątku, o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od strony skarżącej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżących pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny ich aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie starszego referendarza sądowego skarżący w przedmiotowej sprawie nie wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis sądowy od skargi). Z oświadczeń skarżących wynika, że wnioskodawcy pozostają razem w związku małżeńskim i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący posiadają gospodarstwo rolne w B o pow. [...], w tym siedlisko oraz [...] udziału w gospodarstwie rolnym o pow. [...] w G, samochód osobowy marki C z [...] o wartości [...], ciągnik, pług i brona, oszczędności w wysokości [...] oraz w wysokości [...] (oszczędności w wysokości [...] zajęte przez komornika), skarżący otrzymuje rentę chorobową w wysokości [...]. Z oświadczeń skarżących nie wynika w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, t.j. opłaty za media, koszty leczenia i zakupu lekarstw, koszty wyżywienia, środków czystości, eksploatacji samochodu osobowego, nie wiadomo również czy poza rentą chorobową wnioskodawcy uzyskują inne dochody, w tym m.in. czy uzyskują dochody z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, dopłat do nieruchomości, upraw, dzierżawy, inne, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości miesięcznie. Skarżący mimo wezwania nie podali szacunkowej wartości nieruchomości, którą posiadają. Mimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie złożyli odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnili nawet czy zeznania roczne podatkowe były sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożyli wyciągów z rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych, lokat bankowych za ostatnie [...] miesiące, nie wyjaśnili czy rachunki bankowe posiadają, nie złożyli odpisów dokumentów z prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a., skarżący nie wyjaśnili zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawców. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżących, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. W tych okolicznościach wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżących ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nich wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwania zostały skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący, mimo wezwania, nie złożyli pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez nich dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.