I SA/Po 1509/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku BJ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi BJ na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za luty, grudzień 2011 r., marzec i kwiecień 2012 r., sierpień 2014 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca BJ pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że od [...] nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę z tytułu pełnienia funkcji V-ce Prezesa A (wynagrodzenie jest naliczane lecz niewypłacane). Wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z [...]-letnią matką emerytką. Wskazała, że ich koszty utrzymania nie są wysokie, ponieważ mama ma bezpłatne lekarstwa. Skarżąca podała, że mieszka w starym domu rodzinnym, w którym ona i jej mama mają prawo do używania określonych przestrzeni. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że jest osobą rozwiedzioną i że prowadzone są wobec niej windykacje komornicze. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Wnioskodawczyni nie posiada domu, mieszkania, oszczędności, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżąca podała, że we współwłasności z byłym mężem posiada nieruchomość rolną o pow. [...] oraz [...] udziałów w spółce A. Skarżąca oświadczyła, że dochód matki z tytułu emerytury wynosi [...]. Koszty ponoszone za mieszkanie: [...], media [...]. Do pisma załączyła listę niewypłaconych wynagrodzeń, kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], szczegóły z rachunku bankowego prowadzonego przez B z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego skarżącej na dzień [...], z którego wynika, że saldo dostępne wynosi [...], kwota zablokowana [...] – rachunek został zajęty przez organ egzekucyjny, data blokady [...] oraz wyciąg z rachunku bankowego za okres [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że matka nie składa w Urzędzie Skarbowym zeznań rocznych podatkowych, jest emerytką, nie korzysta z żadnych ulg. Skarżąca oświadczyła, że matka nie ma rachunku bankowego, emeryturę przynosi listonosz. Podała, że ona i jej matka nie posiadają i nie użytkują pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie uzyskuje dochodów z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, innych, nie korzysta z również z pomocy opieki społecznej. Skarżąca nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Wnioskodawczyni wyjaśniła, ze w okresie [...] podarowała nieruchomość o pow. [...] wraz ze starym budynkiem mieszkalnym synom w [...]. Skarżąca wyjaśniła, że nie uzyskuje dochodów z tytułu posiadania we współwłasności z byłym mężem nieruchomości rolnej o pow. [...]. Skarżąca podała, ze nie zna szacunkowej wartości nieruchomości rolnej, są to grunty orne kl. IVa. Skarżąca podała, że wartość nominalna udziałów w spółce wynosi [...] za jeden udział. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą: [...]. Do pisma załączyła zeznania roczne podatkowe za [...], wyciągi z rachunku bankowego za miesiące [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. przedłożenie umowy darowizny, na podstawie której skarżąca darowała swoim synom M i J nieruchomość o pow. [...] w [...], 2. podanie czy skarżąca, poza w.w nieruchomością, w okresie [...] darowała swoim synom lub innym osobom inne nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty, udziały, wierzytelności, jeżeli tak to komu i kiedy, należy przedłożyć odpisy umów darowizn, 3. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu synowie skarżącej M J i S J uzyskują miesięczne dochody, 4. złożenie zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez synów skarżącej M J i M J, 5. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych za ostatnie [...] miesiące należących do synów skarżącej M J i S J, 6. podanie kosztów miesięcznego utrzymania synów skarżącej z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat i czy spłacają te kredyty, inne koszty), 7. podanie czy synowie skarżącej posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 8. podanie czy synowie skarżącej posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, rok produkcji i wartość rynkowa, 9. podanie czy synowie skarżącej poza nieruchomością, którą darowała im skarżąca, posiadają inne nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, jeżeli tak to należy wymienić składniki majątku jaki posiadają, 10. podanie czy synowie skarżącej prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami, jeżeli tak to z kim i jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa osób, z którymi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, t.j. z jakiego tytułu uzyskują miesięczne dochody i jaki majątek posiadają (nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł ). Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] przedłożyła kserokopię aktu notarialnego z [...]. Wnioskodawczyni oświadczyła, że w okresie [...] poza nieruchomością opisaną w w,.w akcie notarialnym nie przekazała na rzecz synów, ani na rzecz innych osób innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, wierzytelności ani udziałów. Skarżąca podała, że synowie są osobami dorosłymi, stanu wolnego, pracują i prowadzą samodzielne gospodarstwa domowe. Wskazała, że wymagane informacje stanowią ich prywatną własność i nie godzą się na udostępnianie ich w żadnej formie. Z załączonej przez skarżącą do pisma umowy darowizny i umowy ustanowienia służebności mieszkania wynika, że w dniu [...] skarżąca darowała swoim synom M J i S J na współwłasność po połowie całą nieruchomość o obszarze [...] zabudowaną parterowym budynkiem mieszkalnym z poddaszem użytkowym pobudowanym w [...] o pow. użytkowej [...] m2. Synowie skarżącej ustanowili na rzecz skarżącej dożywotnią i bezpłatną służebność mieszkania składającą się z dwóch pokoi położonych na poddaszu wraz z prawem korzystania z wszelkich przynależności (w tym kuchni i łazienki) oraz z prawem swobodnego poruszania się po całej nieruchomości. Z § [...] umowy wynika, że wartość przedmiotu darowizny wynosi [...], w tym wartość budynku mieszkalnego [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przepisów ustawy wynika, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, iż zachodzą przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zatem ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie starszego referendarza sądowego wniosek skarżącej należy oddalić, gdyż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonych przez skarżącą oświadczeń wynika, że wnioskodawczyni jest osobą rozwiedzioną, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...]-letnią matką, skarżąca nie posiada domu, mieszkania, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, nie uzyskuje żadnego dochodu, posiada [...] udziałów w spółce z o.o., pełni funkcję V-ce Prezesa w spółce z o.o., nie otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenia, które jest naliczane, a nie jest wypłacane, wierzytelność z tego tytułu na dzień [...] wynosi [...] (por. k. nr [...] akt sąd.). Skarżąca we współwłasności z byłym mężem posiada nieruchomość rolną o pow. [...], są to grunty orne kl. IVa, skarżąca nie zna szacunkowej wartości tej nieruchomości, wnioskodawczyni z tytułu posiadania tej nieruchomości nie uzyskuje dochodów. Z oświadczeń skarżącej wynika, że nie uzyskuje dochodów z umowy zlecenia, o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżąca utrzymuje się razem z mamą z jej emerytury, która wynosi ok. [...], z uzyskiwanych środków przeznaczają [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że w [...] darowała swoim synom nieruchomość o pow. [...] zabudowaną budynkiem mieszkalnym wraz z poddaszem użytkowym o pow. [...] m2, na nieruchomości tej ustanowiono służebność mieszkania dla skarżącej, z aktu notarialnego wynika, że służebność mieszkania posiada również matka skarżącej. Z przedłożonej kserokopii aktu notarialnego wynika, że wartość przedmiotu darowizny określono na kwotę [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że w sytuacji, gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkom rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowani powinni pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania we własnym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2008 r. o sygn. akt I FZ 96/08, z dnia 10.04.2008 r. o sygn. akt I FZ 142/08, z dnia 01.07.2008 r. o sygn. akt I OZ 439/08, z dnia 28.11.2011 r. o sygn. akt II FZ 682/11, z dnia 26.11.2014 r. o sygn. akt II FZ 1501/14, z dnia 09.07.2015 r. o sygn. akt I FZ 243/15, publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto art. 897 zd. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.) stanowi, że jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców. Dlatego, żeby stwierdzić czy synowie skarżącej są w stanie w niniejszej sprawie pomóc swojej matce w ponoszeniu kosztów sądowych ustalić należało jaka jest sytuacja finansowa, materialna i rodzinna synów wnioskodawczyni i czy są oni w stanie partycypować w ponoszeniu tych kosztów. W tym celu pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do podania jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej synów M J i S J. W tych okolicznościach należy uznać, że nieodpłatne uzyskanie od skarżącej składników majątkowych uprawnia do stwierdzenia, że synowie skarżącej powinni wspomóc matkę w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania, w ramach oczywiście swoich możliwości (które pomimo wezwania pozostają nieznane), i to niezależnie od faktu czy prowadzą z nią, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe. Bez znaczenia jest przy tym to, kiedy miała miejsce darowizna. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 postanowiono, jak w sentencji.