I SA/Po 1521/07
PostanowienieWSA w Poznaniu2008-01-09
Skład orzekający: Roman Wiatrowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy skarżący, będący przedsiębiorcą, którego majątek został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, uzasadniając tym samym przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi?Ratio decidendi
Sąd uznał, że skarżący, będący przedsiębiorcą, nie wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pomimo zajęcia majątku przedsiębiorstwa, skarżący posiadał majątek osobisty (dom mieszkalny, udział w nieruchomości rolnej) oraz majątek członków rodziny (córka), który mógłby zostać wykorzystany do pokrycia kosztów sądowych. W związku z tym, sąd przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym, zwalniając od wpisu ponad określoną kwotę, uznając, że skarżący jest w stanie wnieść pozostałą część opłaty.Stan faktyczny
Skarżący W.M. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie podatku akcyzowego i jednocześnie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący podniósł, że jego majątek przedsiębiorstwa został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, co uniemożliwia mu sprzedaż środków produkcji i rachunku bankowego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy został początkowo oddalony przez referendarza sądowego, który uznał, że skarżący posiada majątek osobisty i majątek członków rodziny, który mógłby zostać wykorzystany do pokrycia kosztów. Skarżący wniósł sprzeciw, argumentując, że zbycie majątku przedsiębiorstwa wiązałoby się z odpowiedzialnością nabywcy za zobowiązania podatkowe, a zbycie majątku osobistego mogłoby być uznane za przestępstwo. Sąd rozpoznał sprawę po wniesieniu sprzeciwu.Rozstrzygnięcie
Przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę [...], a w pozostałej części oddalono wniosek.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym : Przewodniczący: asesor sądowy Roman Wiatrowski Po rozpoznaniu w dniu 09 stycznia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych sprawy ze skargi W.M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc kwiecień2006r. postanawia 1. udzielić skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę [...]; ([...]), 2. oddalić wniosek w przedmiocie przyznania prawa pomocy w pozostałej części. /-/ R. Wiatrowski
Wnioskiem sporządzonym w dniu [...] na urzędowym formularzu W.M. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie wynosiłyby [...].
W uzasadnieniu podniósł, że od dnia [...] toczy się przeciwko niemu egzekucja należności podatkowej objętej decyzją, która jest przedmiotem skargi. W chwili wszczęcia egzekucji decyzja nie była jeszcze ostateczna. W wyniku egzekucji został zajęty cały majątek ruchomy, środki do produkcji i rachunek bankowy. Spowodowało to zaprzestanie produkcji. Do dnia wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, które zostały wniesione w terminie, nie zostały rozpoznane (wierzyciel wypowiedział się już co do zarzutów uznając je za częściowo uzasadnione, jednak nie zapadło jeszcze rozstrzygnięcie w sprawie zarzutów). Cały majątek skarżącego jest równocześnie majątkiem przedsiębiorstwa. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Wnioskodawca wskazał, że z posiadanych oszczędności wypłacił pracownikom wynagrodzenie za [...]. Pracownicy pozostają obecnie w okresie trzymiesięcznego wypowiedzenia. Z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne nie może sprzedać zajętego majątku ruchomego ani nawet majątku nieruchomego, który nie został zajęty, albowiem pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla nabywcy. Skarżący wskazał, że cały majątek wykorzystywany jest w prowadzonej działalności gospodarczej (zakład pracy, nieruchomość, samochody), a stosownie do obowiązujących przepisów, nabywca przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części odpowiadałby z przedmiotu nabycia za zobowiązanie podatkowe razem z nim. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Podał, że posiada we wspólności majątkowej małżeńskiej dom mieszkalny o powierzchni [...], - udziału nieruchomości rolnej o powierzchni [...]. Do majątku przedsiębiorstwa, które prowadzi skarżący należą dom jednorodzinny o powierzchni [...] i budynek o powierzchni [...]. Obie nieruchomości przeznaczone są pod wynajem, jednak wcześniej wymagają kapitalnego remontu. Skarżący oświadczył również, że córka, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, posiada dom jednorodzinny o powierzchni około [...] i jest to dom przedwojenny, odziedziczony po dziadkach, w którym obecnie zamieszkuje syn skarżącego. Córka skarżącego posiada także mieszkanie własnościowe w spółdzielni mieszkaniowej o powierzchni [...]. Skarżący ponadto podał, że posiada oszczędności w kwocie [...] oraz około [...] litrów wyrobów alkoholowych, [...] litrów glikolu, [...] naczepy cysterny, [...] ciągniki siodłowe, przyczepę do samochodu ciężarowego, samochód bus D., wózek widłowy, wózek podnośnikowy, samochody osobowe: M., T., T., P., ciągnik rolniczy. Skarżący wskazał, że ww. ruchomości zajęte zostały w postępowaniu egzekucyjnym. Wskazał, że córka poza wyżej wymienionymi nieruchomościami nie posiada oszczędności i nie osiąga dochodu z nieruchomości. Z uwagi na kontynuowanie nauki na studiach nie pracuje. Posiadane mieszkanie zajmuje w czasie pobytu poza domem. Żona skarżącego nie posiada natomiast odrębnego majątku. Pomiędzy skarżącym a jego żoną istnieje ustrój wspólności majątkowej. Cały majątek został zgromadzony w trakcie małżeństwa i jest wspólny. Skarżący podał, że utrzymanie domu wynosi [...], na leczenie wydaje około [...] miesięcznie. Opłata za studia córki wynosi około [...] za semestr. Oprócz kwoty objętej zaskarżoną decyzją skarżący nie posiada żadnych zaległości publicznoprawnych, zaległości wobec pracowników ani wobec kontrahentów. Podał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej do [...] uzyskiwał dochód miesięczny brutto w kwocie od [...] do [...]. Żona i córka skarżącego nie uzyskują natomiast żadnych dochodów. Oświadczył, że dochody, które uzyskiwał z działalności gospodarczej przeznaczał w całości na rozwój przedsiębiorstwa i inwestycje (rozbudowę zakładu, modernizację, zakup pojazdów, gruntu). Nie czynił oszczędności w postaci lokat itp. Wskazał, że pozostaje w stosunku zlecenia (umowa o stałą obsługę prawną) z adwokatem. Do wniosku załączył kserokopie protokołu zajęcia i odbioru ruchomości oraz wyciągi z rachunku bankowego.
Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy W.M. w odpowiedzi wskazał, że skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], nr [...] złożył w dniu [...]. Podał, że ponosi następujące koszty miesięcznego utrzymania siebie i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym: woda [...], opał [....], gaz [....], energia elektryczna [...], telefon stacjonarny [...], telewizja kablowa [...], abonament RTV [...], ubezpieczenie domu ([...]) [...], wyżywienie [...], koszty leczenia i zakupu lekarstw [...]. Ponadto skarżący ponosi koszty nauki córki (czesne [...]), opłata za mieszkanie [...], składka KRUS żony [...] raz na kwartał, telefon komórkowy zarejestrowany na firmę i wobec tego stanowi koszt przedsiębiorstwa - około [...]. Skarżący oświadczył, że kredyty zaciągnął wspólnie z żoną i z synem na wyposażenie gospodarstwa rolnego:
- kredyt na zakup maszyn rolniczych w wysokości [...] na [...] lat do dnia [...], miesięczna rata [...],
- kredyt na zakup maszyn rolniczych w wysokości [...] na [...] lat do dnia [...], miesięczna rata [...].
Poza ww. kredytami skarżący, jego żona i córka nie mają innych kredytów. Skarżący oświadczył, że posiada następujące samochody, które są samochodami przedsiębiorstwa:
- T., rok prod. [...], wartość rynkowa [...],
- T., rok prod. [...], wartość rynkowa [...],
- P., rok prod. [...], wartość rynkowa [...],
- M., rok prod. [...], wartość rynkowa [...],
- F., rok prod. [...], wartość rynkowa [...].
Skarżący oświadczył, że ww. pojazdy zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Żona i córka nie posiadają samochodów ani innych pojazdów.
Skarżący wskazał, że z dodatkowych dochodów uzyskuje dopłaty bezpośrednio do produkcji rolnej z Unii Europejskiej (w [...] wypłacono ok. [...], w [...] [...]), oraz dochód z upraw, który wynosi około [...] rocznie. Gospodarstwo jest przez skarżącego, jego żonę i syna dzierżawione i z tego tytułu ponoszą znaczne koszty dzierżawy (blisko [...] rocznie). Podatek rolny i leśny wynosi około [...]. Skarżący wskazał, że zarówno on jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują poza ww. dochodami innych dodatkowych dochodów, nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Do pisma skarżący załączył odpisy zeznań podatkowych za [...], odpisy [...] dowodów wypłaty dopłat bezpośrednich, odpisy [...] dowodów opłaty składek KRUS, odpisy [...] umów o kredyt wraz z aneksami i załącznikami, odpisy faktur VAT za energię elektryczną, telewizję kablową, wodę, telefon stacjonarny i dzierżawę, odpisy [...] polis ubezpieczenia domu, odpisy z rachunków bankowych, odpisy nakazów płatniczych, odpisy [...] protokołów zajęcia.
Postanowieniem z dnia [...] o sygn. akt [...] referendarz sądowy oddalił przedmiotowy wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że zawarta we wniosku o przyznanie prawa pomocy, argumentacja skarżącego odnosząca się do braku środków finansowych na pokrycie wpisu należnego od skargi w rozpatrywanej sprawie nie jest wiarygodna. Ustalone zostało bowiem, że skarżący posiada we współwłasności majątkowej z żoną dom o powierzchni [...], - nieruchomość rolną o powierzchni [...]. Ponadto do majątku przedsiębiorstwa, które prowadzi należą dom jednorodzinny o powierzchni [...] oraz budynek o powierzchni [...]. Ponadto córka, z którą skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i na której utrzymanie łoży (opłata za studia, koszty mieszkania i wyżywienia), posiada dom o powierzchni [...] oraz mieszkanie o powierzchni [...].
W konsekwencji referendarz sądowy uznał, że majątek, który posiada skarżący jak i jego córka może być źródłem finansowania wpisu od skargi. Ponadto referendarz sądowy zauważył, że skarżący w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy całkowicie pominął okoliczność swojej wiarygodności pożyczkowej, czy kredytowej, która to pozwoliła jemu na zabezpieczenie środków na wynagrodzenie dla swojego pełnomocnika, domagając się finansowania w znacznej części ze środków Skarbu Państwa należności publicznoprawnych, do jakich należą wpisy w sprawach sądowoadministracyjnych.
Referendarz sądowy podkreślił także, że do kosztów postępowania sądowego należą zarówno koszty sądowe (w tym opłata sądowa pod postacią wpisu), o zwolnienie od których ubiega się skarżacy, jak również inne wydatki, w tym wynagrodzenie adwokata, który pismem z dnia [...] wniósł w niniejszej sprawie skargę na decyzję organu podatkowego. Zabezpieczając wydatki na koszty postępowania skarżący powinien w równym stopniu zadbać o możliwość pokrycia wszystkich ich składników, w tym przede wszystkim o charakterze publicznoprawnym.
Na powyższe postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona zastępowana przez pełnomocnika wniosła sprzeciw.
Zaskarżonemu postanowieniu postawiono zarzut oparcia orzeczenia na błędnym ustaleniu, że skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy oraz, że w chwili obecnej może spieniężyć składniki majątku celem pozyskania środków na uiszczenie wpisu sądowego.
Strona wniosła o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie częściowym i zwolnienie w całości od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że zgromadzony przez skarżącego majątek ( ruchomości i nieruchomości oprócz domu mieszkalnego) jest majtkiem przedsiębiorstwa. Zdaniem wnoszącego sprzeciw, ze względu na okoliczność, że nabywca przedsiębiorstwa odpowiada równie ze zbywcą za zaległości podatkowe przedsiębiorstwa ( art. 112 Ordynacji podatkowej), nie uzyska on zaświadczenia o niezaleganiu, o którym mowa w art. 306g Ordynacji podatkowej. W tych okolicznościach, zdaniem wnoszącego sprzeciw, skarżący mógłby zbyć składniki majątku przedsiębiorstwa jedynie w warunkach wprowadzenia w błąd nabywcy bądź wykorzystując jego niewiedzę i w pełnej świadomości, że naraża swojego nabywcę na stratę finansową i nieprzyjemności związane z egzekucją.
W sprzeciwie podniesiono również, że ze względu na fakt, iż zgodnie z art. 26 i 29 Ordynacji podatkowej podatnik odpowiada całym swoim majątkiem należącym do wspólności majątkowej, poprzez zbycie domu mieszkalnego skarżący naraziłby się na zarzut popełnienia przestępstwa opisanego w art. 300§2 k.k.
Pełnomocnik skarżącego wywodzi również, że oszczędności żony podatnika w niewielkiej części mogłyby pokryć wpis sądowy, ale trudno małżonkom czynić zarzut z tego, że przeznaczyli je na bieżące utrzymanie i wynagrodzenia dla pracowników za [...].
Za świadczące o braku doświadczenia życiowego osoby sporządzającej uzasadnienie postanowienia, pełnomocnik skarżącego uznał zajęte w postanowieniu referendarza sądowego stanowisko, że skarżący w swoim oświadczeniu całkowicie pominął okoliczność swojej wiarygodności pożyczkowej. Powszechnie, bowiem wiadome jest, że banki i inne instytucje finansowe rozpatrując wniosek o udzielenie kredytu, czy pożyczki w takiej znacznej wysokości jak przedmiotowej wpis, żądają m.in. przedstawienia zaświadczenia o niezaleganiu z podatkami. Ponadto składając wniosek o kredyt skarżący musi co najmniej oświadczyć, że nie toczy się przeciwko niemu egzekucja.
Nawet, gdyby kredyt został udzielony skarżącemu to zostałby wypłacony na konto bankowe, które jest zajęte.
Za całkowicie dowolne skarżący uznał stwierdzenie referendarza sądowego, że skarżący z kredytu zabezpieczył środki na opłacenie pełnomocnika. Oprócz składanych w uzupełnieniu wniosku- kredytów inwestycyjnych, skarżący nie ma innych zobowiązań kredytowych. Ponadto wynagrodzenie pełnomocnika za prowadzenie sprawy nie zostało jeszcze uiszczone.
Zdaniem pełnomocnika skarżącego nie mógł on zabezpieczyć środków, wbrew stanowisku zajętym w postanowieniu, ponieważ nawet, gdyby wypłacił kwotę [...] przed wszczęciem egzekucji byłby winien czynu opisanego w art. 300§1 k.k., polegającego na tym, że uszczuplił zaspokojenie swojego wierzyciela poprzez uszczuplenie i ukrycie składników swojego majątku.
Co do majątku córki skarżącego, to w opinii pełnomocnika skarżącego zaskarżone postanowienie nie wskazuje środków prawnych, w drodze których skarżący mógłby wyegzekwować na dorosłej osobie zgodę na wyzbycie się majątku. Jeżeli takiej zgody nie ma to skarżący może co najwyżej zaprzestać łożenia na utrzymanie córki. To jednak tylko część środków, którymi można by pokryć wpis, bo wynosi około [...] rocznie i od czasu wszczęcia postępowania do dnia wniesienia skargi skarżący zaoszczędziłby w ten sposób ok. [...].
Na wezwanie Sądu, skarżący pismem złożonym w placówce pocztowej w dniu [...],. wyjaśnił m.in., że jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej wymienionej we wniosku o przyznane prawa pomocy. Własność tej nieruchomość przysługuje synowi skarżącego S.M. ( udział wynoszący -) oraz skarżącemu i jego żonie B. do wspólności ustawowej( udział wynoszący-). Nieruchomość rolna ma powierzchnię około [...].
Skarżący wyjaśnił również, że wraz synem są dzierżawcami gospodarstwa rolnego o powierzchni [...]. Konto bankowe prowadzone dla gospodarstwa rolnego jest również zajęte w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym zaskarżonej decyzji.
Z wyjaśnień skarżącego wynika również, że nie toczy się postępowanie egzekucyjne ani zabezpieczające do nieruchomości członków jego rodziny. Zgodnie z wiedzą skarżącego postępowanie egzekucyjne nie toczy się również do nieruchomości będących własnością skarżącego i jego żony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko, któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd.
Mając to na względzie, Sąd ocenił sytuację skarżącego w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., i stwierdził, że okoliczności, które zachodzą w przedmiotowej sprawie dają podstawę do zwolnienia skarżącego od uiszczenia wpisu ponad kwotę [...].
W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (por. art. 245 § 1 p.p.s.a.), przy czym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść choćby częściowych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wniosek skarżącego o przyznanie prawo pomocy oparty został przede wszystkim na twierdzeniu, że nie jest wstanie ponieść kosztów postępowania sądowego, ponieważ w wyniku egzekucji został zajęty cały majątek ruchomy, środki produkcji i rachunek bankowy. Nie może więc skarżący sprzedać majątku ruchomego, który został zajęty w postępowaniu egzekucyjny, a majątku nieruchomego, który nie został zajęty nie może sprzedać, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla nabywcy. Cały bowiem majątek wykorzystywany jest do prowadzonej działalności gospodarczej, w związku z czym nabywca przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części odpowiadałby za zobowiązania podatkowe razem ze zbywcą.
Jednocześnie w złożonym na urzędowym formularzu, wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący wskazał, iż w skład jego majątku, poza składnikami przedsiębiorstwa, wchodzi również budynek mieszkalny o pow. [...] ( wspólność majątkowa małżeńska z żoną B.). Ponadto, jak wynika ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pisma skarżącego, stanowiącego odpowiedź na wezwanie Sądu z dnia [...], skarżący posiada, we wspólności ustawowej z żoną B., udział wynoszący - nieruchomości rolnej o powierzchni [...]. Przedmiotowy udział w nieruchomości rolnej nie został przez skarżącego, w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, wykazany jako majątek przedsiębiorstwa.
Podniesione w sprzeciwie argumenty o przeszkodach związanych ze zbyciem majątku stanowiącego składniki majątku firmy, ponieważ ich nabywca ponosi odpowiedzialność za ich zobowiązania wraz ze zbywcą, nie mogą mieć zastosowania w odniesieniu do majątku stanowiącego wspólność majątkową małżonków W. i B.M., którym jest dom mieszkalny o powierzchni [...] i ww. udział w nieruchomości rolnej.
W sprzeciwie wskazano natomiast, że przez zbycie domu mieszkalnego skarżący naraziłby się na zarzut popełnienia przestępstwa opisanego w art. 300§2k.k.
Art. 300§2 ustawy z dnia 06 czerwca 1997r. Kodeks karny ( Dz.U. Nr 88,poz. 553 z późn.zm.) stanowi, że kto, w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Sąd rozpatrujący przedmiotowy wniosek podziela reprezentowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, że treść tego przepisu określa niezbędną dla przypisania odpowiedzialności karnej sprawcy postać winy, przewidując, iż działanie jego musi stanowić realizację celu, jakim jest "udaremnienie wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego"( por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 września 2005r. sygn. akt III KK 140/05)
W tym zakresie, we wniesionym sprzeciwie brak jest wyjaśnienia, dlaczego zbycie, w celu uiszczenia wpisu sądowego, nieruchomości, czy jej części, w stosunku do której nie toczy się postępowanie egzekucyjne, miałoby stanowić znamiona czynu zabronionego określonego w art. 300§2k.k.
W konsekwencji uznać należy że skarżący nie uzasadnił dlaczego nie mógł on w celu uiszczenia należnego wpisu, zbyć choćby część majątku, składającego się z niebędących składnikami przedsiębiorstwa nieruchomości małżonków ( dom mieszkalny i nieruchomość rolna).
Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika również, że najbliżsi członkowie rodziny podatnika ( córka i syn) posiadają majątek pozwalający pokryć całość uiszczonego wpisu. W szczególności córka, z którą skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i na której utrzymanie łoży (opłata za studia, koszty mieszkania i wyżywienia), posiada dom o powierzchni [...] oraz mieszkanie o powierzchni [...].
Pełnomocnik skarżącego w złożonym sprzeciwie zarzucił, że referendarz sądowy nie wskazał środków, w drodze których skarżący mógłby wyegzekwować na dorosłej osobie wyzbycie się majątku.
Takie stanowisko jest wyrazem braku zrozumienia instytucji prawa pomocy. Prawo pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa winno być udzielane jedynie wówczas, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Natomiast w rozpatrywanym przypadku, skarżący nie powołał nawet okoliczności ze zwracał się do członków rodziny, w szczególności córki pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym, o pomoc w uiszczeniu wpisu. Powyższe wskazuje, że skarżący w pierwszej kolejności zwrócił się o przyznanie pomocy z Budżetu Państwa nie próbując wykorzystać innych możliwości w celu zebrania środków niezbędnych do uiszczenia stosownego wpisu.
Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i może mieć zastosowanie do osób, które nie posiadają żadnego majątku. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych.
Pomijając nawet znaczny majątek małżonków w postaci posiadanych nieruchomości, który mógłby być źródłem uzyskania dochodów niezbędnych do uiszczenia wpisu ( z tytułu jego zbycia, czy też z tytułu samego korzystania z [...] nieruchomości rolnej) i przyjmując, że majątek ten z pewnością wystarczy na utrzymanie skarżącego i jego rodziny, zauważyć należy, że skarżący wykazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy i złożonym od postanowienia referendarza sądowego sprzeciwie środki finansowe, które bez konieczności wyzbywania się składników majątku pozwoliłyby na zapłacenie, bez jakiejkolwiek zwłoki, chociaż części kosztów sądowych w wysokości [...].
Skarżący wykazał kwotę oszczędności w wysokości [...], co do której należy stwierdzić, że w pierwszej kolejności powinna być przeznaczona na opłacenie kosztów sądowych. Przyjęcie odmiennego poglądu, wobec wykazanego wyżej majątku możliwego do wykorzystania w celu osiągnięcia stosownych dochodów, niezbędnych choćby do utrzymania skarżącego i jego żony, skutkowałoby uznaniem, że wydatkowania na pokrycie kosztów sądowych należy dokonać dopiero po uiszczeniu wszelkich innych zobowiązań ciążących na wnoszącym skargę. Takie natomiast stanowisko, w świetle cytowanego przepisu art. 246§1 pkt2 p.p.s.a., nie jest możliwe do przyjęcia.
W sprzeciwie wskazano, również że gdyby skarżący nie ponosił wydatków na utrzymanie dorosłej córki, to na koszty postępowania sądowego mógłby przeznaczyć kwotę [...].
Należy zauważyć, że córka skarżącego posiada bowiem majątek (dom i mieszkanie), które mogłyby stanowić dla niej źródło jej utrzymania. Łożenie przez skarżącego na utrzymanie córki, mając na względzie podnoszoną przez skarżącego okoliczność, że sam potrzebuje pomocy w celu zapewnienia mu prawa do sądu, nie było w ocenie Sądu konieczne.
Prawa pomocy nie można traktować jako formy kredytu Państwa dla skarżącego, a do czego faktycznie sprowadzałoby się uwzględnienie wniosku skarżącego w całości. Tym bardziej iż od osoby - przedsiębiorcy należałoby wymagać takiego prowadzenia swej działalności, która pozwoliłaby na zabezpieczenie środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z tą działalnością. W tym i kosztów ewentualnych postępowań sądowych.
Ze względu na powyższe przyjęto, że skarżący nie wykazał, iż nie był w ogóle w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny, a jego sytuacja majątkowa pozwoli mu zdaniem Sądu na wniesienie wpisu w kwocie [...].
Redukcja wysokości wpisu do kwoty [...] stanowi przyznanie prawa pomocy adekwatne do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącego.
Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 4, art. 246 §1 pkt 2
w związku z art. 260, art. 160 oraz art. 16 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.
/-/ R. Wiatrowski
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło