I SA/Po 1542/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie NSA Maria Skwierzyńska as. sąd. WSA Karol Pawlicki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2007r. sprawy ze skargi Zakładu A Oddział w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułów wykonawczych oddala skargę /-/K. Pawlicki /-/W. Zygmont /-/M. Skwierzyńska Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego przekazał Dyrektorowi Zakładu A Oddział w P. tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...], wystawione na nazwisko K.K. Jako podstawę wydania rozstrzygnięcia wskazano art. 65 § 1 kpa. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w/w tytuły wykonawcze skierowano do Naczelnika Urzędu Skarbowego w celu przymusowego wyegzekwowania należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. z 2005r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) organem egzekucyjnym jest również Dyrektor oddziału Zakładu A posiada on uprawnienia do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego, o czym stanowi art. 26 § 4 oraz stosuje bezzwłocznie środek egzekucyjny – zgodnie z § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 22 listopada 2001r. (Dz. U. z 2001r. Nr 137, poz. 1541 ze zm.). Powołane przepisy jednoznacznie wskazują jako pierwszego do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne – Dyrektora Zakładu A. Tym samym organ ten jest również właściwy przed przystąpieniem do egzekucji do nadania klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej. W sytuacji, kiedy okaże się, że w całości lub części egzekucja jest bezskuteczna, wierzyciel, który jest jednocześnie organem egzekucyjnym, kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego. Jak wynika z przekazanych tytułów wykonawczych wierzyciel nie wykorzystał przewidzianych prawem możliwości dochodzenia należności w ramach prowadzonego przez własny organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu z dnia [...] września 2006r. Dyrektor Oddziału w P. nie zgodził się z argumentacją zawartą w postanowieniu z dnia [...]. Zdaniem strony zgodnie z § 6 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Finansów, na które powołano się w uzasadnieniu zaskarżonego aktu, wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym bezzwłocznie stosuje środek egzekucyjny, chyba że nie jest mu znany znajdujący się na terenie jego działania majątek zobowiązanego, z którego można prowadzić egzekucję. W takim przypadku wierzyciel nie podejmuje działań egzekucyjnych we własnym zakresie, lecz kieruje tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, na którego terenie znajduje się majątek zobowiązanego – na analogicznych zasadach jak wierzyciel nie będący jednocześnie organem egzekucyjnym. Przepis nie wymaga od wierzyciela udowodnienia organowi egzekucyjnemu, do którego kieruje tytuł wykonawczy, że nie posiada wiedzy o majątku zobowiązanego. W okolicznościach przedmiotowej sprawy Oddziałowi w P. nie jest znane, aby dłużnik – K.K. dysponował prawami majątkowymi podlegającymi egzekucji na podstawie art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej. Wobec powyższego właściwym rzeczowo i miejscowo organem egzekucyjnym jest Naczelnik Urzędu Skarbowego. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...]. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że uszczegółowieniem podziału kompetencji między organami egzekucyjnymi jest przepis § 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, ale prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna, niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przepis ten wskazuje w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, iż organem właściwym jako pierwszy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest Dyrektor oddziału Zakładu A. Tym samym organ ten przed przystąpieniem do egzekucji jest właściwy do nadania klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej. Dopiero zaistnienie w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego przesłanki bezskuteczności uprawnia ten organ egzekucyjny do przekazania tytułu wykonawczego do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Aby stwierdzić, że dłużnik nie dysponował prawami majątkowymi podlegającymi egzekucji, należy najpierw wszcząć postępowanie egzekucyjne. Z przedmiotowych akt sprawy wynika, że wierzyciel nie wykorzystał przewidzianych prawem, a opisanych powyżej możliwości dochodzenia należności w ramach prowadzonego przez własny organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego. W świetle przedstawionego stanu prawnego i faktycznego Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego., otrzymując przedmiotowe tytułu wykonawcze, w sposób prawidłowy zbadał swoją właściwość rzeczową, a następnie po stwierdzeniu, że nie jest właściwy jeszcze do prowadzenia postępowania egzekucyjnego przekazał wniosek wraz z załączonymi tytułami egzekucyjnymi zgodnie z postanowieniami art. 65 kpa do właściwego organu egzekucyjnego, jakim na tym etapie postępowania jest wyłącznie Dyrektor oddziału Zakładu A. W skardze z dnia [...] listopada 2006r. Dyrektor Oddziału w P. zarzucił postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej naruszenie art. 19 § 1, art. 22 § 2 i art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz § 6 ust. 3 i ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powołane przepisy nie wymagają – zdaniem skarżącego – aby wierzyciel udowodnił organowi egzekucyjnemu, że nie posiada wiedzy o majątku zobowiązanego. Jednocześnie art. 29 ustawy egzekucyjnej wskazuje zakres badania dopuszczalności egzekucji. Nie jest natomiast dopuszczalne uznanie przez organ, iż jest niewłaściwy w sprawie z uwagi na niepodjęcie przez wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym czynności związanych z zastosowaniem środków egzekucyjnych. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Z kolei na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w postępowaniu sądowo – administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius). W przedmiotowej sprawie skarga okazała się bezzasadna. Za nieuzasadnione należy uznać zarzuty, iż zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie wydane zostały z naruszeniem wskazanych w skardze przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Art. 19 § 1 w/w ustawy wskazuje naczelnika urzędu skarbowego jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Art. 22 § 2 stanowi zaś, że właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Z kolei art. 29 uprawnia organ egzekucyjny do badania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej. W ocenie Sądu postępowanie Naczelnika Urzędu Skarbowego było prawidłowe i zgodne z przepisami rozporządzenia wykonawczego do ustawy egzekucyjnej. Należy zwrócić uwagę na okoliczność, że przytaczane wielokrotnie rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. wydane zostało m.in. na podstawie delegacji zawartej w art. 6 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten stanowi, że minister określi w drodze rozporządzenia m.in. tryb postępowania wierzycieli należności pieniężnych przy podejmowaniu czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, a także terminowość i prawidłowość kierowania do organu egzekucyjnego wniosków egzekucyjnych i tytułów wykonawczych. Skoro dyrektor oddziału Zakładu A jest na mocy art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji, to winien on zastosować się do trybu postępowania opisanego w pierwszej kolejności w § 6 ust. 5 w/w rozporządzenia. Jak na to prawidłowo zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, wskazany przepis dotyczy sytuacji, gdy prowadzona przez organ egzekucyjny (wierzyciela) egzekucja okaże się w całości lub w części bezskuteczna. Wtedy stosowny tytuł wykonawczy należy skierować do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Tak więc wystąpienie przesłanki bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego uprawnia organ egzekucyjny (wierzyciela) do przekazania tytułu wykonawczego właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego. Na znajdujących się w aktach administracyjnych tytułach wykonawczych (karta nr [...]) brak klauzuli o skierowaniu ich do egzekucji administracyjnej. Wobec powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego zasadnie zbadał, czy jest na tym etapie postępowania właściwy do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Takiego zaś badania nie można uznać za naruszenie art. 29 ustawy egzekucyjnej, który umieszczony został w rozdziale poświęconym zasadom prowadzenia egzekucji. Powyższy przepis i przepisy go poprzedzające regulują sytuację, gdy organ egzekucyjny wszczyna postępowanie na wniosek wierzyciela. W tych okolicznościach Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/K. Pawlicki /-/W. Zygmont /-/M. Skwierzyńska kk