I SA/Po 1553/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 lutego 2017 r. o sygn. akt I SA/Po 1553/16, oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące: styczeń i od marca do grudnia 2009 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1553/16, starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące: styczeń i od marca do grudnia 2009 r. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskodawca, pomimo wezwania w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - w skrócie: "P.p.s.a."), nie przedstawił w sposób wyczerpujący informacji dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, a tym samym nie uczynił zadość ciążącemu na nim obowiązku wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto podniesiono, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej. Stwierdzono także, że ujawnione przez skarżącego przychody z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (w 2014 r. w wysokości [...],- zł, w 2015 r. w wysokości [...],- zł, a z deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do listopada 2016 r. wynika, że podstawa opodatkowania wyniosła: w styczniu 2016 r. [...],- zł, w lutym 2016 r. [...],- zł, w marcu 2016 r. [...],- zł, w kwietniu 2016 r. [...],- zł, w maju 2016 r. [...],- zł, w czerwcu 2016 r. [...],- zł, w lipcu 2016 r. [...],- zł, w sierpniu 2016 r. [...],- zł, we wrześniu 2016 r. [...],- zł, w październiku 2016 r. [...],- zł, w listopadzie [...],- zł) w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, starszy referendarz sądowy, na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., oddalił wniosek skarżącego. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym zarzucił w/w postanowieniu referendarza błędne uznanie, że skarżący nie wykazał, że nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów wpisu. W szczególności wnoszący sprzeciw podniósł, że w odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia 27 grudnia 2016 r. przedłożył żądane od niego dokumenty (zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 i 2015 r., kopie deklaracji VAT-7 za poszczególne miesiące 2016 r. i kopię wyroku orzekającego separację), jak i udzielił wyczerpujących odpowiedzi na postawione mu w wezwaniu pytania. Tym samym skarżący uznał, że w sposób wystarczający wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Ponadto ponownie wskazał uzyskiwane przez niego miesięcznie dochody (w kwocie [...]- zł) i ponoszone wydatki (w łącznej kwocie [...]- zł). Jednocześnie zwrócił uwagę, że poprzez odmowę uwzględnienia jego wniosku sąd może spowodować zaległości w płatnościach w jego firmie, co narazi go na niepowetowane straty. Zarzucił przy tym, że referendarz wydając zaskarżone postanowienie w ogóle nie wziął pod uwagę złożonych przez niego oświadczeń i dokumentów. Tym samym, według wnioskodawcy, ocena jego sytuacji majątkowej i finansowej została dokonana w sposób wybiórczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym zostanie przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Podkreślenia wymaga, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu rozpoznającego sprzeciw, starszy referendarz sądowy w zaskarżonym orzeczeniu rzeczowo i obszernie wyjaśnił, dlaczego nie może uwzględnić wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie [...]zł. W pierwszej kolejności wskazać należy, że referendarz sądowy trafnie podniósł, że skarżący nie zobrazował w sposób dostatecznie wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej i finansowej. W tym kontekście słusznie wskazano, że brak udzielenia przez skarżącego pełnych informacji oraz brak złożenia odpisów wszystkich dokumentów, o których przedłożenie został wezwany w dniu 27 grudnia 2016 r. (k. 50-51 akt sąd.), nie pozwalały na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca w piśmie z dnia 11 stycznia 2017 r., stanowiącym odpowiedź na powyższe wezwanie, wyjaśnił jedynie, że: od 2013 r. pozostaje z żoną M. P. w separacji prawnej; ma trójkę dzieci, na które płaci alimenty w łącznej kwocie [...]zł (syn ma [...] lat, jest studentem, córki aktualnie mają po [...] lat); nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji; nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczających wartość [...],- zł; wynajmuje mieszkanie, którego koszty najmu wraz z utrzymaniem wynoszą [...],- zł miesięcznie. Do pisma załączył kserokopie: deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do listopada 2016 r., zeznań rocznych podatkowych za 2014 i 2015 r., wyroku w sprawie o separację i zasądzającego alimenty na rzecz dzieci. Jednocześnie, pomimo wezwania, nie przedłożył: wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie sześć miesięcy; podsumowania z książki przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia do 30 listopada 2016 r., odpisów deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do listopada 2016 r., wyciągów z firmowych rachunków bankowych za miesiące od 1 stycznia 2016 r. do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ewidencji środków trwałych, a także nie podał następujących informacji: czy posiadał nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej [...],- zł, czy darował składniki swojego majątku, jeżeli tak to komu i kiedy; czy uzyskuje inne - poza wymienionymi z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej - dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, wynagrodzenia za pracę, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych itd.), jeżeli tak to w jakiej wysokości; w jakiej wysokości z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał w okresie od 1 stycznia do 30 listopada 2016 r. przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty prowadzenia działalności gospodarczej w tym okresie; ilu zatrudnia pracowników; do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka. W związku z tym za nieuprawnione, a nawet nieprawdziwe, należy uznać twierdzenie skarżącego w sprzeciwie, że w odpowiedzi na wezwanie z dnia 27 grudnia 2016 r. udzielił wyczerpujących wyjaśnień. Sąd przyznaje rację skarżącemu, że z przedłożonych przez niego dokumentów i oświadczeń wynika, że nie dysponuje on dostatecznymi środkami finansowymi na pokrycie wpisu sądowego do skargi. Jednocześnie jednak należy zaakcentować, że skarżący, co słusznie wytknął mu referendarz w zaskarżonym postanowieniu, nie przedłożył wszelkich żądanych od niego dokumentów i oświadczeń oraz nie udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione mu pytania, a uchybiając temu obowiązkowi sprawił, że brak było możliwości dokonania przez referendarza, a obecnie przez Sąd rozpoznający sprzeciw, rzetelnej i pełnej oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Tym samym za bezzasadne należy uznać zarzuty skarżącego, że referendarz dokonał oceny jego sytuacji majątkowej w sposób wybiórczy. W ocenie Sądu, w kontekście przedłożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skoro strona wnioskująca o przyznanie jej prawa pomocy, uchyla się od obowiązku dostarczenia żądanych dokumentów, to brak było możliwości dokonania rzetelnej i obiektywnej oceny jej stanu majątkowo-finansowego, a wobec tego jej wniosek należało oddalić. Wbrew twierdzeniom skarżącego, to nie referendarz sądowy ocenił jego sytuację majątkową w sposób wybiórczy, lecz to skarżący, w sposób wybiórczy wykonał wezwanie z dnia 27 grudnia 2016 r. do przedłożenia stosownych dokumentów i oświadczeń, a tym samym nie zobrazował swojej sytuacji finansowej i majątkowej w sposób pełny i pozwalający na przyznanie mu żądanej we wniosku pomocy. Podsumowując, Sąd stwierdza, że referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo wywiódł, że skarżący nie wykazał, aby w jego przypadku ziściły się przesłanki uzasadniające przyznanie jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podkreśla, że w analizowanej sprawie, sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy, w wyniku jedynie częściowego wykonania wezwania z dnia 27 grudnia 2016 r., nie została zobrazowana w sposób wystarczający do przyznania mu wnioskowanej pomocy. Do dokonania rzetelnej i obiektywnej oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego niezbędne było podanie przez niego informacji wskazanych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy (ewentualnie złożenie odpisów stosownych dokumentów). Uwzględniając zaś, że skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych przez referendarza dokumentów i oświadczeń (również na etapie sprzeciwu) stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania względem niego normy zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a w konsekwencji, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu wydane przez starszego referendarza sądowego postanowienie z dnia 2 lutego 2017 r. oddalające wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów jest zgodne z prawem. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia