I SA/Po 1558/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie NSA Gabriela Gorzan (spr) Włodzimierz Zygmont Protokolant sekr.sąd. Magdalena Rossa po rozpoznaniu w dniu 07 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych o d d a l a s k a r g ę /-/Wł. Zygmont /-/S.Zapalska /-/G.Gorzan W okresie od listopada 2000 r. do lipca 2001 r. skarżąca D. Z. dokonała sprzedaży akcji TP S.A., uzyskując z tego tytułu dochód w kwocie [...],- zł. Zgodnie z art. 44 ust. 8 ustawy z dnia 26.07.1001 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z poźn. zm.) z tytułu osiągniętego dochodu D. Z. zobowiązana była wpłacić zaliczki miesięczne - w wysokości 19 % dochodu za miesiące, w których uzyskała ten dochód w terminie do dnia 20 następnego miesiąca za miesiąc poprzedni, a za grudzień w terminie złożenia zeznania rocznego. W tych też terminach podatniczka była obowiązana do złożenia deklaracji o wysokości uzyskanego dochodu - PIT-13. Skarżąca nie wykonała powyższego obowiązku, jedynie w dniu [...].04.2001 r. wpłaciła kwotę [...]zł, którą zaliczono na zaległości podatkowe za listopad i grudzień 2000 r. w kwotach odpowiednio [...]zł. i [...]zł. oraz odsetki za zwłokę w wysokości odpowiednio [...]zł. i [...]zł. W grudniu 2001 r. skarżąca D. Z. złożyła wniosek o umorzenie zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych. We wniosku wskazała, że w chwili powzięcia wiadomości o obowiązku zapłaty podatku z tytułu dochodów osiągniętych ze sprzedaży akcji, tj. w kwietniu 2001 roku mąż zachorował poważnie, przebył operację, został inwalidą I grupy. Z tego powodu pieniądze ze sprzedaży akcji przeznaczyła na koszty leczenia męża, uroczystość I Komunii Św. dziecka. Następnie odebrano skarżącej rentę i pozostaje bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Urząd Skarbowy decyzją z dnia [...] r. odmówił umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami w kwocie [...] złotych. Nie dopatrzono się zaistnienia przesłanek, określonych w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Ustalono bowiem, że skarżąca ma lat [...], od lipca 2001 r. nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych, mieszka z mężem lat [...], otrzymującym rentę w wysokości [...],- zł. oraz dwoma synami - B. lat [...] i M. lat [...], który jest zatrudniony w Serwisie[...]. Zajmują 3 pokoje i kuchnię w domu wolnostojącym, stanowiącym własność ojca skarżącej F. K. lat [...], w którym łącznie jest 7 pokoi i 2 kuchnie. Małżonkowie Z. posiadają samochód [...] z 1985 r., wolny od obciążeń. Na utrzymanie rodziny ponoszone są następujące wydatki: żywność [...],- zł, odzież, obuwie - [...] zł, gaz - [...] zł, ochrona zdrowia (leki) [...] zł, kultura i oświata - [...] zł, transport i łączność - [...] zł, pozostałe wydatki [...] zł. Według oświadczenia strony syn M. prowadzi osobne gospodarstwo domowe. D. Z. posiada zadłużenie z tytułu nieopłaconych rachunków telefonicznych za m-ce V-VIII/01 w kwocie [...] zł, które zostało rozłożone na 10 rat (po [...] zł rata). Faktura VAT z dnia [...].12.2001 r. wskazuje, że strona uiszcza należne raty. Dodatkowo do sprawy załączone zostały karty leczenia szpitalnego, z których wynika, że mąż zobowiązanej był hospitalizowany w okresie od czerwca do grudnia 2001 r. w związku z rakiem krtani, jak również orzeczenie ZUS z dnia [...].06.2001 r., z którego wynika, że Pan Z. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy na czas okresowy tj. do czerwca 2002 r. Skarżąca przeznaczyła pieniądze uzyskane ze sprzedaży akcji na cele konsumpcyjne związane z organizacja uroczystości I Komunii Św. syna, na koszty związane z chorobą męża, przeprowadzenie remontu domu (wymiana c.o.), kuchni (wymiana blatu i zlewu), urządzenie ogrodu, wyposażenie do szkoły dla syna (oprócz podstawowych artykułów szkolnych zakupiony został tornister, małe słowniki do języków: polskiego, angielskiego, niemieckiego, francuskiego, plecak na pielgrzymkę, 3 tomy "Harrego Pottera", łyżworolki, gazety dla dziecka "Miki Geo"), 2 ciśnieniomierze, szczoteczkę elektryczną, suszarkę do włosów, farelkę, ponadto zakupiona została odzież (dresy, kurtki, spodnie, swetry, buty, kapcie, klapki) na każdą porę dla całej rodziny, pozostałą kwotę strona wydatkowała na bieżące potrzeby. W ocenie organu I instancji zasada sprawiedliwości i równości obywateli w sferze podatkowej nie pozwala na umorzenie powstałej zaległości podatkowej skarżącej, bowiem nie zaistniała sytuacja wyjątkowa, uniemożliwiająca uiszczenie podatku dochodowego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że pieniądze uzyskane ze sprzedaży akcji przeznaczyła na potrzeby życiowe i nie są one do odzyskania, natomiast aktualna trudna sytuacja finansowa i zdrowotna rodziny nie pozwala uiścić zaległości podatkowej z odsetkami. Izba Skarbowa decyzją z dnia [...] r. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. Podzielając ocenę ustalonej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej dokonaną przez organ I instancji z punktu widzenia zastosowania art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy zbadał i rozważył nadto treść zeznań rocznych o wysokości dochodu skarżącej i jej męża za lata 2000 i 2001. Na tej podstawie doszedł do przekonania, że w sytuacji, gdy małżonkowie Z. w 2000 roku uzyskali dochód podlegający opodatkowaniu w wysokości [...],- zł łącznie, dokonali odliczenia od podatku wydatków w kwocie [...] zł, na cele mieszkaniowe, natomiast w 2001 roku dochód ten wyniósł łącznie ponad [...],- zł, w tym dochód ze sprzedaży akcji skarżącej w wysokości [...] zł. skarżąca była w możności zapłacić należny podatek dochodowy. Tymczasem poza kwotą [...] zł zapłaconą w kwietniu 2001 r. skarżąca na poczet zaległości podatkowych nie wpłaciła żadnej kwoty. Nadto poinformowano skarżącą, że poziom aktualnych dochodów z renty męża, uniemożliwiający jej jednorazową zapłatę zaległości z odsetkami może stanowić podstawę wniosku o rozłożenie zaległości na raty. W skardze na powyższą decyzję D. Z. nie przedstawiła żadnych zarzutów co do ustaleń faktycznych zawartych w zaskarżonej decyzji, natomiast opisała swój stan zdrowia, który uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej, oraz podała, że oczekuje na rozstrzygnięcie sądowe w sprawie przywrócenia prawa do renty inwalidzkiej. Natomiast przedstawiła stan zdrowia męża i swoją sytuację rodzinną. Do skargi i pisma procesowego z dnia [...].11.2004 r. skarżąca dołączyła zaświadczenia lekarskie i opinie oraz rachunki. W piśmie procesowym z dnia[...].09.2004 r. skarżąca również podała, że posiada także dwoje dorosłych dzieci, które ukończyły studia i matury. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Sąd nie ocenia słuszności zaskarżonych decyzji organów podatkowych, nie rozstrzyga także sprawy merytorycznie za lub obok organów podatkowych, lecz kontroluje, czy zaskarżone decyzje zostały wydane na podstawie prawidłowo zastosowanych i zinterpretowanych przepisów prawa materialnego, po ustaleniu dokładnie stanu faktycznego sprawy w sposób zgodny z zasadami i regułami postępowania podatkowego. Podstawą prawna rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie jest przepis art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z jego treścią w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. W razie podjęcia decyzji pozytywnej, co do umorzenia zaległości podatkowej nie można odmówić proporcjonalnego umorzenia odsetek za zwłokę (§ 2 art. 67 Ordynacji podatkowej). Rację mają organy, które wydały decyzję w rozpatrywanej sprawie, że użycie przez ustawodawcę w powyżej cytowanym przepisie sformułowania "może" oznacza, iż w zakresie umorzenia zaległości podatkowej lub związanych z nią odsetek za zwłokę organy podatkowe zostały wyposażone w prawo działania według tzw. uznania administracyjnego. Tak kształtowane kompetencje do swobodnego uznania nie są tożsame z prawem do samowolnego działania. W każdym przypadku, rozpatrując wniosek podatnika o umorzenie zaległości, organy podatkowe winny dokładnie ustalić sytuację społeczno-materialną podatnika, aby na tej podstawie ocenić, czy zachodzą przesłanki wyjątkowe, wywołane nadzwyczajnymi okolicznościami, ze względu na które, przy zastosowaniu kierunkowych dyrektyw wyboru w tych sprawach, mianowicie "ważny interes podatnika" i (lub) "interes podatnika" , uzasadnione jest udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległości z odsetkami w całości lub w części i w ten sposób spowodowane odstąpienia w tej sprawie od konstytucyjnie wyrażonej zasady powszechności opodatkowania (art. 84 Konstytucji RP). W konsekwencji powyższego konieczne jest szczegółowe wyjaśnienie w uzasadnieniu wydanej decyzji sposobu rozumowania oraz faktycznych i prawnych przesłanek podjętego przez organ podatkowy rozstrzygnięcia. Wtedy dopiero można uznać, że organy podatkowe, wydając decyzję uznaniową, działały zgodnie z zasadą praworządności (art. 120 Ordynacji podatkowej), zasadą zaufania do organów podatkowych (art. 121 Ordynacji podatkowej) i zasadą przekonywania stron (art. 124 Ordynacji podatkowej), a ze swobodnego uznania, przez prawo dozwolonego, nie uczyniły dowolnego działania, sprzecznego z prawem. Wprawdzie "ważny interes podatnika" nie został ustawowo zdefiniowany, tak samo, jak "interes publiczny" , jednak w odniesieniu do pierwszego z wymienionych pojęć, w oparciu o doktrynę i orzecznictwo sądowe należy mieć na uwadze takie okoliczności, jak np.: niezdolność zapewnienia minimum egzystencji sobie i rodzinie, klęski żywiołowe, błędne wskazania organu podatkowego, co do prawa podatkowego w indywidualnej sprawie, niemożność korzystania z przedmiotu opodatkowania. Gdy chodzi natomiast o interes publiczny zwracać winny uwagę okoliczności, mające znaczenie dla całego społeczeństwa, mieszkańców danej gminy, pewnej społeczności czy też określonej profesji lub korporacji w płaszczyźnie sprawiedliwości społecznej, bezpieczeństwa, zaufania społecznego do organów władzy publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się, aby organy podatkowe obu instancji, nie uwzględniając wniosku skarżącej o umorzenie zaległości podatkowej z odsetkami za zwłokę dopuściły się naruszenia obowiązującego prawa, w tym granic przyznanego im prawa do uznania administracyjnego. Prawidłowo organy podatkowe wskazały, że sytuacja finansowa podatniczki nie została spowodowana zdarzeniami nadzwyczajnymi, na których powstanie nie miała ona żadnego wpływu. Okoliczność, że skarżąca nie pracuje, mając aktualnie ukończonych 48 lat, gdy nie wykazała, że ze względów zdrowotnych pracy podjąć nie może, nie mogła być uznana przez organy podatkowe za zdarzenie losowe, wyłączające na trwale możliwość podjęcia zatrudnienia czy wykonywania zajęcia i osiągania dochodów. Z opinii biegłego lekarza kardiologa z dnia [...].09.2004 r. wynika, że skarżąca jest zdolna do pracy. To samo stwierdzili biegli - specjaliści chorób wewnętrznych i chorób oczu w opinii z dnia [...].03.2002 r. dołączonej do skargi. Także okoliczność, że skarżąca wspólnie zamieszkuje z synem dorosłym, samotnym (bez rodziny), który osiąga stałe dochody z wynagrodzenia za pracę, ale prowadzi - wg oświadczenia skarżącej - oddzielne gospodarstwo domowe nie stanowi dla organu podatkowego przekonywującego nakazu, aby uznać ją za świadczącą o pozostawaniu przez skarżącą w niedostatku. Podsumowanie podanych przez skarżącą (str. 3 uzasadnienia decyzji organu I instancji) wydatków miesięcznych na utrzymanie rodziny znacznie zresztą przewyższa wysokość pobieranej przez męża renty, co świadczy, iż renta ta nie jest jedynym źródłem dochodu. Choroba męża skarżącej, choć poważna, nie spowodowała jednak pozbawienia rodziny z tego powodu stałego dochodu, skoro mąż skarżącej otrzymuje rentę, zaś poniesienia kosztów leczenia męża skarżąca nie wykazała. Umorzenie zaległości podatkowych jest równoznaczne z rezygnacją przez organ podatkowy z dochodzenia należnych Skarbowi Państwa zobowiązań podatkowych. Dlatego może mieć ono miejsce wyjątkowo. Jak prawidłowo ustaliły organy podatkowe w rozpoznawanej sprawie skarżąca o obowiązku uiszczenia podatku dochodowego od dochodu osiągniętego ze sprzedaży akcji powzięła wiadomość w kwietniu 2001 roku, a więc ponad 3 lata temu, a mimo to poza wpłatą z [...].04.2001 r. nie uiściła żadnych na poczet tych należności kwot, chociaż po dniu [...].04.2001 roku sprzedała akcje za kwotę [...] zł. Przejściowe trudności finansowe polegające na niemożności zapłaty jednorazowo narosłych zaległości, mogą być usunięte w drodze ratalnej spłaty zaległości podatkowej, o czym została skarżąca poinformowana. Wymaga to jednak złożenia wniosku i wyrażenia w tej formie woli zapłaty zaległości podatkowej. Z powyższych względów, skoro zaskarżona decyzja odpowiada prawu, skargę należało uznać za nieuzasadnioną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30. 08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzec o jej oddaleniu. /-/Wł. Zygmont /-/S.Zapalska /-/G.Gorzan LF