I SA/Po 160/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 07 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku "X." sp. z o.o. w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "X." sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2005r. postanawia 1. zwolnić skarżącą spółkę od wpisu od skargi kasacyjnej powyżej [...] zł. (słownie: [...] złotych), 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Wyrokiem z dnia 29 września 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę "X." sp. z o.o. w P. na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2005r. Pismem z dnia [...] "X." sp. z o.o., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną od w/w wyroku. Równocześnie spółka złożyła sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca stwierdziła, że aktualnie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej od wyroku WSA z dnia 29 września 2011r. Wskazała, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza uległa zawieszeniu, a powodem takiego stanu rzeczy są prowadzone wobec Spółki przez organy kontroli skarbowej liczne postępowania kontrolne, w wyniku których (w szczególności zaś w wyniku dokonanego w toku postępowań zajęcia dokumentacji księgowej i projektowej związanej z prowadzoną działalnością) podjęcie i wykonywanie działalności gospodarczej, stanowiącej jedyny dochód spółki, jest do czasu ich zakończenia skrajnie utrudnione, a w chwili obecnej niemożliwe. Podkreśliła, że jej rachunki bankowe, przysługujące wierzytelności, a także wszelkie rzeczy ruchome, w tym towary, posiadane pojazdy i urządzenia zostały zajęte na poczet zabezpieczenia i egzekucji zobowiązań Spółki wobec Skarbu Państwa. Skarżąca nie posiada tym samym możliwości dokonania wypłat z żadnego rachunku bankowego, nie posiada również majątku, z którego mogłaby uzyskać środki niezbędne dla uiszczenia kosztów postępowania. Skarżąca, jako okoliczność uzasadniającą złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazała, iż poniosła już opłatę w wysokości [...] zł. od skargi na decyzję w sprawie o sygn. akt [...]. Ponadto w postępowaniu o sygn. akt [...] Spółka została przez WSA nieprawomocnie zwolniona od opłaty od skargi w zakresie ponad [...] zł. Podkreśliła, że uiszczenie kwoty [...] zł. tytułem opłaty od skargi wyczerpało jakiekolwiek możliwości uiszczenia opłaty od skargi w niniejszej sprawie. Utrzymanie w mocy postanowienia w sprawie o sygn. [...] skutkować będzie koniecznością uiszczenia – celem rozpoznania kolejnej skargi – kolejnej kwoty w wysokości [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł. Podała, że nie sporządziła bilansu za rok 2010, ponieważ dokumentacja księgowa została zajęta przez organ kontroli skarbowej. Wobec tego nie podała również wartości środków trwałych oraz wysokości zysku lub strat za ostatni rok obrotowy. Spółka posiada trzy rachunki bankowe, stan rachunków wynosi [...] zł., rachunki zostały zajęte. Dodała, że prawa majątkowe Spółki zostały zajęte i nie osiąga żadnych dochodów. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że wszystkie posiadane przez nią ruchomości uległy zajęciu na poczet zabezpieczenia egzekucji należności podatkowych. Zajęciu uległy również wszystkie posiadane przez spółkę rachunki bankowe. Skarżąca wyjaśniła, że w 2010r. odnotowała stratę w wysokości [...] zł. Podała, że bilans za 2010r. i 2011r. nie został sporządzony z uwagi na fakt, iż skutkiem zakwestionowania prawidłowości dokumentacji księgowej i podatkowej przez organy kontroli skarbowej, sporządzenie bilansu w chwili obecnej nie jest możliwe, nie sposób bowiem ustalić na dzień dzisiejszy prawidłowej wartości bilansu otwarcia roku 2010. Skarżąca wyjaśniła, że złożenie bilansu, rachunku zysków i strat oraz sprawozdań finansowych za 2008 i 2009r. budzi jej wątpliwości co do prawidłowości wykorzystania w/w dokumentów na potrzeby postępowania z wniosku o przyznanie prawo pomocy, w sytuacji, w której to przyjęte przez podatnika wartości wykazane w tych dokumentach, zostały zakwestionowane w postępowaniach kontrolnych. Spółka oświadczyła, że ponosi miesięcznie koszty w wysokości [...] zł. z tytułu czynszu i opłat medialnych. Skarżąca zatrudnia w chwili obecnej jednego pracownika, którego wynagrodzenie wynosi ok. [...] zł. miesięcznie. Skarżąca wskazała, że w związku z prowadzonymi postępowaniami sądowoadministracyjnymi poniosła następujące koszty: - [...] zł. - tytułem opłaty od skargi w sprawie [...], - [...] zł. - tytułem opłaty od wniosku o uzasadnienie wyroku w sprawie [...], - [...] zł. - tytułem wpisu od skargi w sprawie [...], - [...] zł. - tytułem opłaty od skargi w sprawie [...], - [...] zł. - tytułem opłaty od wniosku o uzasadnienie wyroku w sprawie [...], - [...] zł. – tytułem opłaty od skargi kasacyjnej w sprawie [...]. Do wniosku załączyła kserokopie deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy oraz kserokopię zeznania rocznego podatkowego za 2010r. Referendarz sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] zwolnił Skarżącą od wpisu od skargi kasacyjnej powyżej [...] zł., a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Na powyższe postanowienie Spółka wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła naruszenie art. 246 p.p.s.a. poprzez błędne określenie jej sytuacji finansowej. W uzasadnieniu Skarżąca powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto podniosła, że w obecnej sytuacji, żądanie dopłat od wspólników nie może być przeprowadzone z uwagi na ich sytuację majątkową. Podkreśliła także, iż jej sytuacja finansowa podlega stałemu pogorszeniu, i o ile zdołała uzyskać środki na uiszczenie wpisu sądowego w sprawie o sygn. akt [...], o tyle nie dysponuje żadnymi środkami do uiszczenia aktualnego wpisu w wysokości [...] zł. Zdaniem Spółki, fakt ponoszenia kosztów prowadzonej działalności w wysokości [...] zł., nie oznacza, iż dysponuje ona jakimikolwiek środkami o charakterze nadzwyczajnym. Poniesienie dodatkowego wpisu w wysokości [...] zł. oznaczać będzie konieczność dodatkowego zadłużenia się Skarżącej, co w aktualnej sytuacji, jest raczej wykluczone. Po uiszczeniu dodatkowych wpisów związanych z postępowaniem przed Sądem Administracyjnym Spółka nie dysponuje już żadnymi środkami do uiszczenia wpisów zgodnie z wydanym postanowieniem Referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wskazania wymaga, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przywołanej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Znajduje to uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy ma sama wnioskodawczyni. Wobec tego, pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. Zatem to w jej interesie powinno leżeć przedstawienie jak najpełniejszej informacji pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.). Z udzielonych przez Spółkę informacji i przedłożonych przez nią dokumentów wynika, że jej sytuacja finansowa jest trudna. Skarżąca oświadczyła, że aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej, na jej ruchomościach dokonano zabezpieczenia, a rachunki bankowe uległy zajęciu. W świetle wskazanych okoliczności, nie ulega wątpliwości, że sytuacja Spółki nie jest dobra, jednakże, zauważyć należy, że Skarżąca dysponuje środkami na opłatę bieżących opłat czynszowych oraz za media w wysokości ok. [...] zł na miesiąc. Ponadto Spółka jest w stanie wygospodarować [...] zł na wypłatę wynagrodzenia zatrudnionemu pracownikowi. Podkreślenia wymaga, że Skarżąca nie wskazała źródła, z jakiego pochodzą środki na powyższe opłaty. Podnieść także należy, że Spółka pomimo, iż nie osiąga żadnych dochodów znalazła także środki na pokrycie kosztów związanych z jej uczestnictwem w innych sprawach sądowoadministracyjnych: [...] zł - tytułem opłaty od skargi w sprawie [...]; [...] zł - tytułem opłaty od wniosku o uzasadnienie wyroku w sprawie [...]; [...] zł - tytułem wpisu od skargi w sprawie [...]; [...] zł. - tytułem opłaty od skargi w sprawie [...]; [...] zł. - tytułem opłaty od wniosku o uzasadnienie wyroku w sprawie [...]; [...] zł. – tytułem opłaty od skargi kasacyjnej w sprawie [...]. Spółka nie wskazała źródła pochodzenia środków, z których uiściła powyższe opłaty. W takiej sytuacji należało przyjąć, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie została przez stronę wykazana w stopniu uzasadniającym całkowite zwolnienie z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do faktu poniesienia przez Spółkę w 2010r. straty, podnieść należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. W ocenie Sądu, ujemny wynik działalności gospodarczej Spółki w 2010r. nie może mieć decydującego znaczenia w niniejszej sprawie, ponieważ uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym. Wskazać także należy, że Sąd bezskutecznie próbował wyegzekwować od strony ciążący na niej obowiązek wykazania, stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym celu Sąd wezwał Spółkę do przedłożenia wielu dokumentów finansowych (m.in. bilansu, rachunku zysków i strat oraz sprawozdań finansowych za 2008r. i 2009r.) w celu zweryfikowania jej wcześniejszej sytuacji finansowej i majątkowej. Skarżąca nie przedłożyła żądanych przez Sąd dokumentów. Wyjaśniła tylko, że ma wątpliwości co do prawidłowości wykorzystania w/w dokumentów na potrzeby postępowania z wniosku o przyznanie prawo pomocy, w sytuacji, w której to przyjęte przez podatnika wartości wykazane w tych dokumentach, zostały zakwestionowane w postępowaniach kontrolnych. Końcowo wskazać należy, iż opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że skarżąca Spółka powinna choć w części ponieść koszty związane z uiszczeniem wpisu od skargi, a nie liczyć na kredytowanie w całości kosztów postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego w jej indywidualnej sprawie ze środków budżetu Państwa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.