I SA/Po 1640/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca A pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wezwano stronę skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]. Skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podano, że wobec spółki jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, nadto Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników uchwałą podjętą w dniu [...] zdecydowało o rozwiązaniu spółki i otwarciu jej likwidacji. Ogłoszeniem opublikowanym w Monitorze Sądowym i Gospodarczym w dniu [...] wezwano wierzycieli spółki do zgłoszenia wierzytelności w terminie trzech miesięcy od dnia publikacji. Wobec powyższego do [...] będzie trwała inwentaryzacja zobowiązań, należności i innych roszczeń spółki – w tym okresie likwidator nie może swobodnie dysponować majątkiem. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi [...], spółka nie podała czy posiada środki trwałe, zysk wg CIT-8 za [...] wynosi [...], spółka nie podała czy posiada rachunki bankowe. Pismem z dnia [...] wezwano stronę skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą spółkę, 2. podanie w jakiej wysokości skarżąca w okresie [...] uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, 3. złożenie raportów kasowych za okres od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, 4. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...], 5. złożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych należących do strony skarżącej za ostatnie [...], 6. podanie czy spółka zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, 7. wskazanie posiadanych przez spółkę udziałów w innych podmiotach, 8. wskazanie posiadanych przez spółkę nieruchomości i tytułu prawnego do nich, 9. złożenie zestawienia aktualnych wierzytelności i zobowiązań spółki wobec osób trzecich, w tym należności i zobowiązań podatkowych, 10. złożenie informacji o toczących się wobec spółki postępowaniach egzekucyjnych, 11. podanie jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca spółki, 12. podanie czy spółka zwróciła się do udziałowca z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, 13. przedstawienia dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowca dopłat (np. zeznań rocznych podatkowych, oświadczeń o uzyskiwanych miesięcznych dochodach – w jakiej wysokości, z jakiego tytułu, oświadczeń o posiadanym majątku, złożenie wyciągów z rachunków bankowych). Pismo doręczono stronie skarżącej w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem strona skarżąca do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełniła, gdyż nie złożyła odpisów dokumentów oraz wyjaśnień, o które została wezwana. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 318/08, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego wskazać należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż treść oświadczenia złożonego przez skarżącą na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tym miejscu wskazać należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów postępowania, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Wskazać również należy, że to na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza sądowego w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Podkreślić także należy, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W badanej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skarżąca bowiem nie przesłała na wezwanie z dnia [...] żądanych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową oraz nie udzieliła dodatkowych wyjaśnień. Strona skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdziła, że prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne, Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników uchwałą podjętą w dniu [...] zdecydowało o rozwiązaniu spółki i otwarciu jej likwidacji, w dniu [...] wezwano wierzycieli spółki do zgłoszenia wierzytelności w terminie trzech miesięcy od dnia publikacji, w tym okresie likwidator nie może dysponować swobodnie majątkiem. Skarżąca podała, ze kapitał zakładowy wynosi [...] i że w [...] uzyskała dochód wg CIT-8 za [...] w wysokości [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżąca spółka - mimo wezwania - nie podała w jakiej wysokości w okresie [...] uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, nie podała ilu zatrudnia pracowników i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia. Skarżąca mimo wezwania nie złożyła raportów kasowych za okres od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, t.j. do dnia [...], nie wyjaśniła nawet czy w w.w okresie raporty kasowe sporządzała, nie złożyła wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie [...], nie wyjaśniła nawet czy rachunki bankowe posiada. Skarżąca mimo wezwania nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśniła również, czy zeznania roczne podatkowe składała, nie złożyła odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] i nie wyjaśniła, czy deklaracje VAT-7 sporządza i składa w Urzędzie Skarbowym. Spółka mimo wezwania z dnia [...] nie podała czy posiada udziały w innych podmiotach, czy posiada nieruchomości i jaki ma tytuł prawny do nich, nie złożyła zestawienia aktualnych wierzytelności i zobowiązań spółki wobec osób trzecich, w tym należności i zobowiązań podatkowych. Skarżąca nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca spółki, nie wyjaśniła nawet czy zwróciła się do udziałowca z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, nie przedłożyła także żadnych dokumentów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowca dopłat. Wskazać w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjął się pogląd, że fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dokumentów oraz dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 24 września 2009 r. sygn. akt I OZ 895/09, post. NSA z dnia 03 listopada 2015 r. sygn. akt II FZ 764/15, post. NSA z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt I FZ 465/15, post. NSA z 31 maja 2016 r. sygn. akt II OZ 551/16 publikowane na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.