I SA/Po 1658/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego tutejszego sądu z dnia 21 marca 2017 r., I SA/Po 1658/16 w sprawie ze skargi X. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 26 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2013 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżący pismem z dnia 14 listopada 2016 r., wniósł do tutejszego sądu skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję SKO w P.. Wraz ze skargą złożono sporządzony na urzędowym formularzu dnia 14 listopada 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Uzasadniając wniosek w tym zakresie wnioskodawca podniósł, że poniesienie kosztów wpisu oraz profesjonalnej obsługi prawnej będzie dla niego zbyt dolegliwe. Co istotne zaznaczono przy tym, że skarżący posiada na swoim koncie środki umożliwiające uiszczenie wpisu bez konieczności zaciągania zobowiązań lub znaczącego zmniejszenia oszczędności, ale konieczność odwołania od niesłusznej decyzji nie może powodować uszczuplenia środków. Powyższa sytuacja w ocenie wnioskodawcy byłaby bowiem niesprawiedliwa. Z uzasadnienia wniosku wynika również, że wnioskodawca pozostaje w stosunkach prawnych z adwokatem lub radcą prawnym (umowa zlecenia). Mimo to zdaniem skarżącego przydzielenie mu doradcy podatkowego (profesjonalisty, który zajmuje się daną dziedziną prawa) jest niezbędne dla ochrony jego słusznego interesu. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że zgodnie z bilansem na dzień 31 grudnia 2015 r. aktywa skarżącego wynoszą [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, zysk netto [...] zł. Na miesiąc poprzedzający złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy łączny stan rachunków bankowych skarżącego wynosił [...] zł. W kasie wnioskodawcy na dzień 31 października 2016 r. znajdowało się [...] zł. Zgodnie z rachunkiem zysków i strat sporządzonym na dzień 31 grudnia 2015 r., przychody netto skarżącego wyniosły [...] zł. Zgodnie zaś z bilansem sporządzonym na wskazany ostatnio dzień należności krótkoterminowe skarżącego wynosiły [...] zł, zobowiązania długoterminowe [...] zł, zobowiązania krótkoterminowe [...] zł. Referendarz sądowy tutejszego sądu postanowieniem z dnia 21 marca 2017 r., I SA/Po [...] oddalił wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wskazanym ostatnio zakresie. Zaznaczono, że skarżący posiada na koncie środki umożliwiające uiszczenie wpisu bez konieczności zaciągania zobowiązań lub znaczącego zmniejszenia oszczędności. Stwierdzono również, że nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy konieczność odwołania od niesłusznej decyzji. Podniesiono również, że wnioskodawca posiada majątek o wartości [...] zł. Pismem z dnia 14 kwietnia 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw od omówionego powyżej orzeczenia referendarza sądowego. Z uzasadnienia sprzeciwu wynika, że wnioskodawca nie kwestionuje posiadania wyszczególnionych we wniosku środków. Wskazano jednak na przeznaczenie tych środków oraz doniosłą rolę w realizowaniu przez stowarzyszenie działalności społecznie użytecznej. Na prowadzoną przez skarżącego działalność składa się między innymi upowszechnianie wiedzy, umiejętności i dobrych praktyk w lotnictwie, w szczególności dotyczących bezpieczeństwa lotniczego, wspieranie rozwoju i upowszechnianie kultury fizycznej w lotnictwie, działanie na rzecz ratownictwa, ochrony ludności, pomocy ofiarom katastrof i klęsk żywiołowych, a także działalność w zakresie szkolenia i doskonalenia umiejętności członków organizacji dla potrzeb lotnictwa wojskowego i państwowego, transportu lotniczego, ratownictwa i służb państwowych. Jakiekolwiek uszczuplenie środków wnioskodawcy mogłoby negatywnie wpłynąć na prowadzoną przez niego działalność, a tym samym godzić w dobro publiczne, które jest realizowane za sprawą działalności skarżącego. Odnosząc się do konieczności ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika będącego specjalistą w zakresie prawa podatkowego stwierdzono, że w niniejszej sprawie pomoc adwokata, czy też radcy prawnego jawi się jako niewystarczająca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W odniesieniu do złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy zastosowanie znajdował art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Oceniając zasadność wniosku, sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że wszczynając spór na drodze sądowej należy liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wniesiony przez skarżącego sprzeciw nie może wywrzeć zamierzonego skutku. W świetle przytoczonego powyżej art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. nie może budzić wątpliwości, że warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez tą osobę faktu nieposiadania żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem z niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń w sprawie wynika, że posiada on znaczne środki pieniężne umożliwiające poniesienie pełnych kosztów postępowania. Saldo środków pieniężnych na rachunkach bankowych skarżącego wynosi [...] zł, przy czym dodatkowo w kasie znajduje się [...] zł. Zgodnie z bilansem na dzień 31 grudnia 2015 r. aktywa skarżącego wynoszą [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, a zysk netto [...] zł. Powyższe dane jednoznacznie wykluczają skarżącego z grona podmiotów mogących ubiegać się o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się z kolei do argumentów skarżącego podniesionych w sprzeciwie należy zaznaczyć, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy - mimo zaistnienia przesłanek ustawowych - od uznania sądów. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe [tak: postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., I FZ 27/11, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku [tak: postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2013 r., II OZ 609/13, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. W świetle powyższych poglądów orzecznictwa nie może budzić wątpliwości, że ewentualne zmniejszenie środków stowarzyszenia przeznaczonych na realizację działalności statutowej – spowodowane koniecznością poniesienia kosztów postępowania – nie stanowi argumentu uzasadniającego przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na powyższe zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W tym stanie rzeczy, sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.