I SA/Po 1663/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi RP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący RP, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (por. k. [...] akt sąd.). W uzasadnieniu wniosku podał, że postępowanie UKS i ogólna sytuacja rynkowa spowodowały znaczny spadek dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód netto w wysokości [...]. Skarżący podał, że płaci alimenty w wysokości [...] na syna i po [...] na [...] córki. Wnioskodawca podał, że koszty wynajmu lokalu wynoszą [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. wyjaśnienie czy skarżący poza wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych (por. rubryka 4.1. wniosku) wnosi również o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jeżeli tak to czy o ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata, ustanowienie doradcy podatkowego (w rubryce 4 wniosku wskazano m.in., że wniosek może objąć po jednym żądaniu z rubryki 4.1 oraz 4.2, w pouczeniu w pkt 3 wskazano natomiast, że gdy w rubrykach występuje tekst oznaczony znakiem "*", niepotrzebną treść należy skreślić), 2. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, jeżeli zostało złożone zeznanie roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć odpis tego zeznania, 3. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącego, 4. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy małżonkowie pozostają w separacji sądowej (odpis wyroku), jeżeli małżonkowie nie pozostają w separacji sądowej należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada ona nieruchomości (jakie, jaka jest ich powierzchnia oraz szacunkowa wartość), oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, rok produkcji i wartość rynkowa), w jakiej wysokości i na co ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy ma na utrzymaniu inne osoby, należy złożyć odpisy zeznań rocznych podatkowych małżonki za [...], wyciągi z rachunków bankowych żony za ostatnie [...], jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy również przedłożyć odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 5. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 6. podanie czy skarżący posiadał nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, czy darował składniki swojego majątku, jeżeli tak to komu i kiedy, należy przedłożyć odpisy umów darowizn, 7. podanie w jakim wieku są dzieci, na które skarżący płaci alimenty, od kiedy wnioskodawca płaci alimenty na dzieci (odpis orzeczenia lub umowy na podstawie której skarżący płaci alimenty), 8. podanie czy skarżący uzyskuje inne - poza wymienionymi przez skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej - dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, wynagrodzenia za pracę, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych itd.), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 9. podanie w jakiej wysokości skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał w okresie [...] przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty prowadzenia działalności gospodarczej w w.w okresie, należy przedłożyć podsumowanie z książki przychodów i rozchodów za w.w okres, odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące [...], wyciągi z firmowych rachunków bankowych za miesiące [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ewidencję środków trwałych, należy również podać ilu skarżący zatrudnia pracowników, 10. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje mieszkanie należy podać koszty najmu. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że nie wnosi o ustanowienie pełnomocnika, wnosi o zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że [...] pozostaje z żoną w separacji prawnej. Skarżący wskazał, że ma [...] dzieci, na które płaci alimenty w łącznej kwocie [...]. Syn ma [...] lat, jest studentem, córki mają [...] lat. Skarżący oświadczył, że nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczających wartość 5.000,- zł. Skarżący wynajmuje mieszkanie. Koszty najmu mieszkania z utrzymaniem to [...] miesięcznie. Do pisma załączył kserokopie: deklaracji VAT-7 za miesiące [...], wyroku w sprawie o separację. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie starszego referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, przy czym wyrokiem z dnia [...] Sąd Okręgowy orzekł separację w związku małżeńskim skarżącego, na wnioskodawcę został nałożony obowiązek alimentacyjny na rzecz dzieci w kwocie [...]. Z oświadczeń skarżącego wynika, że skarżący nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Mimo wezwania skarżący nie wyjaśnił, czy posiadał nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł i czy darował składniki swojego majątku, jeżeli tak to komu i kiedy. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił również czy użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której uzyskuje dochód miesięczny netto w wysokości [...]. Skarżący podał, że płaci alimenty na dzieci w wysokości [...] oraz ponosi koszty najmu mieszkania z utrzymaniem w wysokości [...]. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił, czy poza dochodami z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Skarżący mimo wezwania nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], chociaż w piśmie z dnia [...] wskazał, że załącza zeznania za [...]. Jednakże do akt sprawy o sygn. [...] wnioskodawca załączył zeznania za [...], z których wynika, że w [...] wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...] (por. postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia [...] o sygn. akt [...], publ. w Internecie na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mimo wezwania skarżący nie podał w jakiej wysokości w okresie [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów. Skarżący przedłożył odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące [...], z których wynika, że w [...] podstawa opodatkowania wyniosła [...], [,,,], [,,,], [,,,], [,,,], [,,,], [,,,], [,,,], [,,,], [,,,], [,,,]. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił czy zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu, nie złożył wykazu środków trwałych i nie wyjaśnił czy środki trwałe posiada. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył wyciągów z osobistych rachunków bankowych, jak i z firmowych rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy rachunki bankowe posiada. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącego została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak udzielenia przez skarżącego pełnych informacji, o podanie których został wezwany oraz brak złożenia przez niego odpisów dokumentów, o których przedłożenie został wezwany, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący bowiem pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie udzielił pełnej odpowiedzi. Skarżący nie zrealizował zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego w części oświadczenie jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień i nie przedłożył wszystkich odpisów dokumentów, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że w orzecznictwie przyjął się pogląd, że koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 01.04.2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, post. NSA z 13.03.2012 r., sygn. akt II FZ 195/12, post. NSA z dnia 03.07.2013 r., sygn. akt II FZ 532/13 publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się również, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, post. NSA z 16.09.2014 r., sygn. akt II FZ 1264/14 publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą powinna ona, w procesie zarządzania dochodem brutto, uwzględniać środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związane z prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (podobnie w wyroku ETPC z dnia 19 stycznia 2010 roku, skarga nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce). Również ujawnione przez skarżącego przychody z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (w [...] w wysokości [...], w [...] w wysokości [...], za okres [...] mimo wezwania brak danych, natomiast z deklaracji VAT-7 za miesiące [...] wynika, że podstawa opodatkowania wyniosła w [...] , [,,,], [,,,], [,,,], [,,,], [,,,], [,,,], [,,,], [,,,], [,,,], [,,,]) w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.