I SA/Po 1663/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 lutego 2017 r. o sygn. akt I SA/Po 1663/16 oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2017 r. referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca, pomimo wezwania w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), nie przedstawił w sposób wyczerpujący informacji dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej. Podniesiono, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej. Referendarz zaznaczył, że skarżący mimo wezwania nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2014 i 2015, chociaż w piśmie z dnia [...] lutego 2017 r. wskazał, że załącza zeznania za 2014 i 2015 r. Do akt sprawy o sygn. I SA/Po 1552/16, I SA/Po 1553/16, I SA/Po 1554/16 i I SA/Po 1555/16 wnioskodawca załączył zeznania za 2014 i 2015 r., z których wynika, że w 2014 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł, w 2015 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł (por. postanowienia referendarza z 2 lutego 2017 r. o sygn. akt I SA/Po 1552/16 – I SA/Po 1555/16, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Referendarz stwierdził, że ujawnione przez skarżącego przychody z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe referendarz oddalił wniosek skarżącego. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym zarzucił błędne uznanie, że nie wykazał, iż nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów wpisu. Podniósł, że w odpowiedzi na wezwanie referendarza przedłożył żądane od niego dokumenty (zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 i 2015 r., kopię deklaracji VAT-7 i kopię wyroku orzekającego separację), jak i udzielił wyczerpujących odpowiedzi na postawione mu w wezwaniu pytania. Tym samym skarżący uznał, że w sposób wystarczający wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Ponadto ponownie wskazał na uzyskiwane przez niego miesięcznie dochody w kwocie [...]zł i ponoszone wydatki w łącznej kwocie [...]zł. Wyjaśnił, że nie posiada udziałów w spółkach i nie pełni funkcji członka zarządu ani prokurenta. Nie posiada również żadnego innego majątku, który mógłby sprzedać, w tym, pojazdu mechanicznego jaki i oszczędności czy przedmiotów o wartości przekraczających [...] zł. Jednocześnie zwrócił uwagę, że poprzez odmowę uwzględnienia jego wniosku Sąd może spowodować zaległości w płatnościach w jego firmie, co narazi go na niepowetowane straty. Zarzucił przy tym, że referendarz wydając zaskarżone postanowienie w ogóle nie wziął pod uwagę złożonych przez niego oświadczeń i dokumentów. Według wnioskodawcy ocena jego sytuacji majątkowej i finansowej została dokonana w sposób wybiórczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym zostanie przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Podkreślenia wymaga, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu referendarz prawidłowo wyjaśnił, dlaczego nie może uwzględnić wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie [...]zł. Wskazać należy, że referendarz trafnie podniósł, że skarżący nie zobrazował w sposób dostatecznie wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Wskazano, że brak udzielenia przez skarżącego pełnych informacji oraz brak złożenia odpisów wszystkich dokumentów, o których przedłożenie został wezwany nie pozwalały na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca w piśmie z dnia [...] lutego 2017 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie referendarza, wyjaśnił jedynie, że od 2013 r. pozostaje z żoną w separacji prawnej; ma trójkę dzieci, na które płaci alimenty w łącznej kwocie [...]zł (syn ma [...] lat, jest studentem, córki aktualnie mają po [...] lat); nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji; nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczających wartość [...] zł; wynajmuje mieszkanie, którego koszty najmu wraz z utrzymaniem wynoszą [...] zł miesięcznie. Do pisma załączył kserokopie: deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia 2016 r., do listopada 2016 r., wyroku w sprawie o separację i zasądzającego alimenty na rzecz dzieci. Pomimo wezwania, nie przedłożył zeznań rocznych podatkowych za 2014 i 2015 r. (chociaż w piśmie z dnia [...] lutego 2017 r. wskazał, że załącza zeznania za 2014 i 2015 r.), wyciągów z osobistych rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy rachunki bankowe posiada, kart kredytowych za ostatnie sześć miesięcy; podsumowania z książki przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r., wyciągów z firmowych rachunków bankowych za miesiące od 1 stycznia 2016 r. do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ewidencji środków trwałych, a także nie podał następujących informacji: czy posiadał nieruchomości, czy darował składniki swojego majątku, jeżeli tak to komu i kiedy; w jakiej wysokości z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty prowadzenia działalności gospodarczej w tym okresie; ilu zatrudnia pracowników; do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka. W związku z tym za nieuprawnione należy uznać twierdzenie skarżącego w sprzeciwie, że w odpowiedzi na wezwanie referendarza udzielił wyczerpujących wyjaśnień. Sąd przyznaje rację skarżącemu, że z przedłożonych przez niego dokumentów i oświadczeń wynika, że nie dysponuje on dostatecznymi środkami finansowymi na pokrycie wpisu sądowego do skargi. Jednocześnie jednak należy zaakcentować, że skarżący, co zaznaczył referendarz, nie przedłożył wszelkich żądanych od niego dokumentów i oświadczeń oraz nie udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione mu pytania. Uchybiając temu obowiązkowi sprawił, że brak było możliwości dokonania rzetelnej i pełnej oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Za bezzasadne należy uznać zarzuty skarżącego, że referendarz dokonał oceny jego sytuacji majątkowej w sposób wybiórczy. W ocenie Sądu referendarz prawidłowo uznał, że skoro strona wnioskująca o przyznanie jej prawa pomocy, uchyla się od obowiązku dostarczenia żądanych dokumentów, to brak było możliwości dokonania rzetelnej i obiektywnej oceny jej stanu majątkowo-finansowego, a wobec tego jej wniosek należało oddalić. Wbrew twierdzeniom skarżącego, to nie referendarz sądowy ocenił jego sytuację majątkową w sposób wybiórczy, lecz to skarżący, w sposób wybiórczy wykonał wezwanie z dnia 25 stycznia 2017 r. do przedłożenia stosownych dokumentów i oświadczeń, a tym samym nie zobrazował swojej sytuacji finansowej i majątkowej w sposób pełny i pozwalający na przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu referendarz prawidłowo wywiódł, że skarżący nie wykazał, aby w jego przypadku ziściły się przesłanki uzasadniające przyznanie jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W analizowanej sprawie sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy, w wyniku jedynie częściowego wykonania wezwania referendarza, nie została zobrazowana w sposób wystarczający do przyznania mu wnioskowanej pomocy. Do dokonania rzetelnej i obiektywnej oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego niezbędne było podanie przez niego informacji wskazanych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy (ewentualnie złożenie odpisów stosownych dokumentów). Mając na uwadze, że skarżący nie przedłożył wszystkich dokumentów i oświadczeń, również na etapie sprzeciwu, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania względem niego normy zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W opinii Sądu wydane przez o referendarza postanowienie z dnia 24 lutego 2017 r. oddalające wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów jest zgodne z prawem. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.