I SA/Po 1665/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w P o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A w P na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: oddalić wniosek. A (dalej jako: "stowarzyszenie", "skarżący", "wnioskodawca"), reprezentowany przez pełnomocnika, pismem z dnia [...] wniósł skargę do tut. Sądu na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że z uwagi na trudną sytuację finansową nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w całości, w związku z czym wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów w zakresie zwolnienia od opłat sądowych. Stowarzyszenie oświadczyło, że nie ma majątku, środków finansowych, środków trwałych, stan rachunku bankowego prowadzonego przez B na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi[...]. Stowarzyszenie podało, że miesięczne wydatki to minimum [...], dochody wynoszą [...], środki w kasie ok. [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie statutu stowarzyszenia i sprawozdania finansowego za [...], 2. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez stowarzyszenie, 3. złożenie oświadczenia o uzyskanych przychodach i poniesionych wydatkach przez stowarzyszenie w [...], 4. złożenie uchwały określającej wysokość składek członkowskich, 5. podanie informacji o liczbie członków stowarzyszenia (aktualnego wykazu członków) wraz z informacją o wysokości uiszczonych składek, 6. złożenie oświadczenia o aktualnym stanie środków finansowych w kasie stowarzyszenia, 7. złożenie oświadczenia jaki był stan środków finansowych w kasie na koniec każdego miesiąca w okresie ostatnich [...], 8. złożenie wyciągów z rachunków bankowych stowarzyszenia za okres ostatnich [...] wraz z informacją o posiadanych lokatach, rachunkach oszczędnościowych oraz zaciągniętych kredytach i pożyczkach (wysokość, cel zadłużenia, termin spłaty, czy są terminowo spłacane), oraz podanie informacji o zajęciach komorniczych, 9. złożenie oświadczenia wyjaśniającego jakie działania podejmuje stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w statucie, 10. złożenie oświadczenia, czy stowarzyszenie zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, 11. złożenie oświadczenia w jakiej wysokości i z jakich środków stowarzyszenie ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, gaz, energia elektryczna, telefony, Internet, abonament RTV, inne koszty), koszty obsługi księgowej i obsługi prawnej. W odpowiedzi z dnia [...] skarżący oświadczył, że środki finansowe na prowadzenie statutowej działalności stowarzyszenia były czerpane z realizacji projektów, głównie finansowanych ze środków UE. Wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada środków trwałych. Stowarzyszenie nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości o znacznej wartości ani zasobów pieniężnych. W [...] skarżący nie uzyskał żadnych dotacji. Dotacje uzyskane w [...] przeznaczono na realizację projektów (wszystkie zostały już zakończone): - [...]. Skarżący zatrudnia [...] pracowników KP i MP, która obecnie znajduje się na urlopie macierzyńskim, wynagrodzenie wypłacane jest przez ZUS. Do pisma załączono raporty kasowe, z których wynika, że na dzień [...] saldo końcowe wynosi [...], na dzień [...]. Z załączonych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w B, saldo końcowe na tym rachunku na dzień [...] wynosi [...]. Z załączonego odpisu zeznania rocznego podatkowego za okres [...] wynika, że przychody skarżącego wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...], dochód [...]. Ze sprawozdania finansowego na dzień [...] wynika, że stowarzyszenie realizuje swoją działalność w oparciu o dotacje unijne. Stowarzyszenie dokonało w latach ubiegłych inwestycji długoterminowej, posiada udziały w innych podmiotach na łączną kwotę [...], których zakup był w całości sfinansowany z dotacji. Z rachunku zysków i strat za [...] wynika, że skarżący poniósł stratę w wysokości [...]. Z załączonego oświadczenia wynika, że skarżący nie posiada jeszcze sprawozdania finansowego za [...], stąd nie może podać przychodów i wydatków za [...]. Ze złożonego oświadczenia wynika, że stowarzyszenie nie pobiera składek członkowskich od członków stowarzyszenia, stowarzyszenie gromadziło środki na realizację działań statutowych poprzez pozyskiwanie środków unijnych na realizację projektów. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył statutu stowarzyszenia, nie złożył informacji o liczbie członków stowarzyszenia (aktualnego wykazu członków). W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Art. 246 § 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może być przyznane : 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z wniosku sporządzonego na urzędowym formularzu wynika, że stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek ten należy rozpoznać w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie starszego referendarza sądowego wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych, ale także, że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010r., wyd. LexisNexis, str. 568, postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2009r., sygn. akt II OZ 20/09, z dnia 26 stycznia 2009r. sygn. akt II OZ 28/09, z dnia 16 stycznia 2013r. sygn. akt II OZ 1166/12 publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto zauważyć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nałożony przez ustawodawcę na osoby prawne obowiązek wykazania sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy postrzegany jest rygorystycznie, co przejawia się przyjęciem, że stosowanie instytucji prawa pomocy w stosunku do tych podmiotów wymaga - równocześnie z wykazaniem braku niezbędnych środków - także dowiedzenia, że niemożność samodzielnego ponoszenia w ramach kosztów postępowania kosztów sądowych wynika z przyczyn obiektywnych i nie jest skutkiem zaniechań podmiotów wnioskujących o przyznanie prawa pomocy przy podejmowaniu wszelkich starań w celu zdobycia środków niezbędnych do pokrycia kosztów swojego udziału w sprawie. Przyjęte w orzecznictwie stanowisko uwzględnia treść konstytucyjnego prawa obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, z zaznaczeniem, że Konstytucja nie gwarantuje jednakże wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. W świetle przyjętych założeń ustrojowych uprawnione jest stwierdzenie, że, co do zasady, funkcjonowanie osób prawnych w porządku prawnym znajduje uzasadnienie wówczas, gdy posiadają one zdolność realizacji swoich celów o własnych siłach i w oparciu o własne środki. Pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje zaś jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych pozyskiwać środków koniecznych do realizacji swych celów, a w ich ramach – do prowadzenia postępowania sądowego. Dobrowolnie zaniechanie pozyskiwania tych środków we własnym zakresie wyklucza udzielenie takiej pomocy, także poprzez udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Godzi się także zauważyć, że każde stowarzyszenie zobowiązane jest do zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności. Opłacanie składek przez członków stowarzyszenia należy do sfery decyzyjnej danej organizacji, zaś fakt, iż określone stowarzyszenie rezygnuje z uzyskiwania tych dochodów, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy i przejęcia ciężaru kosztów postępowania przed sądami przez Skarb Państwa (por. postanowienia NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 321/08, z dnia 22 stycznia 2009r., sygn. II OZ 22/09, z dnia 30 września 2009r., sygn. akt II OZ 801/09, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem stwierdzić należy, że każde stowarzyszenie musi brać pod uwagę koszty wiążące się z prowadzeniem działalności, dla której zostało utworzone, a co za tym idzie, podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel np. poprzez pobieranie składek członkowskich od członków stowarzyszenia. Zauważyć również należy, że jeżeli założyciele stowarzyszenia, przyjmując cele swojej działalności są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenie, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Odmiennie oceniać należy jedynie te sytuacje, w których stowarzyszenie, zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określa sposoby pozyskania środków, z których owe cele będą realizowane, lecz z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie z tych sposobów skorzystać (por. post. NSA z 1 grudnia 2009r., sygn. akt II OZ 1056/09, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu powtórzyć należy, że skarżący nie przedłożył statutu stowarzyszenia, nie podał również informacji o liczbie członków stowarzyszenia (aktualnego wykazu członków), nie wiadomo zatem ilu członków liczy obecnie stowarzyszenie. Skarżący nie wykazał, że podjął jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów przedmiotowego postępowania, t.j. kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis sądowy od skargi). Za niewystarczające należy uznać bowiem twierdzenie, że stowarzyszenie nie posiada żadnych środków, pomimo iż z raportu kasowego wynika, że środki w kasie na dzień [...] wynoszą [...]. W piśmie z dnia [...] wezwano wnioskodawcę do złożenia oświadczenia o aktualnym stanie środków finansowych w kasie stowarzyszenia (por. pkt 7 wezwania), jednocześnie wezwano skarżącego do złożenia oświadczenia jaki był stan środków finansowych w kasie na koniec każdego miesiąca w okresie ostatnich [...] (pkt 8 wezwania). Skoro odpowiedź została sporządzona w dniu [...] przyjąć należy, że stan środków w kasie na dzień [...] pozostawał bez zmian, a zatem skarżący posiadał środki, które pozwalały na zabezpieczenie odpowiedniej kwoty w celu uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Ponadto wskazać należy, ze jeżeli działalność stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania. Stowarzyszenie powinno zatem wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniu sądowym i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie zebrania składek członkowskich. Ustalenie w odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie stowarzyszenia. Działający w stowarzyszeniu członkowie powinni mieć świadomość konieczności finansowego zasilenia funduszy stowarzyszenia poprzez uiszczanie składek w wysokości umożliwiającej możliwość uczestniczenia w postępowaniach sądowych. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.