I SA/Po 17/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Jaśniewicz Sędziowie WSA Elwira Brychcy As.sąd.WSA Roman Wiatrowski(spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Urszula Kosowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2008 r. sprawy ze skargi G.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej G. S. kwotę [...] w tym [...] tytułem podatku od towarów i usług [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. /-/R.Wiatrowski /-/M.Jaśniewicz /-/ E.Brychcy I SA/Po 17/08 UZASADNIENIE Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] G S wystąpiła do Burmistrza Miasta o umorzenie odsetek od zaległości w podatku od nieruchomości. Wniosek swój strona umotywowała tym, że zapłata odsetek stanowi dla niej znaczne obciążenie, ponieważ obecnie żyje z renty, od której [...] pobiera komornik. Wskazała również, że znaczną kwotę musi przeznaczyć na lekarstwa. Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta odmówił umorzenia odsetek od zaległości podatkowej. Z uzasadnienia decyzji wydanej na podstawie art. 67a§1 pkt3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa ( jednolity tekst Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej powoływana jako Ordynacja podatkowa) wynika, że nie jest możliwe umorzenie odsetek w podatku od nieruchomości ponieważ, decyzją z dnia [...] ustanowiono już ratalny system spłaty zaległości podatkowej, w której ustalono nowe terminy płatności, z której ostatni przypada na [...]. Wobec powyższego organ I instancji uznał, że należność obejmująca zaległości i odsetki nie stała się jeszcze wymagalna, a obecne regulacje prawne nie dają możliwości umorzenia podatku nie będącego zaległością podatkową. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, w którym powtórzyła że zapłata odsetek pozostaje dla niej bardzo dużym obciążeniem, ponieważ z pobieranej renty po potrąceniu przez komornika [...] pozostaje kwota [...], z której należy przeznaczyć stosowną kwotę na lekarstwa. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji miał prawo do odmownego załatwienia wniosku podatniczki, ponieważ decyzja ta ze względu na swój uznaniowy charakter mieści się w zakresie rozstrzygnięć, które organ mógł podjąć na podstawie art. 67a§1 pkt3 Ordynacji podatkowej, zważywszy przy tym, że odwołująca korzysta już z innej ulgi podatkowej. Jednocześnie SKO podkreśliło, że jako organ odwoławczy przy rozpatrywaniu odwołań od decyzji uznaniowych nie jest uprawnione do badania słuszności i celowości decyzji o charakterze uznaniowym. Na powyższą decyzję z dnia [...] strona złożyła skargę, w której wniosła o umorzenie zaległości wraz z odsetkami. W uzasadnieniu skargi strona podniosła m.in., że pozostaje na rencie [...] grupy inwalidzkiej. Część świadczenia rentowego skarżąca przeznacza na zakup potrzebnych jej leków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art.134 p.p.s.a. w postępowaniu sądowo – administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego ( zakaz reformationis in peius ). Z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Biorąc powyższe kryteria pod uwagę Sąd rozpoznając niniejszą sprawę dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c) p.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem kontroli sądowej pozostają decyzje organów podatkowych odmawiające umorzenia odsetek od zaległości podatkowej. Zgodnie z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: 1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; 2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a; 3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Użyte przez ustawodawcę w cytowanych wyżej przepisach sformułowanie "może" oraz sformułowanie nieostre "w przypadkach uzasadnionych" oznacza, że mamy do czynienia z sytuacją tzw. uznania administracyjnego, która upoważnia organ podatkowy przy ustalonym stanie faktycznym do dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonym (Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270-271). W wyroku z dnia 3 listopada 2000 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia ważnego interesu podatnika (sygn. akt III SA 8065/98, LEX nr 47102). Stwierdzenie zatem, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla Skarżącej. Należy jednakże podkreślić, że choć uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia, to nie oznacza to uznaniowej oceny okoliczności, w danym stanie faktycznym sprawy, odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru. Dokonując ustaleń organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art. 120, 122, 123, 187, 191 Ordynacji podatkowej i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski i logicznie uzasadnione. Ustalenia dotyczące spełnienia przesłanek umorzenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w treści wydanej decyzji. Zadaniem, działających w ramach uznania administracyjnego, organów rozpatrujących wniosek o umorzenie zaległości podatkowej i odsetek, jest wnikliwe ustalenie sytuacji finansowej podatnika, a także ocenienie, czy jest uzasadnione uszczuplenie należności budżetu w tym celu, aby poprawić sytuację finansową podatnika. Wynikający z art.122 i 187§1 Ordynacji podatkowej wymóg wszechstronności i wnikliwości postępowania oznacza w przypadku umorzenia, że jego przesłanki należy ocenić nie tylko w kontekście osobistej sytuacji majątkowej podatnika, lecz także z uwzględnieniem związku zachodzącego pomiędzy obniżeniem zdolności płatniczej a zajściem wypadków powodujących i uzasadniających niemożność zapłaty. Tak więc organ podatkowy powinien z jednej strony badać przyczyny obniżenia zdolności płatniczych podatnika, a z drugiej warunki jego egzystencji. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji standardów tych nie zachowuje, a wnioski dotyczące niespełnienia przez skarżącą przesłanek umorzenia są dowolne. Organy podatkowe nie zbadały sytuacji skarżącej, a nawet nie odniosły się do jej argumentów o trudnej sytuacji finansowej. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że w rozpatrywanej sprawie organy podatkowe nie ustaliły nawet wystarczająco zakresu żądania strony. Z wniosku skarżącej, jak też z treści decyzji wydanych w sprawie umorzenia decyzji nie wynika, od których konkretnie zaległości skarżąca domagała się umorzenia. W aktach sprawy znajduje się kopia decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] o rozłożeniu na raty zaległości w podatku od nieruchomości za lata [...]. Można zatem domniemywać, że skarżąca domagała się umorzenia odsetek od powyższych zaległości. Wbrew twierdzeniu organu odwoławczego wydanie decyzji w sprawie rozłożenia zaległości podatkowej na raty nie wyklucza możliwości umorzenia odsetek od zaległości podatkowej. Zgodnie, bowiem z art. 253a§1 decyzja ostateczna na mocy której strona nabyła prawo, może być za jej zgodą uchylona lub zmieniona przez organ podatkowy, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes publiczny lub ważny interes strony. Z powyższego przepisu wynika, że istnieje możliwość rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie odsetek od zaległości podatkowych, pomimo wcześniejszego wydania decyzji o rozłożeniu zaległości podatkowej na raty. Zatem organ podatkowy I instancji, zgodnie z wyżej cyt. przepisami Ordynacji podatkowej, powinien ustalić stan faktyczny poprzez zbadanie sytuacji finansowej podatniczki i ustalenie przyczyn obniżenia jej zdolności płatniczej. Powyższe zaniechanie organu I instancji zostało zbagatelizowane również przez organ odwoławczy, który zobowiązany był rozpatrzyć sprawę na nowo. W szczególności nieuprawnione pozostaje stanowisko organu odwoławczego zgodnie z którym wystarczającą podstawą do odmowy umorzenia odsetek pozostaje okoliczność, że w sprawie udzielono już innej ulgi w postaci wydania decyzji o rozłożeniu zaległości podatkowej na raty. W konsekwencji uznać należy, że organy podatkowe nie ustaliły w sprawie stanu faktycznego a wydane przez nie decyzje mają charakter dowolny, czym naruszyły art. 122, 187§1 i art. 191 Ordynacji podatkowej. Powyższe naruszenie przepisów proceduralnych skutkowało w konsekwencji naruszeniem art.67a§1 pkt3 Ordynacji podatkowej. W tej sytuacji uznać należy, że w niniejszej sprawie naruszone zostały przepisy prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy i przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji zobowiązany będzie ustalić stan faktyczny poprzez zbadanie sytuacji finansowej podatniczki i wyjaśnienie przyczyn obniżenia jej zdolności płatniczej. Zakres kognicji sądu administracyjnego, umożliwiający sądowi również kontrolę legalności decyzji organu I instancji daje się wyprowadzić z art. 135 p.p.s.a. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd rozpatrujący skargę może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach (zarówno głównych, jak i wpadkowych, incydentalnych), przeprowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W piśmiennictwie podkreśla się, że "rozstrzygnięcie kwestii głębokości upoważnień do orzekania sądu administracyjnego powinno odpowiadać istocie i funkcjom sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej, sprawowanej przez sąd administracyjny w związku z postanowieniami art. 1 § 2 p.p.s.a." (T.Woś /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 441). W świetle określonego w tym przepisie podstawowego celu tej kontroli ("pod względem zgodności z prawem") należy przyjąć, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest stworzenie takiego stanu, w którym w obrocie prawnym nie będzie funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodne z prawem. Sąd administracyjny zatem powinien być wyposażony w uprawnienia umożliwiające mu pozbawienie bytu prawnego wszystkich niezgodnych z prawem rozstrzygnięć wydanych w sprawie. Uwzględniając przepis art. 134 p.p.s.a., według którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną oraz dysponując zakresem uprawnień ujętych w art. 135 tej ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał oceny zgodności z prawem nie tylko zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, ale także poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...]. Mając na uwadze powyższe stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 134 i 135. p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi art. 200 p.p.s.a. /-/ R. Wiatrowski /-/ M.Jaśniewicz /-/ E. Brychcy