I SA/Po 17/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 07 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi WP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do września 2010 r. postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił skargę WP na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, pismem z dnia [...] wniósł skargę kasacyjną od w.w wyroku. Równocześnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w wyniku prowadzonego postępowania przez Urząd Kontroli Skarbowej z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w [...] naliczono jemu zaległość w podatku VAT w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej i utrzymuje się z niewielkiego wynagrodzenia. Z uwagi na wysokość wpisu od skargi kasacyjnej nie stać go na jego uiszczenie i obronę swoich praw przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z małoletnim synem. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, posiada miejsce postojowe o pow. [...] we współwłasności z żoną o wartości [...], które zostało zakupione w dniu [...]. Wnioskodawca podał, że jego syn posiada mieszkanie o pow. [...] o wartości [...], które otrzymał w ramach darowizny z dnia [...]. Skarżący podał, że wynagrodzenie jego żony jest zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Skarżący oświadczył, że jego dochód brutto z tytułu umowy o pracę wynosi [...], żony [...] brutto. Wnioskodawca wskazał, że koszty mieszkania wynoszą [...], media [...], wyżywienie [...], środki czystości [...], pozostała kwota przeznaczana jest na pokrycie kosztów utrzymania rodziny, wydatki szkolne, ubranie, leczenie, środki czystości itp. Do pisma załączył wydruki z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, umowę sprzedaży samochodu, zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że on i jego żona nie posiadają żadnych rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych. Aktualnie małżonka skarżącego posiada samochód dostawczy marki F, rok prod. [...] o wartości ok. [...]. Skarżący wyjaśnił, że jego żona nie posiada żadnego samochodu osobowego marki T. Wnioskodawca wraz z małżonką byli współwłaścicielami takiego pojazdu i zbyli go w dniu [...]. Kwota uzyskana ze sprzedaży tego samochodu została przez współwłaścicieli podzielona. Kwotę uzyskaną ze sprzedaży skarżący przeznaczył na potrzeby rodziny. Aktualnie nie posiada już ze sprzedaży żadnej kwoty. Skarżący oświadczył, że on i jego żona utrzymują się wyłącznie z dochodów uzyskiwanych z umów o pracę, przy czym umowa o pracę jego żony zawarta była na czas określony do dnia [...]. Aktualnie małżonka z uwagi na stan zdrowia pozostaje na zwolnieniu lekarskim i otrzymuje świadczenie chorobowe w wysokości [...]. Skarżący i jego żona nie prowadzą działalności gospodarczej. Wnioskodawca wyrejestrował działalność gospodarczą w dniu [...], natomiast jego żona w dniu [...]. Wnioskodawca oświadczył, że ani on, ani żadna inna osoba z nim zamieszkująca nie posiada udziałów w spółkach kapitałowych i nie pełni funkcji członka zarządu, prokurenta ani członka rady nadzorczej w żadnej spółce. Wynagrodzenie skarżącego z uwagi na jego wysokość nie podlega zajęciu komorniczemu, natomiast wynagrodzenie małżonki podlegało takiemu zajęciu. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący WP w niniejszej sprawie już występował z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych wypowiadał się referendarz sądowy (k. [...] akt sąd.) i Wojewódzki Sąd Administracyjny (k. [...], akt sąd.). Z uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego z dnia 20[...], jak i z postanowienia Sądu z dnia [...] wynika, że skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił wszystkich informacji, o które został wezwany. W tych okolicznościach Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał wystąpienia po jego stronie przesłanek warunkujących przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Z uwagi na okoliczność, że jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając wniosek skarżącego z dnia [...] o zwolnienie od kosztów sądowych, pomimo tego, iż jak już wcześniej wskazano, przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przepisy prawa nie obligują do dokonania ponownej oceny sytuacji strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy w razie wątpliwości, czy wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia, czy wystąpiły nowe okoliczności w sprawie, a zatem, czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym celu pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i do przedłożenia odpisów dokumentów. Z informacji przedstawionych przez skarżącego we wniosku z dnia [...] i uzupełnionych o oświadczenia zawarte w piśmie z dnia [...] wynika, że sytuacja wnioskodawcy uległa zmianie w porównaniu do sytuacji udokumentowanej wcześniejszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W pierwotnie złożonym wniosku, skarżący przedstawił w jakiej wysokości i z jakiego tytułu on i jego żona uzyskują miesięczne dochody oraz jaki posiadają majątek, nie wyjaśnił natomiast – mimo wezwania – jaka jest sytuacja finansowa jego żony, gdyż nie wyjaśnił, czy posiada ona rachunki bankowe, jeżeli posiada to został zobowiązany do przedłożenia wyciągów z jej rachunków bankowych. Natomiast przy drugim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśnił jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego i jego żony. Z uzyskanych od skarżącego informacji i przedłożonych kserokopii dokumentów wynika, że wnioskodawca i jego żona prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z [...]-letnim synem, aktualnie wnioskodawca otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] brutto, małżonka była zatrudniona na czas określony do [...], wynagrodzenie jej podlegało zajęciu egzekucyjnemu, obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim, w [...] otrzymała zasiłek chorobowy w wysokości [...], małżonka nie posiada samochodu osobowego marki T, zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, nie posiadają środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży pojazdu. Z przedłożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że skarżący i jego żona uzyskiwane dochody przeznaczają w całości na miesięczne utrzymanie trzyosobowej rodziny. Wnioskodawca i jego żona nie posiadają udziałów w spółkach kapitałowych, nie pełnią funkcji członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, małżonka od [...] nie prowadzi działalności gospodarczej, skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej od [...], co wynika z załączonych dokumentów z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Wobec powyższego stwierdzić należy, że z treści złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że w sprawie zaszły istotne zmiany okoliczności w porównaniu z wcześniej złożonym przez skarżącego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które umożliwiają udzielenie skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy z budżetu państwa. Stwierdzić również należy, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.