I SA/Po 1705/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi X. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III kwartał 2013 r. postanowił: 1. dopuścić tymczasowo do czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym X. Sp. z o.o., reprezentowaną przez kuratora w osobie radcy prawnego S. K., 2. wyznaczyć termin trzech miesięcy, od dnia doręczenia kuratorowi spółki niniejszego postanowienia, do uzupełnienia braków w składzie zarządu spółki i zatwierdzenia czynności podjętych przez kuratora przez powołany zarząd spółki; 3. w przypadku niewykonania pkt 2, wyznaczyć termin jednego miesiąca od dnia doręczenia kuratorowi spółki niniejszego postanowienia, do przedłożenia uwierzytelnionego wniosku z dnia [...] listopada 2016 r. złożonego przez kuratora w Sądzie Rejonowym [...] w P. o rozwiązanie X. Sp. z o.o. i ustanowienie likwidatora przez ten sąd, a także informacji na jakim etapie jest to postępowanie. X. Sp. z o.o. z siedzibą w P., reprezentowana przez kuratora radcę prawnego S. K., pismem z dnia [...] r., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z dnia [...] r., nr [...], mocą której określono spółce zobowiązanie w podatku od towarów i usług za III kwartał 2013 r. w wysokości [...] zł oraz podatek do zapłaty na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r., Nr 177, poz. 1054 ze zm.) za kwiecień, maj i czerwiec 2013 r. W petitum skargi wniesiono m.in. o zwolnienie spółki od kosztów sądowych. Uzupełniając braki formalne skargi kurator spółki przedłożył postanowienie Sądu Rejonowego [...] w P., Wydział [...] z dnia [...] r., o sygn. akt [...], mocą którego ustanowiono dla X. Sp. z o.o. w P. kuratora w osobie radcy prawnego S. K.. Z pkt 3 sentencji postanowienia wynika, że zakres upoważnienia kuratora obejmuje reprezentowanie spółki w postępowaniach kontrolnych prowadzonych przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P.. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że kurator został powołany na podstawie art. 42 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm. - w skrócie: "K.c."), z uwagi na fakt, że spółka X. nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów. Zaznaczono, że kurator został ustanowiony w celu doprowadzenia do powołania nowego zarządu przez wspólników spółki X., a w razie potrzeby podjąć czynności zmierzające do jej likwidacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje: Jednym z warunków formalnych skutecznego wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego jest posiadanie przez stronę tego postępowania zdolności sądowej i procesowej. Stosownie do art. 28 § 1 i art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a."), osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z art. 28 § 1 P.p.s.a. wynika, że do skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego z udziałem osoby prawnej konieczne jest, by przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Działanie osoby prawnej przez jej organy w postępowaniu sądowym nie jest związane ze zdolnością sądową tej osoby, ale z jej zdolnością procesową w tym sensie, że brak takiego organu uniemożliwia osobie prawnej korzystanie z posiadanej zdolności procesowej. Co istotne braki w zakresie zdolności procesowej Sąd musi uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy X. Sp. z o.o. nie ma organów. Kurator spółki, który wniósł skargę w jej imieniu, powołał się na postanowienie Sądu Rejonowego [...] w P., Wydział [...] z dnia [...] r., o sygn. akt [...], mocą którego Sąd Rejonowy ustanowił dla spółki X. kuratora w osobie radcy prawnego S. K. i zobowiązał go do reprezentowania tejże spółki w postępowaniach kontrolnych prowadzonych przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P.. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że kurator został powołany na podstawie art. 42 § 1 K.c., z uwagi na fakt, że spółka X. nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów (zarządu). Zaznaczono, że kurator został ustanowiony w celu doprowadzenia do powołania nowego zarządu przez wspólników spółki X., a w razie potrzeby do podjęcia starań o jej likwidację. Zgodnie z art. 42 § 1 K.c., jeżeli osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora. W myśl § 2 art. 42 K.c. kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację. Z kolei art. 138 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm. - w skrócie: "O.p.") stanowi, że jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów, organ podatkowy składa do sądu wniosek o ustanowienie kuratora. Kuratora dla osoby prawnej ustanawia sąd rejestrowy, w którego okręgu osoba ta ma lub miała ostatnią siedzibę (art. 603 § 1 K.p.c.). Sąd ten wystawia dla kuratora zaświadczenie, w którym określa zakres jego uprawnień (art. 604 K.p.c.). Na gruncie powyższych uregulowań wskazuje się, że kurator dla osoby prawnej, o którym stanowi art. 42 § 1 K.c. jest kuratorem prawa materialnego. Kurator ustanowiony w oparciu o ten przepis jest przedstawicielem ustawowym osoby prawnej i należy stosować do niego teorię przedstawicielstwa, a nie teorię organów. Zakres kompetencji takiego kuratora jest ograniczony i sprowadza się on wyłącznie do obowiązku niezwłocznego postarania się o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby likwidacji osoby prawnej. Należy zauważyć, że kurator prawa materialnego, powołany na podstawie art. 42 K.c., jako przedstawiciel ustawowy o ściśle restrykcyjnie określonych kompetencjach, nie może być uznany za organ i trwale go zastępować. Jego kompetencje nie rozciągają się na ogólną sferę działania osoby prawnej (tj. prowadzenia spraw i reprezentacji sensu largo), jak ma to miejsce w przypadku jej organów. Czynności kuratora są ściśle określone, wyznaczając tym samym zakres jego dopuszczalnego działania. Poza tym zakresem, kurator nie może prowadzić spraw osoby prawnej. Dokonywanie przez kuratora czynności z zakresu reprezentacji nie może być rozpatrywane w dłuższej perspektywie czasowej (tj. wykraczającej poza okres niezbędny do doprowadzenia do powołania organów albo likwidacji osoby prawnej), przede wszystkim z uwagi na wyłączenie możliwości prowadzenia przez niego spraw osoby prawnej. Zaznaczenia także wymaga, iż kurator ustanowiony w oparciu o wniosek złożony na podstawie art. 138 § 3 O.p., na mocy art. 42 K.c. nie jest uprawniony do bieżącego prowadzenia spraw spółki, a tym samym stałego (czasowego) zastąpienia ustawowych bądź statutowych organów osoby prawnej, a jedynie do niezwłocznego doprowadzenia bądź to do likwidacji osoby prawnej, bądź też do umożliwienia jej, poprzez powołanie właściwych organów, podjęcia samodzielnego, prawidłowego działania, w tym zarządzania i reprezentacji. Kurator ustanowiony w trybie art. 42 K.c. nie może zatem reprezentować organów spółki w postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, czyli w sprawach nie związanych ani z powołaniem organów spółki, ani jej likwidacją (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt I FSK 1803/15; dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W kontekście powyższych rozważań Sąd stwierdza, że kurator skarżącej spółki powołany w trybie art. 138 § 3 O.p. na mocy art. 42 K.c. nie jest upoważniony do reprezentacji spółki przed sądem administracyjnym. Tym samym należy uznać, że radca prawny S. K. nie był podmiotem uprawnionym do sporządzenia i wniesienia w imieniu skarżącej spółki skargi. Sąd dostrzegając brak zdolności procesowej skarżącej spółki uniemożliwiający jej działanie, a także brak upoważnienia kuratora skarżącej spółki radcy prawnego S. K. do sporządzenia i wniesienia w jej imieniu skargi, zwraca jednak uwagę, że niedopełnienie przez kuratora spółki obowiązku wykazania przez niego należytego umocowania do swojego działania przy pierwszej czynności w postępowaniu (przedłożył bowiem dokument, z treści którego nie wynikało umocowanie do sporządzenia i wniesienia skargi w imieniu skarżącej spółki) należy traktować jako braki w zakresie zdolności procesowej lub w składzie właściwych organów, które mogą być uzupełnione w sposób określony w art. 31 P.p.s.a. Zgodnie z powyższym przepisem, jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego. Przepis § 2 art. 31 P.p.s.a. stanowi, że Sąd może dopuścić tymczasowo do czynności stronę niemającą zdolności sądowej lub procesowej albo osobę niemającą należytego ustawowego umocowania, z zastrzeżeniem, że przed upływem wyznaczonego terminu braki będą uzupełnione, a czynności zatwierdzone przez powołaną do tego osobę. Z kolei § 3 art. 31 P.p.s.a. wskazuje, że jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie. W ocenie Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy braki w składzie zarządu skarżącej spółki, powodujące brak zdolności procesowej, dają się uzupełnić, a do powołania zarządu skarżącej spółki został ustanowiony przez sąd rejonowy kurator w osobie radcy prawnego S. K.. Uwzględniając tę okoliczność Sąd stwierdza, że możliwe jest zatem, na podstawie art. 31 § 2 P.p.s.a., dopuszczenie tymczasowe spółki X., reprezentowanej przez kuratora w osobie radcy prawnego S. K., do dokonania w toku postępowania sądowoadministracyjnego czynności procesowej w postaci wniesienia do Sądu skargi na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z zastrzeżeniem, że w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu niniejszego postanowienia kuratorowi skarżącej spółki powyższy brak w składzie organu spółki zostanie uzupełniony oraz, że czynność podjęta przez kuratora spółki zostanie zatwierdzona przez powołany zarząd spółki. Jednocześnie zaakcentować należy, że Sądowi z urzędu wiadomym jest, że w sprawie o sygn. akt I SA/Po 713/16, kurator spółki oświadczył, że wnioskiem z dnia [...] listopada 2016 r. wystąpił do Sądu Rejonowego [...] w P. o rozwiązanie X. Sp. z o.o. i ustanowienie likwidatora przez ten sąd. We wniosku tym kurator, jako przyczynę rozwiązania spółki, podał brak organów i niemożność ich powołania. W tej sytuacji otwarcie likwidacji spółki oznacza zmiany w zakresie jej reprezentacji. Funkcję zarządu przejmie likwidator, któremu ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) przyznaje prawo reprezentowania i prowadzenia spraw spółki w likwidacji. W ramach tego postępowania może zatem zostać powołany podmiot (likwidator), który będzie miał prawo reprezentować spółkę i podejmować w jej imieniu skuteczne czynności prawne, w tym zatwierdzić czynności podjęte przez kuratora. Na dzień wydania niniejszego postanowienia Sądowi nie wiadomo jednak na jakim etapie jest wspomniane postępowanie w sprawie likwidacji spółki i ustanowienia likwidatora. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 31 § 2 i § 3 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.