I SA/Po 1707/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 07 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku ZW o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ZW na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2010 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący ZW, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...]. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie ponieść wydatku w postaci opłaty od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wnioskodawca wskazał, że aktualnie wobec niego toczy się szereg postępowań egzekucyjnych na znaczną kwotę. Łączna suma wierzytelności dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z wniosku Naczelnika Urzędu Skarbowego wobec skarżącego wynosi [...], natomiast łączna suma wierzytelności dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym wobec skarżącego wynosi [...]. Wnioskodawca podał, że na jego sytuację majątkową i ewentualną możliwość uiszczenia opłaty od skargi nie ma wpływu fakt przysługiwania jemu prawa własności nieruchomości położonej w S przy ul. O, dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą, gdyż przedmiotowa nieruchomość obciążona jest hipotekami, których łączna wysokość wynosi [...]. Skarżący podniósł, że do uzyskiwanego przez niego świadczenia emerytalnego skierowana została egzekucja, a uzyskiwane świadczenie zostało zajęte do wysokości [...] i wynosi obecnie ok. [...]. Koszty związane z utrzymaniem domu wynoszą ok. [...] miesięcznie. Na kwotę powyższą składają się: [...]. Skarżący podał, że wobec jego trudnej sytuacji, uiszczenie opłaty od skargi w wysokości [...], stanowi dla niego zbyt duże obciążenie, któremu nie jest w stanie podołać, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca wskazał, że nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, z których mógłby uczynić zadość obowiązkowi wynikającemu z wezwania Sądu. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Posiada dom o pow. [...] m2, nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności. Wnioskodawca posiada [...] ciągników oraz samochód osobowy marki T. Skarżący podał, że prowadzone są wobec niego postępowania egzekucyjne na kwotę przekraczającą [...]. Skarżący podał, że z tytułu emerytury jego dochód netto wynosi [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ok. [...], a zatem łączny dochód netto wynosi [...]. Skarżący podał, że koszty związane z utrzymaniem domu wynoszą ok. [...], ponadto pomaga wnuczkom z uwagi na ich ciężką sytuację materialną w wysokości ok. [...] miesięcznie, ponosi również koszty związane z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi. Do wniosku załączył stan zaległości na dzień [...] wystawiony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, sumaryczny stan sprawy – zaległość na dzień [...] wystawiony przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, wyciąg z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości skarżącego, fakturę za gaz, energię elektryczną i wodę. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że jest wdowcem. Wnioskodawca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej posiada następujące pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji: 1. [...] – rok prod. [...] S, 2. [...] – rok produkcji [...] S, 3. [...] – rok produkcji [...] S, 4. [...] – rok prod. [...] V, 5. [...] – rok produkcji [...] V, 6. [...] – [...] naczepa K, 7. [...] – [...] naczepa K, 8. [...] – [...] naczepa K, 9. [...] – [...] naczepa K, 10. [...] – [...] naczepa K, 11. [...] – [...] T. Skarżący poza nieruchomością wskazaną we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie dokonywał jakichkolwiek darowizn. Skarżący poza dochodami z tytułu emerytury i prowadzenia działalności gospodarczej nie uzyskuje innych dochodów. Skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał w okresie [...] przychody w wysokości [...], koszty prowadzenia działalności gospodarczej wyniosły [...]. Skarżący zatrudnia [...] pracowników. Wnioskodawca powtórzył, że koszty związane z utrzymaniem domu wynoszą ok. [...] : [...]. Ponadto [...] wynosi opłata za telewizję, natomiast podatek od nieruchomości za [...] wyniósł [...]. Skarżący mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia, zakupu środków czystości i inne koszty. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...], listę złożonych deklaracji VAT-7 za [...], zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej z dnia [...], z dnia [...] i z dnia [...], podsumowanie z książki przychodów i rozchodów za miesiące [...], faktur za wodę, energię elektryczną, gaz, za telewizję, decyzji Burmistrza Miasta i Gminy w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości na rok [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjęto, że prawo pomocy udzielane jest w zasadzie osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628, postanowienia NSA z dnia 27.08.2015 r. sygn. I FZ 228/15, z dnia 21.05.2015 r. sygn. II GZ 209/15). Pamiętać również należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, nie służy też ochronie jego majątku. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie starszego referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że skarżący jest wdowcem, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami. Z oświadczeń skarżącego wynika, że skarżący posiada dom o pow. [...] m2 obciążony hipoteką, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej posiada [...]. Skarżący jest emerytem, emerytura podlega częściowemu zajęciu i wobec tego otrzymuje z tego tytułu kwotę netto w wysokości ok. [...] i prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której, jak oświadczył, uzyskuje dochód miesięczny netto w wysokości ok. [...], wnioskodawca nie uzyskuje innych dochodów. Skarżący podał, ponosi koszty utrzymania domu w wysokości ok. [...], t.j. tytułem opłat za [...], ponadto ponosi opłaty za telewizję w wysokości [...], w [...] podatek od nieruchomości wyniósł [...], za [...] podatek od nieruchomości wynosi [...] ([...]). Z załączonych przez skarżącego zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Z podsumowania książki przychodów i rozchodów wynika, że przychód skarżącego w [...] wyniósł [...] ([...]), koszty uzyskania przychodów [...], a zatem dochód za w.w okres wyniósł [...] (średniomiesięczny dochód skarżącego kształtował się na poziomie ok. [...]). Z oświadczeń skarżącego wynika, że zatrudnia [...] pracowników. Mimo wezwania skarżący nie złożył odpisów deklaracji VAT-7, nie przedłożył również wyciągów z osobistych rachunków bankowych, jak i z firmowych rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy rachunki bankowe posiada. W tym miejscu wskazać należy, że skarżący z uzyskiwanych środków z tytułu świadczenia emerytalnego i prowadzonej działalności gospodarczej ponosi koszty miesięcznego utrzymania siebie i rodziny (wnioskodawca pomaga wnuczkom), ponosi koszty prowadzonej działalności gospodarczej i ponosi koszty związane z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi. W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjął się pogląd, że koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 01.04.2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, post. NSA z 13.03.2012 r., sygn. akt II FZ 195/12, post. NSA z dnia 03.07.2013 r., sygn. akt II FZ 532/13 publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się również, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, post. NSA z 16.09.2014 r., sygn. akt II FZ 1264/14 publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą powinna ona, w procesie zarządzania dochodem brutto, uwzględniać środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związane z prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (podobnie w wyroku ETPC z dnia 19 stycznia 2010 roku, skarga nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce). Również ujawnione przez skarżącego przychody z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (w [...] w wysokości [...], w [...] w wysokości [...], za okres [...] w wysokości [...]) w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast co do prowadzonych wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych zauważyć należy, że skarżący nie wykazał, że poza częściowym zajęciem świadczenia emerytalnego i obciążeniem nieruchomości hipoteką, zajęciu podlegają inne składniki majątku np. pojazdy mechaniczne, które są wykorzystywane do prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, czy wierzytelności. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w w sentencji.