I SA/Po 171/14

Dnia 7 sierpnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie WSA Karol Pawlicki (spr.) WSA Waldemar Inerowicz Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku rolnym - IV raty za 2012 rok uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] o nr [...] Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...], działając na podstawie art. 67a § 1 pkt 3, art. 207 i art. 210 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm. – dalej: "O.p.") odmówił A. umorzenia zaległości podatkowej w podatku rolnym - IV raty za 2012 rok. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia [...] listopada 2012 r. A. zwrócił się z prośbą o umorzenie zaległości podatkowej podatku rolnego IV raty za 2012 rok, motywując całkowitym zniszczeniem uprawy pszenicy ozimej spowodowanymi niesprzyjającymi warunkami atmosferycznymi w okresie zimy 2011/2012 r. na wydzierżawionych gruntach w miejscowości [...], oznaczonych numerami działek [...], [...], [...], i [...] o łącznej powierzchni [...] ha. Odmawiając umorzenia organ wyjaśnił, że o przesłance ważnego interesu podatnika można mówić w przypadku znacznego obniżenia zdolności płatniczych zobowiązanego spowodowanych ważnym zdarzeniem losowym. Natomiast interes publiczny rozumieć można jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla ogółu mieszkańców gminy, miasta lub całego społeczeństwa. Obowiązek podatkowy spoczywa na właścicielu nieruchomości, który winien wykazywać należytą staranność w celu wywiązania się z ciążącego na nim zobowiązania. Podatnik prowadząc działalność gospodarczą na własny rachunek ponosi w pełni koszty ryzyka gospodarczego z niej wynikającego, prośba o umorzenie zaległości podatkowych stanowi prośbę przerzucenia kosztów tego ryzyka na budżet Miasta i Gminy [...]. Z materiału dowodowego wynika, iż podatnik posiada źródło dochodów pozwalające na spłatę należności. Podatnik posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha fizycznych, co stanowi [...] ha przeliczeniowych. Z oświadczenia majątkowego (data sporządzenia [...] października 2012 r.) wynika, iż podatnik posiada także grunty rolne o pow. [...] ha fizycznych na terenie [...]. Organ wskazał, że po przeanalizowaniu aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 2012 r. oraz umowy dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...] kwietnia 2012 r. zawarcie umowy dzierżawy nie nastąpiło na podstawie przepisów ustawy z dnia [...] grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), lecz na podstawie innych przepisów, która nie powoduje konsekwencji w postaci przejścia obowiązku podatkowego z właściciela na dzierżawcę. Ustawa o podatku rolnym w art. 3 ust. 3 przewiduje przeniesienie obowiązku podatkowego na dzierżawcę, jednakże tylko w przypadku, gdy grunty gospodarstwa rolnego zostały w całości lub w części wydzierżawione na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W związku z powyższym organ stwierdził, że wniosek winien być uznany jako bezprzedmiotowy, ponieważ wnioskodawca nie jest stroną w postępowaniu. Ponadto organ stwierdził, iż zgodnie z art. 67 § O.p. w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę, ale wiosenne przymrozki dotknęły nie tylko gospodarstwo podatnika, ale również wiele gospodarstw na terenie gminy [...]. Zdaniem organu okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca, w oparciu o ogólną sytuację występującą w gminie i wśród innych podatników nie kwalifikuje się do zastosowania ulgi w spłacie zaległości podatkowych. W odwołaniu A. domagał się uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenia zgodnie z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowej. Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, na podstawie m.in. art. 13 § 3, art. 67a § 1 pkt 3, art. 233 § 1 pkt 1 O.p. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ, przytaczając orzecznictwo sądowe, wyjaśnił, że "nie można z instytucji zaniechania poboru podatku czynić środka prowadzącego generalnie do zwolnienia od zapłaty podatku. Pojęcie "ważnego interesu publicznego" jest pojęciem nieostrym, zawierającym szeroki zakres pojęciowy, przy czym jeśli nawet istnieje sytuacja wskazująca na ważny interes podatnika uzasadniający zaniechanie poboru podatku, to organ może, ale nie musi zaniechać poboru podatku" (wyrok NSA z dnia 25 lutego 2000 r., I SA/Wr 1000/98, LEX nr 40742). Pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia). W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego - orzeczenie organu I instancji wyrażone w zaskarżonej decyzji należy uznać za prawidłowe i uzasadnione. Z obszernego orzecznictwa sądowego wynika, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej ustawodawca pozostawił uznaniu organu podatkowego wskazując jedynie przesłanki udzielenia powyższej ulgi. Oznacza to, że jeżeli wystąpią zdarzenia lub okoliczności nadzwyczajne, to organ podatkowy może, ale nie musi umorzyć zaległość podatkową. Nie zwalnia to jednak organu z obowiązku przeprowadzenia wnikliwego i wszechstronnego postępowania mającego na celu wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Nie można bowiem z instytucji umorzenia zaległości podatkowej czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu podatkowego. Ponadto, rozważając kwestię przyznania ulgi podatkowej organ musi mieć również na uwadze dobro interesu publicznego. W skardze z dnia [...] stycznia 2014 r. A. wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji. Zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 13c ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r. Nr 136 poz. 969 ze zm. – dalej: "ustawa o podatku rolnym"). Ponadto skarżący wnosi o zobowiązania organu do umorzenia ujętej we wniosku z dnia [...] listopada 2012 r. IV raty z należnego podatku rolnego za 2012 rok. Zaskarżonej decyzji zarzuca rażące naruszenie art. 35 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.  W uzasadnieniu skargi skarżący zakwestionował stan faktyczny ustalony przez organ I instancji, że podatnik posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, co stanowi [...] ha przeliczeniowych, albowiem są to grunty dzierżawione, na których w całości uległa zniszczeniu przedmiotowa plantacja pszenicy ozimej, a z których [...] ha obecnie dzierżawi syn skarżącego. Natomiast faktem jest, że skarżący posiada grunty rolne o powierzchni [...] ha, co stanowi [...] ha przeliczeniowych, co nie zostało ustalone przez organ. Do skargi skarżący załączył m.in. odpis umowy dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...] kwietnia 2012 r. - repertorium A nr [...] oraz odpis decyzji Wójta Gminy [...] Nr [...] (k. 7, 8 akt sądowych). Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że pismem z dnia [...] listopada 2012 r. A. wystąpił z wnioskiem o umorzenie IV raty zobowiązania podatkowego w podatku rolnym za 2012 r. Jako przesłankę uzasadniającą przyznanie ulgi wskazał, że jego uprawy uległy całkowitemu zniszczeniu przez czynniki atmosferyczne. Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., powołując się na przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p., odmówił umorzenia IV raty podatku rolnego za 2012 r. Jednocześnie organ stwierdził, że wniosek winien być uznany jako bezprzedmiotowy, ponieważ wnioskodawca nie jest stroną w postępowaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zarówno z decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] jak i z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu nie wynika, jaką decyzją ustalono A. podatek, o umorzenie którego wnosi. W aktach sprawy znajduje się natomiast decyzja Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r. ustalająca B. zobowiązanie pieniężne w podatku rolnym za 2012 r. w wysokości [...] zł (k. 1 akt administracyjnych). Sąd zauważa, że w aktach administracyjnych nie ma umowy dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...] kwietnia 2012 r. oraz aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 2012 r., w oparciu o które to dokumenty organ I instancji dokonał analizy w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r. Powołane dokumenty, a także decyzja z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] zostały załączone przez skarżącego do skargi. Zatem z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy nie wynika, aby wnioskodawca był podatnikiem podatku rolnego w 2012 r., o umorzenie którego wnosi. Ponadto organy nie dokonały prawidłowej analizy znajdującego się w aktach oświadczenia o stanie majątkowym sporządzonym przez A. w dniu [...] listopada 2012 r. (k. 6 akt adm.). Wyjaśnienia wymaga kwestia, że ulgi podatkowe w zakresie podatku rolnego mogą być udzielane zarówno na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zawartych w rozdziale 7a, jak również na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz. 1381). Zgodnie z art. 67a § 1 O.p. organ podatkowy na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę na raty, odroczyć lub rozłożyć na raty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a., umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przepis art. 13c ustawy o podatku rolnym w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku stanowi, że w razie wystąpienia klęski żywiołowej, która spowodowała istotne szkody w budynkach, ziemiopłodach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie, przyznaje się podatnikom ulgi w podatku rolnym przez zaniechanie jego ustalania albo poboru w całości lub w części, w wysokości zależnej od rozmiarów strat spowodowanych klęską w gospodarstwie rolnym. W związku z powyższym wniosek o zastosowanie ulgi podatkowej w podatku rolnym złożony na podstawie O.p. lub ustawy o podatku rolnym może być złożony wyłącznie przez podatnika tegoż podatku. Mając jednak na uwadze treść decyzji obu instancji, w ocenie Sądu istnieją wątpliwości, czy wnioskodawca w 2012 r. był podatnikiem podatku rolnego. Ta okoliczność musi być przez organ jednoznacznie ustalona. Jeśli organ ustali, że skarżący A. w 2012 r. był podatnikiem podatku rolnego, może prowadzić postępowanie zmierzające do rozpatrzenia wniosku o zastosowanie ulgi, w przeciwnym razie organ na podstawie art. 165a O.p. winien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W sytuacji podjęcia merytorycznego rozpatrzenia wniosku, organ winien ustalić, na podstawie jakich przepisów podatnik wnosi o zastosowanie ulgi. We wniosku A. domaga się umorzenia zaległości podatkowej, co sugerowałby procedowanie na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p., jednak powołanie się na okoliczności zniszczenia upraw oraz zarzuty skargi wskazuje, że w sprawie należy rozpatrzyć przesłanki z art. 13c ustawy o podatku rolnym. Zgodnie z art. 168 § 2 O.p. podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, treść żądania powinna być w razie wątpliwości jednoznacznie ustalona przez organ podatkowy. Zgodnie z art. 121 § 2 O.p. organ powinien udzielić podatnikowi niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego, pozostających w związku z przedmiotem postępowania, aby podatnik mógł doprecyzować złożony wniosek, swoje żądanie. Dopiero wówczas organ może przeanalizować przesłanki konieczne do zastosowania określonej ulgi, o którą podatnik wnosi. W tych okolicznościach Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.