I SA/Po 1721/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędzia WSA Dominik Mączyński Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Ziewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2017 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [....] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości w podatku od nieruchomości i podatku rolnym za lata 2011-2015, odmowy umorzenia kosztów upomnienia oraz odmowy wstrzymania naliczania odsetek za zaległości oddala skargę. Wójt Gminy P. decyzją z [...] sierpnia 2016 r., nr [...] na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z [...] sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.) – dalej: "O.p.", odmówił podatnikowi H. T.: 1) umorzenia odsetek od zaległości w podatku od nieruchomości i podatku rolnym na rok 2011, 2012, 2013, 2014 i 2015, naliczonych na [...] lutego 2016 r., 2) umorzenia kosztów upomnienia w kwocie [...]zł, 3) wstrzymania naliczania odsetek od zaległości podatkowej za zabudowaną nieruchomość położoną w S. 71. Z uzasadnienia decyzji wynika, że H. T. jest właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości S. [...]. Obejmuje ona działki nr [...], nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 0,36 ha (w tym: grunty rolne zabudowane klasy V - 0,2700 ha, grunty rolne zabudowane klasy IVb - 0,0900 ha), na której posadowiony jest budynek mieszkalny o powierzchni 122,20 m2 oraz budynki gospodarcze o łącznej powierzchni 290,34 m2. Wójt Gminy P. ustalił podatnikowi łączne zobowiązanie pieniężne za grunt oraz budynki decyzją ostateczną: - z [...] października 2011 r. na rok 2011 w kwocie [...]zł (w tym: podatek od nieruchomości [...] zł, podatek rolny [...] zł) - z [...] lutego 2012 r. na rok 2012 w kwocie [...]zł (w tym: podatek od nieruchomości [...] zł, podatek rolny [...] zł) - z [...] września 2013 r. na rok 2013 w kwocie [...]zł (w tym: podatek od nieruchomości [...] zł, podatek rolny [...] zł) - z [...] lutego 2014 r. na rok 2014 w kwocie [...]zł (w tym: podatek od nieruchomości [...] zł, podatek rolny [...] zł) - z [...] grudnia 2015 r. na rok 2015 w kwocie [...]zł (w tym: podatek od nieruchomości [...] zł, podatek rolny [...] zł) Podatnik nie uiścił należnego podatku za I, II i IV kwartał 2011 r., oraz całego podatku za lata: 2012, 2013, 2014 i 2015. W związku z powyższym organ podatkowy wystosował do podatnika upomnienia. W celu zabezpieczenia roszczeń podatkowych w podatku od nieruchomości i rolnym za lata 2011, 2012 i 2013 w kwocie [...]zł dokonał zabezpieczenia poprzez wpis na hipotekę księgi wieczystej nr [...] dla nieruchomości położonej w miejscowości S. [...]. Podatnik wnioskiem z [...] marca 2016 r. zwrócił się do Wójta Gminy P. o: - umorzenie odsetek od zaległości podatkowych naliczonych na [...] lutego 2016 r. w kwocie [...]zł, - umorzenie kosztów upomnienia w kwocie [...]zł lub nienaliczania dłużej odsetek od zaległości podatkowych za zadłużenie na rzecz Gminy P. z tytułu podatku od nieruchomości oraz - o wstrzymanie naliczania odsetek i pozostawienie wnioskodawcy do spłaty podatku od nieruchomości w kwocie [...]zł. Podatnik żądania powyższe uzasadnił, tym że opiekun jego nieruchomości położonej w S. [...] R. M. wynajął jego dom i został pisemnie zobowiązany w imieniu skarżącego na rzecz Gminy P. do spłacania w ratach podatku na rok 2016 oraz zaległości podatkowych za okres od 2011 r. do końca 2015 r. Następnie skarżący nadesłał do organu pismo zatytułowane "Oświadczenie osoby fizycznej, występującej z wnioskiem o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, o stanie majątkowym, sytuacji materialnej i ciężarach finansowych". Podatnik podał w nim, że nie posiada żadnych źródeł dochodów. Posiada tylko informację, że jego dom, położony w miejscowości S. [...] został wynajęty przez B. S. , jednak nie wie na jakich zasadach. Sam nie posiada żadnych źródeł dochodów. Nie posiada wsparcia rodziny oraz pomocy z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Pod tym samym adresem co zobowiązany nie są zameldowane osoby prowadzące odrębne gospodarstwo domowe. Jego dom został dwa razy okradziony a pomieszczenia są zniszczone. Sam nie był w nim od 3 lat. Od 4 lat i 7 miesięcy przebywa w zakładzie karnym. W dniu [...] grudnia 2015 r. miał opuścić Zakład Karny we W. po odbyciu wyroku, ale w dniu [...] grudnia 2015 r. Sąd Okręgowy w P. zastosował środek zapobiegawczy w postaci aresztu tymczasowego do innej sprawy z października 2011 r. w sprawie pomówienia przez byłych lokatorów J. i R. S.. Nie ma majątku ruchomego, kapitałów pieniężnych i praw majątkowych. Od 2011 r. do 2015 r. nie opłaca podatku od budynków i nieruchomości. Nie posiada stałych wydatków oraz kredytów. Posiada nieruchomość o pow. 0,36 ha oraz budynki gospodarcze o pow. 290,34 m2 i budynek mieszkalny o powierzchni 122,20 m2. Jednakże raty I i II podatku od nieruchomości i rolnego za rok 2016 zostały zapłacone w terminie. Organ podatkowy w uzasadnieniu decyzji podkreślił, że trudna sytuacja podatnika jest mu znana poczynając od 2011 r. z uwagi na prowadzone w przeszłości postępowania podatkowe w związku z wnioskami o umorzenie zaległości podatkowych. Podatnik samotny, bezdzietny kawaler, który nie posiada żadnych oszczędności i dochodów. Choruje na nadciśnienie tętnicze. Wydatków na leki nie ponosi, ponieważ otrzymywał je w Areszcie Śledczym. W przeszłości przebywał i leczył się w szpitalu dla Psychicznie i Nerwowo Chorych w K. i na Oddziale Psychiatrycznym przy Areszcie Śledczym w S.. Przebywał również w Areszcie Śledczym w Ś., w którym pracował bezpłatnie. Należnego dochodu z czynszu w wysokości [...] zł podatnik nie otrzymał. Sąd Rejonowy w W. [...] lutego 2012 r. zasądził powyższą kwotę do spłaty przez J. i R. S. na rzecz podatnika właśnie tytułem zaległego czynszu. Do chwili obecnej kwota ta nie została wyegzekwowana przez komornika sądowego ani nie zostały zwrócone klucze do domu podatnika. Toczyło się również w Prokuraturze i Sądzie Rejonowym w W. postępowanie przeciwko [...] za sfałszowanie umowy i bezprawne podłączenie wody oraz przeciwko R. S. za groźby, próbę usiłowania zabójstwa, fałszowanie dokumentów i kradzież mienia podatnika W czerwcu 2011 r. podatnik podjął nieudaną próbę samobójczą. W piśmie z [...] maja 2016 r. podatnik poinformował, że bardzo pogorszył jego stan zdrowia. W Areszcie Śledczym w P. przeprowadzono podatnikowi badania wzroku po których otrzymał nowe okulary. Przyjmuje także leki na nadciśnienie tętnicze, padaczkę, uspokajające i nasenne. Ponadto w czasie pobytu w Areszcie Śledczym w S. między [...] marca 2016 r., a [...] kwietnia 2016 r. został świadomie zarażony w celi przez współosadzonego świerzbem i świądem. Jednakże w maju 2011 r. H. T. sprzedał grunt jak i ustanowił służebność na rzecz Gminy P., za co otrzymał środki pieniężne, w łącznej kwocie [...]zł, z tych środków zdaniem organu podatkowego miał możliwość zapłaty podatku. Podatnika nie dotknęły żadne takie zdarzenia , jak pożar, powódź , uniemożliwiające zapłatę należnego na rzecz gminy podatku i odsetek od zaległości. Zdaniem podatkowego brak odpłatnego zarobkowania przez podatnika związanego z przebywaniem w Areszcie Śledczym nie mogły zostać uznane za przesłankę uzasadniającą umorzenie zobowiązań podatkowych, bądź odroczenie terminu płatności zaległości podatkowych. Podatnik jest nadal właścicielem nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi, które nadają się do użytkowania. Opiekun nieruchomości R. M. - wynajął budynek mieszkalny od [...] stycznia 2016r. i zapłacił podatek od nieruchomości i rolny za I oraz II kwartał 2016 r. W. czynszu najmu części nieruchomości ustalił na [...] zł miesięcznie. Dodatkowo 20 lipca.2016 r. dokonał dalszej wpłaty w kwocie [...]na poczet zaległości podatkowych. W związku ze stałym dochodem istnieje możliwość zapłacenia należnego podatku w okresach ratalnych ( o ile podatnika złoży w tym zakresie stosowny wniosek). Organ podatkowy przyznał, że podatnik znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i dostrzegł istnienie ważnego interesu podatnika w rozumieniu art. 67a § 1 O.p., jednakże odmówił przyznania podatnikowi ulgi podatkowej w postaci umorzenia z uwagi na interes publiczny. Dochody gminy są niewystarczające na realizację zadań ustawowych gminy dlatego też podatnik nie powinien uszczuplać budżetu gminy. Decyzja ma charakter uznaniowy i organ podatkowy ma prawo nawet po ustaleniu ważnego interesu podatnika odmówić umorzenia podatku. W tej sprawie organ kierował się interesem publicznym. Mniejsze dochody mają wpływ na realizację zadań gminy, a ich negatywne skutki odczuwa cała społeczność lokalna, do której należy również podatnik. Ponadto organ podatkowy w związku z żądaniem podatnika wstrzymania naliczania odsetek wyjaśnił, że przepisy Ordynacji podatkowej wprowadzające ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych nie przewidują ulgi w formie wstrzymania naliczania odsetek od zaległości podatkowych. W odwołaniu podatnik wskazał ponownie na swoją trudną sytuację finansową. Nie zgodził się z ustaleniami faktycznymi w sprawie, m.in.: podważył rzetelność i fachowość przeprowadzonych w toku wcześniejszych postępowań oględzin nieruchomości oraz zaprzecza jakoby otrzymywał pieniądze z najmu. Podtrzymał żądania wyrażone wcześniej, tj. umorzenia: odsetek od zaległości podatkowych i kosztów upomnienia oraz nienaliczania dłużej odsetek od zaległości podatkowych. Nadto wniósł o rozłożenie na raty kwoty głównej zobowiązania, tj. [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] października 2016 r., nr [...] na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a O.p., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji w zakresie wskazanym w pkt 1 i 2 oraz uchyliło w pkt 3 i umorzyło postępowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. ustawodawca upoważnił organy podatkowe do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Powyższe oznacza, że o ile zaistnieją przesłanki uzasadniające umorzenie lub odroczenie (w tym ważny interes podatnika lub interes publiczny) wówczas organ podatkowy może ale nie musi dokonać umorzenia czy odroczenia zaległości. W ocenie Kolegium Odwoławczego, organ podatkowy pierwszej instancji wnikliwie rozeznał sytuację życiową i materialną podatnika, w toku postępowania administracyjnego w tym zakresie został zebrany materiał dowodowy w sprawie. Z ustaleń faktycznych wynika wniosek, że w sytuacji podatnika nie miały miejsca żadne okoliczności nadzwyczajne, zdarzenia losowe ani klęski żywiołowe osłabiające zdolność płatniczą podatnika. Pobyt w zakładzie karnym nie stanowi sam w sobie przesłanki umorzenia. Oceniając całokształt sprawy stwierdził, że dopatruje się w sprawie ważnego interesu podatnika, jednakże orzekając w ramach uznania administracyjnego odmówił przyznania podatnikowi ulgi podatkowej w postaci umorzenia. Doszedł bowiem do przekonania, że za odmową udzielenia ulgi przemawia interes publiczny. Dochody gminy są niewystarczające na realizację ustawowo wyznaczonych zadań gminy. Natomiast w kwestii zastosowania ulgi w formie nienaliczania odsetek wyjaśnił, że przepisy Ordynacji podatkowej wprowadzające ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych nie przewidują takiej preferencji podatkowej. W konkluzji SKO stwierdziło, że organ pierwszej instancji rozstrzygając sprawę nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Decyzja została wyczerpująco uzasadniona, Natomiast SKO w części dotyczącej odmowy wstrzymania naliczania odsetek od zaległości podatkowej za nieruchomość zabudowaną położoną w S. nr [...] decyzję uchyliło i umorzyło postępowanie w tej części jako bezprzedmiotowe. Obowiązek naliczenia odsetek powstaje bowiem z mocy prawa, o czym stanowi art. 53 O.p. a co za tym organ pierwszej instancji nie mógł orzekać w tym zakresie. W skardze na powyższą decyzję podatnik domagał się umorzenia lub wstrzymania naliczanych odsetek od zaległej kwoty oraz rozłożenia zaległej kwoty na raty. W uzasadnieniu wskazał, że od ponad pięciu lat przebywa w Areszcie Śledczym, nigdzie nie pracuje, nie posiada oszczędności. Nie posiada też rodziny. Od stycznia 2016 r. jego kolega R. M. wynajął jego dom, za który otrzymuje [...] zł miesięcznie i z tych pieniędzy stara się stopniowo spłacać podatek od budynków i nieruchomości. W odpowiedzi na skargę SKO w L., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie decyzja organu pierwszej instancji została wydana w oparciu o przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p., zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć termin płatności podatku, rozłożyć zapłatę podatku na raty, odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53 a, umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z przepisu tego wynika, że postępowanie w sprawie udzielenia ulgi jest postępowaniem dwuetapowym, obejmującym w pierwszym etapie przeprowadzenie postępowania dowodowego celem ustalenia, czy w rozpoznawanej sprawie zaistniały ustawowe przesłanki do umorzenia powstałej zaległości, czyli czy w sprawie wystąpił "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Niewystąpienie żadnej z przesłanek skutkuje tym, że organ podatkowy nie może, nie ma ustawowej możliwości umorzenia powstałej zaległości. W takiej sytuacji, tj. gdy organ ustali, że w sprawie nie występuje żadna z przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie zobowiązany jest do podjęcia decyzji w sprawie odmowy uwzględnienia wniosku. Rozróżnienie tych etapów jest, o tyle istotne, że od ustalenia w sprawie istnienia przesłanek lub ich nieistnienia zależy dalszy etap postępowania. Jednocześnie sąd podkreśla, że nawet stwierdzenie istnienia tych przesłanek nie wiąże organu podatkowego, tj. nie musi on podjąć decyzji korzystnej dla zobowiązanego podatnika. W literaturze prawniczej i orzecznictwie sądowym wskazuje się, że uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia przesłanek do przyznania ulgi w danym stanie faktycznym, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji ich istnienia. Z tym, że negatywne rozstrzygnięcie, szczególnie podjęte w ramach uznania administracyjnego, powinno być szczegółowo uzasadnione, zarówno, co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Dlatego na prowadzącym postępowanie dowodowe w sprawie organie podatkowym stosownie do przepisów Ordynacji podatkowej , ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 187 O.p.). Zgodnie zaś z zasadą wyrażoną w art. 191 O.p. zebrane dowody podlegają przy tym swobodnej ocenie tego organu. Ocena dowodów musi być przeprowadzona z zachowaniem określonych reguł tej oceny: z poszanowaniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego, z poparciem przekonującą argumentacją. Uznaniowość decyzji oznacza w zasadzie, że kontrola sądu obejmuje wyłącznie badanie prawidłowości postępowania przeprowadzonego przez organy oraz badanie formalnej poprawności decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z 9 listopada 2005 r., III SA/Wa 1264/05, Monitor Podatkowy 2005/12/4). W kontekście poczynionych wyżej rozważań sąd stwierdza, że organy podatkowe wywiązały się z ciążących na nich obowiązków i w sposób uprawniony uznały, że brak jest wystarczających przesłanek do udzielenia skarżącemu wnioskowanej ulgi. Organy podatkowe prawidłowo ustaliły przesłanki do zastosowania ulgi, bądź jej odmowy i czy jego stanowisko mieści się w granicach uznania administracyjnego. W sprawie zostały przeprowadzone prawidłowo czynności dowodowe i zebrany materiał dowodowy niezbędny do wydania rozstrzygnięcia. Organy nie naruszyły zasad postępowania podatkowego, ponieważ działały w tym zakresie na podstawie przepisów prawa (art. 120 O.p.) realizując przy tym obowiązek wynikający z art. 122 O.p. i art. 187 O.p. W toku postępowania podatkowego podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia. Organ odwoławczy odniósł się do wszystkich twierdzeń podatnika. Sąd nie dopatrzył się naruszenia reguł oceny dowodów. Organ odwoławczy rozważył całość zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ocena dowodów, jakiej dokonał w tej sprawie nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzystała ona z ochrony przewidzianej w art. 191 O.p. Oceny podatnika nie mogły prowadzić do podważenia stanowiska organów podatkowych. W rezultacie sąd uznaje za miarodajny dla osądzanej sprawy stan faktyczny ustalony przez organ podatkowy. Przede wszystkim podnieść należy, że organy podatkowe słusznie wskazały, że pobyt w zakładzie karnym nie stanowi sam w sobie przesłanki umorzenia. Trafnie uznały, że stwierdzony w sprawie ważny interes podatnika musiał ustąpić miejsca lokalnemu interesowi publicznemu. Dochody gminy były bowiem niewystarczające na realizację ustawowo wyznaczonych zadań gminy. Sąd stwierdza, że organy podatkowe wywiązały się z ciążących na nich obowiązków w zakresie postępowania podatkowego i prawidłowo uznały, że brak jest wystarczających podstaw do udzielenia skarżącemu wnioskowanej ulgi. Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.