I SA/Po 173/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Sp. z o.o. w P o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do czerwca 2007r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca Spółka, reprezentowana przez radców prawnych, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do czerwca 2007r. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że wymierzono jej zobowiązania podatkowe wielokrotnie przewyższające wartość majątku Spółki. W wyniku egzekucji administracyjnej Spółka straciła niemal cały majątek i utraciła zdolność do kontynuowania działalności. Dwukrotnie Zarząd Spółki wnioskował o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej i w obu przypadkach Sąd Upadłościowy oddalił wniosek ze względu na to, że majątek Spółki nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania. Na dzień [...] zaległości podatkowe Spółki wynosiły wg zaświadczenia Urzędu Skarbowego [...], a odsetki za zwłokę od tych zaległości [...]. Skarżąca nie dysponuje nieruchomościami ani innymi środkami trwałymi, a ruchomości zostały zajęte przez komornika skarbowego i podlegają sprzedaży w ramach postępowania egzekucyjnego. Rachunek bankowy Spółki jest zajęty przez komornika skarbowego, stan rachunku bankowego na dzień [...] wynosił [...]. Skarżąca podała, że o ile pomoc prawną dla Spółki (usługi radców prawnych) została sfinansowana przez spółkę - matkę, o tyle odmówiła finansowania kosztów wpisów sądowych w tej i w [...] kolejnych sprawach. W tych okolicznościach odmowa zwolnienia Skarżącej od kosztów sądowych zamknie Spółce drogę do dochodzenia swoich racji i podważania wadliwych oraz krzywdzących decyzji podatkowych przed sądem administracyjnym. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi [...], wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu [...]. Stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku prowadzonego przez B wynosi [...]. Do wniosku załączyła uwierzytelnione kserokopie: postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...], którym m.in. oddalono wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku, postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...] o wpisaniu w Krajowym Rejestrze Sądowym: Rejestrze Przedsiębiorców informacji o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na fakt, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów postępowania, zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], Nr [...] o ujawnionych zaległościach podatkowych Spółki, protokołów sprzedaży ruchomości, bilansu na dzień [...], rachunku zysków i strat za [...], bilansu oraz rachunku zysków i strat za miesiące [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Podała, że w [...] nie osiągnęła żadnych przychodów. Koszty od początku [...] do końca [...] wyniosły [...], w tym usługi prawnicze [...] (obciążenie przez C S.A., która to spółka poniosła koszty owych usług za Spółkę), usługi bankowe [...] i czynsze [...]. Skarżąca podała, że od dnia [...] nie zatrudnia żadnych pracowników. Spółka nie posiada środków trwałych, gdyż wszystkie zostały zajęte i sprzedane przez komornika skarbowego. Stan kasy Spółki w okresie ostatnich [...] miesięcy był stały i wynosił [...]. Obrazuje to zestawienie konta "Kasa" za [...] i za okres [...]. Spółka wynajmuje lokal na siedzibę od C S.A. Skarżąca od dłuższego czasu nie reguluje żadnych należności z tytułu wynajmu lokalu. Koszt czynszu i opłat w [...] wyniósł [...], a za okres [...]. Skarżąca oświadczyła, że zwróciła się do jedynego wspólnika C S.A. o pomoc finansową. Wspólnik udziela Skarżącej stałej pomocy udostępniając lokale w swojej siedzibie i finansując (wykładając za Spółkę środki pieniężne) pomoc prawną dla Spółki. Jednak w sytuacji, w której Spółka ma wobec wspólnika zobowiązania na poziomie ok. [...], od dłuższego czasu nie opłaca czynszu za wynajmowane jej przez wspólnika lokale, od kilku lat nie generuje przychodów i przez najbliższe lata (do prawomocnego zakończenia sporów z organami podatkowymi) nie ma możliwości prowadzenia działalności operacyjnej (ze względu na egzekucję administracyjną - w tym zajęcie rachunków bankowych, która pozbawiła Spółkę majątku), dalsze znaczące zaangażowanie finansowe wspólnik uznał za niemożliwe, bo godzące w interesy jego akcjonariuszy. Wspólnik zadeklarował gotowość finansowania wsparcia prawnego i takiego finansowania udziela. Jednak Spółka nie uzyska od wspólnika dalej idącej pomocy finansowej. Ponieważ starania o pozyskanie finansowania sporów przed sądami administracyjnymi – ze względu na stałe robocze kontakty Zarządu Spółki i Zarządu C S.A. – odbywały się w toku spotkań i rozmów, których treść nie została utrwalona na piśmie, wykazanie tych starań możliwe jest jedynie w drodze przesłuchania członków tych Zarządów na okoliczność odbytych rozmów i ich wyników. Spółka wskazała, że gdyby wpłynęły do niej jakiekolwiek środki pieniężne, natychmiast zostałyby zajęte przez komornika skarbowego na poczet egzekwowanych podatków. Tak więc nawet pozyskanie pieniędzy na zapłatę wpisów od skarg na decyzje nie dałoby możliwości pokrycia tych kosztów, w związku z toczącym się wobec Spółki postępowaniem egzekucyjnym w oparciu o zaskarżone decyzje. Do wniosku załączono uwierzytelnione kserokopie: zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy [...], z którego wynika, że przychód Spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], dochód [...], strata [...] oraz za rok podatkowy [...], z którego wynika, że przychody Spółki wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...], strata [...], wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego w B za okres [...], z którego wynika, że saldo końcowe na tym rachunku na dzień [...] wynosi [...], deklaracji VAT-7 za miesiące [...], zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia [...] skierowanego do B, zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, protokoły zajęcia i odbioru ruchomości, protokoły sprzedaży ruchomości, zawiadomień o zajęciu środków transportu z dnia [...], zestawienia konta 100 Kasa, sprawozdań finansowych za okres [...]. Załączyła także sprawozdanie finansowe Spółki C S.A. za okres [...], z którego wynika, że kapitał podstawowy Spółki C S.A. wynosi [...]. Aktywa Spółki C S.A. na dzień [...] wynosiły [...], przy czym aktywa trwałe [...], aktywa obrotowe [...]. Pasywa Spółki C S.A. wynosiły [...], przy czym kapitał własny [...], zobowiązania długoterminowe [...], zobowiązania krótkoterminowe [...]. Przychody Spółki C S.A. ze sprzedaży wyniosły [...], zysk netto [...]. Ze sprawozdania tego wynika, że zostało ono sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej przez C S.A. w dającej się przewidzieć przyszłości i że na dzień zatwierdzenia sprawozdania finansowego do publikacji nie istnieją okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania działalności przez Spółkę. Skarżąca następnie pismem z dnia [...] przedłożyła uwierzytelnione kserokopie: zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy [...], z którego wynika, że przychód jej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], sprawozdania finansowego za [...], z którego wynika m.in., że jest pożyczkobiorcą pożyczek udzielonych jej przez Spółkę dominującą C S.A., wartość pożyczek na dzień [...] wynosi [...] zł oraz Protokołu z Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki pod firmą: A Sp. z o.o. z dnia [...], z którego wynika, że Prezes Zarządu Spółki przedstawił jedynemu wspólnikowi Spółki wniosek o głosowanie za uchwałą w sprawie zobowiązania jedynego wspólnika do wniesienia dopłat, przy czym jedyny wspólnik nie podjął uchwały w sprawie zobowiązania go do wniesienia dopłat. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, że osoba prawna musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zwrócić w tym miejscu należy uwagę również na okoliczność, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba (por. postanowienie NSA z 18.04.2012r., sygn. akt II GZ 131/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15.04.2008r., sygn. akt II OZ 318/08, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc po uwagę złożone przez Skarżącą oświadczenia i przedłożone przez nią dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Wprawdzie sytuacja finansowa i majątkowa Spółki jest trudna, gdyż aktualnie nie prowadzi ona działalności gospodarczej i wobec tego nie uzyskuje z tego tytułu żadnych środków pieniężnych, jak również z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne nie posiada właściwie żadnego majątku, to jednak nie wykazała, że znajduje się w sytuacji, iż nie ma dostępu do środków na poniesienie kosztów sądowych. Zauważyć bowiem należy, że prowadzona jest obsługa prawna Spółki, a ponadto pozostaje ona w powiązaniu kapitałowym z podmiotem działającym pod firmą C S.A., który udziela Skarżącej stałej pomocy, udostępniając jej lokale w swojej siedzibie i finansuje pomoc prawną dla niej. Wiadomym jest z urzędu, że w [...] jedyny wspólnik Skarżącej - Spółka C S.A. poniosła koszty obsługi prawnej w wysokości [...] (por. akta sprawy o sygn. [...]), w tym roku natomiast w okresie [...] w wysokości [...]. Uznać zatem należy, że koszty postępowań prawnych (w tym sądowych) stanowią w obecnej sytuacji Spółki niezbędne koszty jej funkcjonowania. Skarżąca nie wykazała natomiast, by konieczność uiszczenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie odbiegała od innych ciężarów finansowych, jakie w ostatnich okresach była w stanie ponieść w związku z prowadzonymi przez nią postępowaniami (kontrolnymi, administracyjnymi, sądowymi). Podkreślić należy, że ubieganie się przez Skarżącą o prawo pomocy nie może prowadzić do redystrybucji jej środków w kierunku wykonywania umów cywilnoprawnych, kosztem opłat sądowych, które są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.