I SA/Po 1752/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku KD o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi KD na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2013 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący KD, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że wraz ze swoją rodziną od dłuższego czasu znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, bowiem on i jego żona pozostają bez pracy, próbując utrzymać siebie oraz dwójkę wspólnych małoletnich dzieci z środków otrzymywanych z tytułu przyznanego zasiłku w kwocie [...], przy nieregularnej pomocy ze strony rodziny. Dodatkowo sytuację finansową wnioskodawcy pogarsza fakt, że zobowiązania, o których mowa w rubryce 11 wniosku, z uwagi na w.w sytuację materialną przestały być regulowane terminowo, w tym m.in. innymi zaległości wynikające z niezapłaconych rat zaciągniętego kredytu hipotecznego sięgają [...] wstecz. Wnioskodawca podał, że nie jest w stanie regulować bieżących zobowiązań i nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi na choćby częściowe pokrycie kwoty [...] wynikającej z konieczności uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi, jak również kwoty [...] wynikającej z konieczności uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi w sprawie o sygn. akt [...]. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, córką, synem i z matką. Wnioskodawca posiada dom o pow. [...] m2 o wartości ok. [...]. Skarżący nie posiada mieszkania, innych nieruchomości, oszczędności, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości pow. 5.000,- zł. Osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku. Skarżący podał, że jest osobą bezrobotną, żona otrzymuje zasiłek w wysokości [...], dzieci otrzymują świadczenie 500+ łącznie w wysokości [...], matka otrzymuje emeryturę w wysokości [...] netto. Skarżący podał, że zaciągnął kredyt hipoteczny na zakup domu w wysokości [...], ma umowę leasingu z A na kwotę [...] oraz zobowiązanie wobec B na kwotę [...]. Do wniosku załączył wypis z księgi wieczystej. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi wskazał, że nie posiada ani nie użytkuje żadnego pojazdu mechanicznego, natomiast żona posiada na podstawie umowy darowizny z dnia [...] [...] udziału w prawie własności pojazdu T, rok prod. [...] o całkowitej wartości rynkowej ok. [...]. Mimo wezwania skarżący nie podał czy jego matka posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skarżący oświadczył, że otrzymuje dochody z tytułu umowy o pracę tymczasową zawartą na czas określony [...] w wysokości [...] brutto na godzinę. Wymiar czasu to [...] godzin tygodniowo. Skarżący podał, że on i jego żona nie posiadają żadnych udziałów w spółkach ani nie pełnią funkcji członka zarządu, prokurenta ani członka zarządu. Z oświadczeń skarżącego wynika, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie prowadzą działalności gospodarczej. Wnioskodawca zawiesił działalność gospodarczą w [...]. Skarżący podał, że wszelkie zobowiązania nie są płacone, bądź też są płacone nieregularnie od [...]. Z oświadczeń skarżącego wynika, że potrzebuje czasu do uzyskania odpisu decyzji o przyznaniu świadczenia 500+ oraz wyciągów z rachunków bankowych do dnia [...]. Do pisma załączył kserokopie: informacji o dochodach uzyskanych od organu rentowego za rok [...], z której wynika, że żona w [...] uzyskała przychód w wysokości [...] z tytułu zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, zeznań podatkowych, z których wynika, że żona skarżącego w [...] uzyskała dochód w wysokości [...], skarżący w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniósł stratę w wysokości [...], umowy darowizny z dnia [...], z której wynika, że [...] udziału w prawie własności pojazdu T, rok prod. [...] posiada jego żona, umowy o pracę tymczasową z dnia [...], wniosku o urlop wychowawczy z dnia [...] złożonego przez małżonkę, decyzji Wójta z dnia [...] o przyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci oraz prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, wypis z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...] o zajęciu wynagrodzenia za pracę małżonki skarżącego oraz wierzytelności zasiłku chorobowego i wezwania do dokonywania potrąceń, rocznych obliczeń przez organ rentowy, z których wynika, że matka skarżącego w [...] uzyskała przychód w wysokości [...], w [...] w wysokości [...], niepodpisanej notatki o kosztach utrzymania domu - średnia 1 m-c. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. podanie czy matka skarżącego posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, w tym samochody, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 3. złożenie odpisów decyzji o przyznaniu świadczenia 500+, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, gaz, woda, energia elektryczna, telefony, abonament RTV, Internet, koszty wyżywienia, środki czystości, koszty leczenia i zakupu lekarstw, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, na jaki okres, jaki jest harmonogram spłat rat, w jakiej wysokości miesięcznie raty są obecnie spłacane, inne wydatki), 5. złożenie odpisów dokumentów, z których wynika, że kredyt hipoteczny oraz leasing nie są spłacane i wyjaśnienie czy kredyt hipoteczny oraz umowa leasingu zostały wypowiedziane. Skarżący, reprezentowany rzez radcę prawnego, w odpowiedzi z dnia [...] podał, że w dniu [...] otrzymał tożsame z przedmiotowym wezwaniem pismo z tut. Sądu, na które w dniu [...] została udzielona odpowiedź, do której załączone zostały dokumenty, o których mowa w wezwaniu z dnia [...]. Pismem z dnia [...] ponownie wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym – gdyż nie zostały załączone do odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do chwili obecnej, 2. podanie czy matka skarżącego posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, w tym samochody, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, gdyż nie wynika to z odpowiedzi skarżącego udzielonej na wezwanie z dnia [...], 3. złożenie odpisów decyzji o przyznaniu świadczenia 500+, gdyż nie zostały przedłożone przez skarżącego na wezwanie z dnia [...] do chwili obecnej, 4. podanie w jakiej wysokości skarżący w okresie kiedy nie miał w [...] zawieszonej działalności gospodarczej uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów i czy uzyskał dochód lub poniósł stratę, jeżeli wnioskodawca prowadził książkę przychodów i rozchodów należy przedłożyć odpisy z książki przychodów i rozchodów za [...] oraz jeżeli składał deklaracje VAT-7 odpisy tych deklaracji, a także wyciągi z firmowych rachunków bankowych za [...], ewidencję środków trwałych, 5. podanie w jakiej wysokości skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, gaz, woda, energia elektryczna, telefony, abonament RTV, Internet, koszty wyżywienia, środki czystości, koszty leczenia i zakupu lekarstw, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, na jaki okres, jaki jest harmonogram spłat rat, w jakiej wysokości miesięcznie raty są obecnie spłacane, inne wydatki), gdyż do odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] przedłożono kserokopię pisma "Koszty (dom) średnia 1 m-c" nie podpisanego przez skarżącego, 6. złożenie odpisów dokumentów, z których wynika, że kredyt hipoteczny oraz leasing nie są spłacane i wyjaśnienie czy kredyt hipoteczny oraz umowa leasingu zostały wypowiedziane. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...]. Tymczasem do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku, skarżący nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi na w.w wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. II FZ 67/11, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. Zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń i odpisów dokumentów wynika, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, dziećmi – córką i z synem oraz z matką. Wnioskodawca pracuje na podstawie umowy o pracę tymczasową, z tego tytułu uzyskuje [...] brutto na godzinę, wymiar czasu pracy [...] godzin tygodniowo, żona otrzymuje zasiłek rodzinny na dzieci oraz dodatek do zasiłku rodzinnego, matka skarżącego otrzymuje emeryturę. Z oświadczeń skarżącego wynika, że zawiesił działalność gospodarczą w [...]. Z wypisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że przedmiotem działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego była sprzedaż detaliczna części i akcesoriów do pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli, skarżący rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej w dniu [...], zawiesił działalność gospodarczą z dniem [...]. Z załączonych dokumentów wynika, że w dniu [...] skarżący wznowił prowadzenie działalności gospodarczej, wcześniej, t.j. w dniu [...] zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej. Wobec powyższego pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do podania w jakiej wysokości w okresie kiedy nie miał w [...] zawieszonej działalności gospodarczej uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów i czy uzyskał dochód lub poniósł stratę, jeżeli wnioskodawca prowadził książkę przychodów i rozchodów został zobowiązany do przedłożenia odpisów z książki przychodów i rozchodów za [...] oraz jeżeli składał deklaracje VAT-7 miał przedłożyć odpisy tych deklaracji, a także wyciągi z firmowych rachunków bankowych oraz ewidencję środków trwałych. Skarżący nie udzielił jednakże w w.w kwestii żadnej odpowiedzi, w tym nie udzielił wyjaśnień, czy w okresie kiedy nie miał w [...] zawieszonej działalności gospodarczej uzyskał przychody i czy poniósł koszty uzyskania przychodów, nie przedłożył również w tym zakresie żadnych odpisów dokumentów. Ponadto zauważyć należy, że skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do niego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, natomiast w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podniósł, że nie jest w stanie w ciągu 7 dni otrzymać wyciągów bankowych i wobec tego wniósł o przedłużenie terminu do dnia [...]. Podobnie rzecz się miała z odpisem decyzji o przyznaniu świadczenia 500+. Z uwagi na powyższe pismem z dnia [...] wezwano skarżącego m.in. do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych i odpisu decyzji i następnie w odpowiedzi na pismo pełnomocnika z dnia [...], pismem z dnia [...] ponownie wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy m.in. poprzez nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz odpisu decyzji o przyznaniu świadczenia 500+. Ponadto zauważyć należy, że skarżący mimo trzykrotnego wezwania nie podał czy jego matka posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, nie podał w jakiej wysokości on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, nie złożył również odpisów dokumentów, z których wynika, że kredyt hipoteczny oraz leasing nie są spłacane i nie wyjaśnił czy umowa kredytu hipotecznego oraz umowa leasingu zostały wypowiedziane. W tym miejscu wskazać należy, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.