I SA/Po 18/14

Dnia 7 sierpnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) WSA Waldemar Inerowicz Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2014 roku sprawy ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia[...] nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w prowadzonej egzekucji administracyjnej za nieuzasadnione I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] kwotę 295,20,- (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie 55,20,- (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] Burmistrz [...], na podstawie art. 123 – art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm. – dalej: "K.p.a.") w związku z art. 34 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 poz. 1015 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu wniesionych przez [...] (dalej: zobowiązany, skarżący) zarzutów co do prowadzonej egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza [...] nr: [...] z dnia [...].05.2008 r., [...] z dnia [...].12.2008 r., [...] z dnia [...].12.2008 r., [...] z dnia [...].06.2009 r., [...] z dnia [...].07.2009 r., [...] z dnia [...].11.2009 r.; [...] z dnia [...].12.2009 r., [...] z dnia [...].06.2010 r., [...] z dnia [...].09.2010 r., [...] z dnia [...].04.2011 r., [...] z dnia [...].08.2011 r., [...] z dnia [...].07.2012 r., [...] z dnia [...].12.2012 r. uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że dnia [...] czerwca 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] przesłał do Burmistrza [...], będącego jednocześnie wierzycielem, zarzuty wniesione przez [...], zam. w [...], co do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych za zaległości z tytułu podatku rolnego i od nieruchomości. Zobowiązany wniósł zarzuty, w których wskazał, iż postępowanie egzekucyjne jest prowadzone w stosunku do nieistniejących obowiązków podatkowych. Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. – dalej: "O.p.") zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania, bądź z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania. Organ wyjaśnił, że decyzje ustalające wymiar zobowiązania podatkowego były odbierane przez zobowiązanego i corocznie zaskarżane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Po przeprowadzonych postępowaniach odwoławczych decyzje Burmistrza [...] w sprawie wymiaru podatku z lat 2008 - 2012 zostały utrzymane w mocy, przez co stały się prawomocne i ostateczne. Nawiązując do konstrukcji podatków organ podkreślił, iż zarówno podatek rolny, jak i podatek od nieruchomości należą do grupy podatków majątkowych, związanych z prawami własności. Jako kategoria prawna podatek jest to przymusowe świadczenie unormowane aktem prawnym, najczęściej pieniężne, bezzwrotne, nieodpłatne o charakterze ogólnym. Jest nakładany przez państwo jednostronnie i wyraża władztwo podatkowe, które jest zasadniczym przejawem zwierzchnictwa państwowego. Nałożony przez państwo w sposób jednostronny może być przymusowo wyegzekwowany, np.: przez zajęcie (egzekucję) dochodów czy majątku jednostki zobowiązanej do jego zapłacenia. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z posiadanymi informacjami z ewidencji gruntów Starostwa Powiatowego w [...] zobowiązany jest właścicielem nieruchomości budynkowej przy ul. [...] i gruntowych przy ul. [...] o powierzchni [...] ha, o powierzchni [...] ha oraz ul. [...] o powierzchni [...] ha. Na dzień wystawienia postanowienia podatnik posiada majątek, który może służyć organowi podatkowemu jako zabezpieczenie zobowiązań podatkowych lub podlegać egzekucji. Dlatego też jego sytuacja materialna i osobista nie może zostać uznana jako przesłanka uzasadniająca wniesione zarzuty. Z zebranych informacji wynika, iż zobowiązany nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy w [...], a także nie jest podopiecznym Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] i w ostatnich trzech miesiącach nie korzystał z pomocy. Z posiadanej przez Wydział Finansów urzędu dokumentacji, nie wynika aby [...] kiedykolwiek zwrócił się z wnioskiem o zastosowanie ulgi w podatku, jak również nie złożył informacji w sprawie podatku od nieruchomości i podatku rolnego aktualizującej stan faktyczny posiadanych nieruchomości gruntowych i budynkowych, nie wykazując przez to woli współpracy z organem podatkowym w zakresie zastosowania ulgi oraz innych przewidzianych prawem form pomocy. W piśmie złożonym za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] poruszono wiele zarzutów, które nie są związane z wymiarem podatku rolnego i od nieruchomości, jak również ze sprawami rozstrzyganymi przez organy podatkowe. W związku z tym, organ podatkowy nie jest władny do wyrażania opinii w poruszanych kwestiach. W związku z powyższym organ stwierdził, iż wniesione przez zobowiązanego zarzuty dotyczące powyższych tytułów wykonawczych są nieuzasadnione. W zażaleniu [...] zarzucił, że postanowienie jest krzywdzące. Dalsza część zażalenia nie przedstawia żadnych zarzutów czy argumentów merytorycznych. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Burmistrz [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 33 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanie środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa wart. 15 §1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27. Powyższy przepis zawiera zamknięty katalog okoliczności, które mogą zostać uznane za zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Są to jedyne środki prawne, kierowane do organu egzekucyjnego, jakie służą stronie do zakwestionowania zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego w jej sprawie. Organ zaznaczył, iż w ramach prowadzonej egzekucji w administracji, w sytuacji gdy wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym (a taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie), konieczne jest przeprowadzenie szczególnego rodzaju postępowania "dodatkowego", polegającego na uzyskaniu przez organ egzekucyjny stanowiska wierzyciela co do zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów. Stanowisko to stanowi informację dla organu egzekucyjnego, konieczną do rozstrzygnięcia postanowieniem o tych zarzutach. Wypowiedź wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów, wyrażona w formie postanowienia, stanowi wobec tego jedynie element materiału w sprawie wniesionych zarzutów, nie rozstrzyga o istocie sprawy. Obowiązkiem wierzyciela jest jedynie wyrażenie własnej oceny zasadności zarzutów, które zgłasza dłużnik, a nie orzekanie o ich zasadności lub nie. Władcze rozstrzygnięcie w tej kwestii leży bowiem w kompetencji organu egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów. Organ wyjaśnił, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 20 czerwca 2013 r. Burmistrz [...] uznał zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej, wniesione przez zobowiązanego (data wpływu pisma [...] kwietnia 2013 r.), za nieuzasadnione. W piśmie tym [...], poza stwierdzeniem, że sprawa dotyczy podatku podlegającemu zwolnieniu, nie przedstawia żadnych argumentów na poparcie stanowiska. Zamiast tego przedstawił szereg zarzutów nie związanych ze sprawą, wobec czego Burmistrz [...] słusznie uznał powyższe zarzuty za nieuzasadnione. W skardze z dnia [...] grudnia 2013 r. skarżący nie zgodził się z wydanym rozstrzygnięciem. Argumentacja i zarzuty skargi sprowadzają się głównie do negatywnej oceny pracowników Urzędu Miejskiego w [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po dokonaniu analizy skargi wniosło o jej oddalenie jako nieuzasadnionej. Jednocześnie organ podtrzymał twierdzenia zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Postanowieniem z dnia 25 marca 2014 r. Sąd postanowił ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu. Pismem procesowym z dnia [...] czerwca 2014 r. ustanowiony w sprawie adwokat wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. Ponadto pełnomocnik wniósł o koszty za zastępstwo procesowe. Podczas rozprawy w dniu [...] sierpnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego poparł zarzuty skargi. Ponadto wskazał, że skarżący ma prawo do zwolnienia w podatku od nieruchomości albowiem na tej nieruchomości znajduje się las, jak również to, że skarżący jest wielokrotnie nękany przez urzędników Gminy [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- dalej: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W wyniku takiej kontroli powołane postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia wskazanego powyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy prawidłowo powołał przepis art. 33 § 1 u.p.e.a. zgodnie, z którym podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27. Zarzuty są to jedyne środki prawne, kierowane do organu egzekucyjnego, jakie służą stronie do zakwestionowania zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego w sprawie. Sąd zauważa, że konieczność wskazania podstawy prawnej zarzutów spoczywa na zobowiązanym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 września 2007 r. (I OSK 522/07, LEX nr 374393), to właśnie na osobie, do której skierowano tytuł wykonawczy, spoczywa obowiązek wskazania, na której z okoliczności wymienionych w art. 33 u.p.e.a. opiera swój zarzut. Jednocześnie należy wskazać, że zobowiązany, wnosząc zarzuty oparte na jednej z podstaw wymienionych w art. 33 § 1 u.p.e.a. powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania (okoliczność faktyczna) lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa (przedawnienie) lub czynności prawnych (uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku). Skutkiem okazania takich dowodów jest również obowiązek odstąpienia organu egzekucyjnego lub egzekutora od czynności egzekucyjnych (art. 45 § 1 u.p.e.a.) - por. szerzej D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, s. 315-316 i podane tam orzecznictwo. Podkreślenia wymaga również kwestia, że organ egzekucyjny nie rozpoznaje sprawy od strony merytorycznej, wówczas bowiem stałby się trzecią instancją, co jest uzasadnione tym, że strona mogła podnieść zarzuty dotyczące meritum sprawy w postępowaniu przy wydawaniu decyzji nakładającej obowiązek (vide: R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Warszawa 2008, s. 111-112. W literaturze przedmiotu uznaje się, że zarzuty są środkiem prawnym przysługującym w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie zaś w jego toku. W dalszych etapach tego postępowania pozostaje zobowiązanemu tylko obrona przed egzekucją poprzez przedstawienie organowi egzekucyjnemu dowodów stwierdzających wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych albo gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego. Do elementów koniecznych, jakie muszą spełniać zarzuty, należy zaliczyć wymogi formalne co do ich treści oraz co do czasu, w których wniesienie tego środka jest przewidziane przez ustawę (por. Komentarz do art. 33 u.p.e.a. Cezary Kulesza, stan prawny: 01 grudnia 2010 r., System Informacji Prawnej LEX). Dodatkowo należy wyjaśnić, że wyłączne prawo zobowiązanego do wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej przesądza o tym, że organ nie ma obowiązku z urzędu badać, czy w sprawie wystąpiły podstawy do sformułowania innych zarzutów niż zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego. Dlatego też powołanie nowego zarzutu w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji, wydane w przedmiocie zarzutów, nie może świadczyć o wadliwości tego postanowienia (por. III SA/Wa 1151/07, LEX nr 441253). Ponadto należy zwrócić uwagę na związanie - zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. - wypowiedzią wierzyciela w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 u.p.e.a. Co istotne, organ egzekucyjny, będąc związany stanowiskiem wierzyciela, nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia podstaw do uwzględnienia zarzutu i podważenia w ten sposób stanowiska wierzyciela. Przenosząc powyższe rozważania natury prawnej na grunt rozpoznawanej sprawy należy wyjaśnić, że skarżący wniósł zarzuty do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych na zaległości z tytułu podatku rolnego i od nieruchomości Organy wyjaśniły, że podatek od nieruchomości za lata objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi został naliczony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa podatkowego. Decyzje z lat 2008 – 2012 są ostateczne i prawomocne. Skarżący wniósł zarzuty, w których wskazał, iż postępowanie egzekucyjne jest prowadzone w stosunku do nieistniejących obowiązków podatkowych. Sąd zauważa, że w swoim piśmie [...], poza stwierdzeniem, że sprawa dotyczy podatku podlegającemu zwolnieniu, nie przedstawił żadnych argumentów na poparcie swojego stanowiska. Zamiast tego przedstawił szereg zarzutów zupełnie nie związanych ze sprawą. W opinii Sądu nie znajduje uzasadnienia w rozpatrywanej sprawie argument pełnomocnika, że skarżący ma prawo do zwolnienia w podatku od nieruchomości, bowiem na tej nieruchomości znajduje się las, jak również to, że skarżący jest wielokrotnie nękany przez urzędników Gminy [...]. Jak wynika z akt administracyjnych organ podatkowy przeprowadził postępowanie wyjaśniające i ustalił, iż [...] nie figuruje w ewidencji gruntów Starostwa Powiatowego w [...] jako właściciel gruntów określonych jako "Ls" (las), a tym samym nie ma podstawy prawnej do zastosowania zwolnienia ustawowego za las z drzewostanem w wieku 40 lat zgodnie z ustawą o podatku leśnym (Dz. U. z 202 r. Nr 200, poz. 1682 ze zm.) – por. pismo Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. adresowane do SKO w [...]. W ocenie Sądu prawidłowo organy uznały zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej, wniesione przez skarżącego za nieuzasadnione. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a. w związku z § 18 ust 1 pkt 1 lit c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. 2013, poz. 461).