I SA/Po 1814/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie NSA Jerzy Małecki (spr.) as. sąd. Karol Pawlicki Protokolant: sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...], [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego oddala skargę /-/ K. Pawlicki /-/ S. Zapalska /-/ J. Małecki Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] (k. 12 akt administracyjnych) postanowił o zwrocie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] r. wystawionego przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w K. jako wierzyciela na zobowiązaną Z. B. . Uzasadniając postanowienie wskazano, iż wierzyciel wystawił na zobowiązaną tytuł wykonawczy obejmujący zaległą należność pieniężną w kwocie [...] zł z tytułu nieuiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników, powołując jako podstawę prawną art. 51 i art. 52 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 Nr 7, poz. 25 ze zm.). Pismem z dnia [...] października 2001 r. wierzyciel dodatkowo wskazał źródło dochodzenia należności i poinformował, że przedawniony okres składek został przerwany dnia [...] sierpnia 1998 r. wskutek doręczenia upomnienia. Uzasadniając podkreślono, iż myśl art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, co polega przede wszystkim na sprawdzeniu istnienia niezbędnych przesłanek umożliwiających wszczęcie egzekucji. W toku badania podstawy prawnej skierowania tytułu wykonawczego do egzekucji organ ustalił, iż obowiązek dotyczący należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 4 kwartału 1995 roku uległ przedawnieniu. Organ stwierdził, iż roszczenie KRUS w K. wygasło, w związku z czym nie może być przedmiotem dochodzenia w drodze egzekucji. Postępowanie egzekucyjne jako niedopuszczalne nie mogło być wszczęte i w związku z tym nastąpił zwrot tytułu wykonawczego wierzycielowi bez podejmowania działań egzekucyjnych. Zauważono, że ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników w art. 52 ust. 1 pkt 1 w sprawach nieuregulowanych w ustawie, dotyczących składek na ubezpieczenie społeczne odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy z 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U. z 1993 Nr 108, poz. 486 ze zm.) - aktualnie art. 341 ustawy Ordynacja podatkowa, to właśnie ze względu na treść art. 30 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych zobowiązanie objęte wymienionym tytułem wykonawczym wskutek przedawnienia wygasło, przestało istnieć z końcem 2000 roku. Podkreślono, że nieuzasadnione jest twierdzenie wierzyciela, że doręczenie stronie upomnienia przed skierowaniem tytułu do organu egzekucyjnego jest czynnością egzekucyjną skutkująca przerwaniem biegu przedawnienia. Do czasu upływu terminu przedawnienia z dniem 31 grudnia 2000 r. wierzyciel nie doręczył tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, w związku z czym nie dokonano w tym okresie żadnej czynności egzekucyjnej, o której zawiadomiono zobowiązaną. Na wydane postanowieni Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w K. wniosła zażalenie. Uzasadniając wskazano, iż zgodnie z art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 Nr 7, poz. 25 ze zm.) w sprawach nie uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a ponadto do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Zdaniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego do składek na ubezpieczenie społeczne rolników mają zastosowanie przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989 Nr 25, poz. 137 ze zm.), a w szczególności art. 35 ust. 4 zgodnie z którym bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Uzasadniając postanowienie zauważono, że z treści przepisu art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie wynika w sposób jednoznaczny w jakim zakresie do składek na ubezpieczenie społeczne stosować należy przepisy o zobowiązaniach podatkowych, dlatego organ powołał się na treść orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 4 września 2001 r., sygn. I SA/Po 1140/00 w którym Sąd stwierdził, że "przepis art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nakazuje do składek na ubezpieczenie społeczne stosować odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Zgodnie z przepisem art. 30 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U. z 1993 Nr 108, poz. 486 ze zm.) zobowiązania podatkowe ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności należności, przy czym przerwę biegu przedawnienia powoduje doręczenie tytułu wykonawczego zobowiązanemu". Dyrektor Izby Skarbowej przyjął, że w rozpatrywanej sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Podkreślono, iż w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek o których stanowi przepis art. 30 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, przerywających bieg przedawnienia. Na postanowienie izby skarbowej skarżący wniósł do Naczelnego Sadu Administracyjnego skargę. W odpowiedzi na skargę izba skarbowa podtrzymała stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje: Zgodnie z postanowieniem art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.)- sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 01 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy- prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności, mająca tetyczne umocowanie i określone granice w postanowieniach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną- zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy egzekucyjne, a związanych z materią zaskarżonych postanowień. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów egzekucyjnych w konkretnej i zaskarżonej sprawie zwrotu tytułu wykonawczego, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. W niniejszej sprawie zasadniczym przedmiotem sporu prawnego pomiędzy Kasą Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w K. a podatkowymi organami egzekucyjnymi jest kwestia zwrotu tytułu wykonawczego wystawionego przez skarżącą kasę w dniu [...] r., a dotyczącego kwoty [...] zł z tytułu nieuiszczenia przez Z. B. składek na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 1995 r. Sąd Administracyjny wskazuje przede wszystkim na treść art. 29 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz.151 ze zm.), który nakazuje organowi egzekucyjnymi badać z urzędu dopuszczalność egzekucji wszczynanej na wniosek wierzyciela. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej może wynikać z różnych przyczyn. Jedną z takich przyczyn niedopuszczalności egzekucji jest wygaśnięcie zobowiązania określonego w tytule wykonawczym. W sytuacji stwierdzenia wygaśnięcia zobowiązania określonego w tytule wykonawczym- organ egzekucyjny ma ustawowy obowiązek nie przystępowania do egzekucji i zwrotu wierzycielowi wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Odnośnie spornej kwestii przedawnienia kwoty [...] zł składek na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 1995 r. dochodzonej przez KRUS dopiero w dniu [...] listopada 2001 r. należy wskazać przede wszystkim na to, iż ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) nie zawierała bezpośrednich regulacji prawnych dotyczących okresu przedawnienia (przerw w okresie przedawnienia) składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W art. 52 tej ustawy zastosowano natomiast technikę legislacyjną polegającą na wielostopniowym odesłaniu m. in. w kwestiach nieuregulowanych do innych ustaw: "W sprawach nie uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a ponadto do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych." Sens powyższego przepisu- zakładając, iż ustawodawca jest racjonalny- można tłumaczyć jedynie w ten sposób, iż wszelkie kwestie związane z przedawnieniem i przerwami okresu przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników oceniane być mogły przez przepisy dotyczące zobowiązań podatkowych. Tymi przepisami, które miały zatem zastosowanie do przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników były do 31 grudnia 1997 r. postanowienia art. 30 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.), a następnie art. 70 w związku z art. 341 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) Odpowiednio stosowanie powyższych przepisów o zobowiązaniach podatkowych pozwalało na przyjęcie poglądu, iż składki na ubezpieczenie społeczne rolników przedawniały się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin ich płatności, a bieg terminu przedawnienia m. in. przerwany zostaje wskutek czynności egzekucyjnej (zastosowania środka egzekucyjnego), o którym podatnik został zawiadomiony. W świetle ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji- upomnienie zobowiązanego przez wierzyciela nie można traktować jako czynności egzekucyjnej czy zastosowania środka egzekucyjnego przerywającego bieg przedawnienia. Podobne stanowisko wyrażone zostało już uprzednio m. in. w wyroku Naczelnego Sądy Administracyjnego z dnia 04 września 2001 r., sygn. akt I SA/Po 1140/00. Za prawidłowością powyższej interpretacji przemawia także treść znowelizowanego z dniem 02 maja 2004 r. art. 52 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2004 r., Nr 91, poz. 873), który dopiero z tą datą wyraźnie wyłącza stosowanie w stosunku do składek na ubezpieczenie społeczne postanowień art. 70 Ordynacji podatkowej. Skład sądzący Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wskazuje i na to, iż w orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że w demokratycznym państwie prawa niedopuszczalna jest tego rodzaju sytuacja, były wątpliwości związane z ustaleniem stanu prawnego i niewłaściwą legislacją obciążały zobowiązanego, były tłumaczone na jego niekorzyść. Wprost przeciwnie podnosi się, iż wszelkie wątpliwości dotyczące stanu faktycznego czy prawnego winny być rozwiązywane z zastosowaniem reguły in dubio pro tributario. W niniejszej zaś sprawie dodatkowo należy wskazać i na to, iż Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Oddział Regionalny w K. dopiero po 6 latach od chwili powstania zobowiązania przypomina sobie o obowiązku dochodzenia- w trybie egzekucji administracyjnej- składki w kwocie [...] zł. Z tych zatem powodów, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/ K. Pawlicki /-/ S. Zapalska /-/ J. Małecki MK