I SA/Po 186/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] grudnia 2012r., Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. postanawia: oddalić wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia [...] listopada 2013 r. oddalił skargę A.B na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] wskazaną w sentencji. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku i równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia 19 lutego 2014r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz.270 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Ze złożonego przez skarżącego we wniosku oświadczenia wynikało, że nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie wpisu od skargi. Z racji trudnej sytuacji finansowej nie posiada oszczędności, a bieżące koszty utrzymania pokrywa aktualnie z uzyskiwanych przychodów. Kwota wpisu od skargi przekracza jego aktualne możliwości. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Posiada dom na działce gruntu o pow. 1.297 m², nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro. Małżonka jest zatrudniona w firmie skarżącego, natomiast córka jeszcze się uczy. Skarżący podał, że nie uzyskuje dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, ma jedynie długi. Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2012r. skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. złożenie przez skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oświadczeń o posiadanych przedmiotach wartościowych oraz o pojazdach mechanicznych, podlegających obowiązkowi rejestracji, należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową pojazdu, 5. złożenie przez skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oświadczeń o posiadanych nieruchomościach (mieszkanie, nieruchomość rolna, inne nieruchomości), należy podać również, jaka jest powierzchnia tych nieruchomości, 6. podanie, w jakim wieku jest córka skarżącego, czy córka uczy się, studiuje, czy pracuje, 7. podanie, czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, umów zlecenia i o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, dzierżawy, najmu, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, zbycia papierów wartościowych, stypendium, inne) lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), 8. podanie, w jakiej wysokości skarżący osiągnął przychód w 2013 r., w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodu i w jakiej wysokości uzyskał dochód lub poniósł stratę, należy przedłożyć również odpisy z książki przychodów i rozchodów za 2013 r., 9. złożenie deklaracji VAT-7 za miesiące od marca 2013 r. do grudnia 2013 r., 10. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych prowadzonych do obsługi firmy skarżącego za ostatnie sześć miesięcy, 11. złożenie wykazu środków trwałych, 12. podanie, ilu skarżący zatrudnia pracowników. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...] stycznia 2014 r., zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...] lutego 2014 r. Do chwili obecnej skarżący wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. W ustawowym terminie strona skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc, że fakt posiadania przez nią nieruchomości oraz prowadzenie działalności gospodarczej i uzyskiwanie stałego dochodu nie może przesądzać o możliwości uiszczenia kwoty wpisu sądowego. Konieczność opłacenia kosztów wymagałaby od skarżącego wyzbycia się składników majątku przedsiębiorstwa, co z kolei spowodowałoby znaczne ograniczenie prowadzonej działalności gospodarczej, a tym samym obniżenie dochodów strony. Skarżący podkreślił, że wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów nie pozwala na odłożenie kwoty niezbędnej na pokrycie należnego wpisu sądowego. Ponadto wskazał, że w związku z poważną chorobą ponosi znaczne wydatki na leki i opiekę lekarską. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywający, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. W okolicznościach niniejszej sprawy sąd ustalił, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie wpisu od skargi, nie posiada oszczędności, a bieżące koszty utrzymania pokrywa aktualnie z uzyskiwanych przychodów. Kwota wpisu od skargi przekracza jego aktualne możliwości. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Posiada dom na działce gruntu o pow. 1.297 m², nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro. Małżonka jest zatrudniona w firmie skarżącego, natomiast córka jeszcze się uczy. Skarżący podał, że nie uzyskuje dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, ma jedynie długi. Sąd zauważa, że skarżący pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie zareagowała na wezwanie Sądu odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jego aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej. Nie wyjaśnił tego także na etapie wniesienia sprzeciwu. Nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Nie dołączył żadnych załączników. Oznacza to, że nie zrealizował on swojej powinności wynikającej z art. 255 p.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym sprzeciwie również nie zawarł informacji, które mogłyby stanowić uzupełnienie wniosku w zakresie dochodu rodziny. W opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącego o wyjaśnienie wątpliwych kwestii. W tym postępowaniu sąd nie ma nieograniczonego obowiązku zbierania dowodów. W ustalonym stanie faktycznym – zdaniem sądu - zachodziły podstawy do przyjęcia, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uwagi na powyższe art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.