I SA/Po 1978/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Gorzan(spr) Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont as.sąd. WSA Katarzyna Nikodem Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi A.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. /-/K.Nikodem /-/G.Gorzan /-/Wł.Zygmont Skarżący A.K. w piśmie z dnia [...].03.2003 r. złożył wniosek o zwrot pobranej z jego konta bankowego w postępowaniu egzekucyjnym kwoty [...]zł. oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podnosząc, że powyższa kwota została ściągnięta z jego konta bankowego na pokrycie podatku od środków transportowych za pojazd "A" nr rej. [...] całkowicie poza jego wiedzą. Nie otrzymał bowiem ani upomnienia, ani zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, ani też odpisów tytułów wykonawczych, na podstawie których egzekucję przeprowadzono. Niezależnie od tego dysponuje i przedłożył dwa dowody wpłaty w 1997 r. kwot po [...],- zł z tytułu podatku od środków transportowych za samochód nr rejestracyjny [...]. Oddział Egzekucyjny Urzędu Miasta przekazał Oddziałowi Podatków tego Urzędu powyższe pismo skarżącego w trybie art. 34 § 1 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 110 z 2002 r., poz. 968 ze zm.) dalej określonej ustawą egzekucyjną w celu przedstawienia stanowiska wierzyciela co do zasadności podniesionych zarzutów, po czym Prezydent Miasta postanowieniem z dnia [...].04.2003 r. Nr [...] uznał za niezasadne zarzuty w zakresie dotyczącym upomnienia dotyczące postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz nr [...] z dnia [...].09.2002 r. obejmujących zaległości w podatku od środków transportowych za pojazd "A" nr rej. [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ wierzycielski wskazał, że smochód "A" nr rej. [...] jest zarejestrowany od [...].07.1995r., podatek od środków transportowych ciąży na właścicielu i płatny jest bez wezwania (art. 9 pkt 1 i art. 11 pkt 4 ustawy z dnia 12.01.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.jedn. Dz.U. z 2002 r., Nr 9, poz. 84 ze zm.), na koncie zaś skarżącego figurowała zaległość w tym podatku za 1997 r. w kwocie [...],- zł, o czym skarżącego poinformowano upomnieniem z dnia 13.04.1999 r. nr [...], którego odbiór został potwierdzony dnia 21.04.1999 r. pod adresem zameldowania w tym okresie skarżącego. W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono niedokładne zbadanie sprawy przez pominięcie, że doręczenie upomnienia nie nastąpiło skarżącemu, jak również żadnej ze znanych mu osób – nie wiadomo, komu upomnienie doręczono. Nadto zarzucono naruszenie art. 80 § 3 ustawy egzekucyjnej oraz pozbawienie skarżącego czynnego udziału w postępowaniu, skoro zostało ono przeprowadzone bez zawiadomienia skarżącego o czynnościach egzekucyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...].05.2003 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Podzielając pogląd wierzyciela, co do skutecznego doręczenia skarżącemu upomnienia przed wszczęciem egzekucji organ odwoławczy nie dopatrzył się naruszenia art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej. Pozostałe zarzuty zażalenia, w szczególności naruszenia art. 80 § 3 ustawy egzekucyjnej nie należą w ocenie organu odwoławczego do katalogu zarzutów, o których mowa w art. 33 ustawy egzekucyjnej. W skardze na powyższe postanowienie skarżący zarzucił niewyjaśnienie sprawy w zakresie wskazanym w odwołaniu. Pozbawiono skarżącego przez niedoręczenie upomnienia możliwości zakwestionowania istnienia długu, a przez niedoręczenie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego możliwości wniesienia skargi na tę czynność. Podatnik wpłacił podatek w dwóch ratach w 1997 r. w obowiązującej wysokości, wobec czego gdy podatek należny był wyższy, należało wydać decyzję określającą zaległość. Przeprowadzono egzekucję z pominięciem wszelkich zasad, jakie winny obowiązywać w państwie prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25.08.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Na tej podstawie badają czy wydane decyzje i postanowienia względnie inne akty administracyjne są zgodne z prawem materialnym i mają w nim umocowanie, a ponadto czy zostały wydane i podjęte po przeprowadzeniu postępowania, którego przebieg wyznaczają i określają normy prawne zawarte w przepisach proceduralnych (postępowania). W pierwszym rzędzie zwrócenia uwagi wymaga, że nadesłane Sądowi przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze akta administracyjne wraz z odpowiedzią na skargę są niekompletne. Brak w nich przede wszystkim tytułów wykonawczych, na które powołuje się organ egzekucyjny w swoim postanowieniu z dnia [...].04.2003 r., jak również odpisu zawiadomienia dłużnika o zajęciu rachunku bankowego wraz z potwierdzeniami odbioru przez skarżącego tych dokumentów. Z tego powodu nie wiadomo, za jaki okres oraz jakie zaległości podatkowe skarżącego były objęte egzekucją, kiedy postępowanie egzekucyjne wszczęto i przeprowadzono. Nie wiadomo także, czy i kiedy odpisy tytułów wykonawczych doręczono skarżącemu, jak również czy powiadomiono skarżącego o czynności egzekucyjnej zajęcia rachunku bankowego (art. 80 § 3 ustawy egzekucyjnej). Znajdująca się w aktach sprawy kserokopia potwierdzenia odbioru upomnienia (k. 12 akt adm.) wątpliwości powyższych nie usuwa, bowiem nie zawiera informacji, jakich zaległości w podatku od środków transportowych dotyczyło upomnienie – za jaki okres i w jakiej kwocie oraz komu upomnienie zostało doręczone – adresatowi, domownikowi (dorosłemu) adresata czy też innej osobie. Nie można ustalić także, czy przed wszczęciem egzekucji organ podatkowy wydał decyzję określającą wysokość zaległości podatkowej w podatku od środków transportowych skarżącego i decyzja ta stanowiła podstawę wystawienia tytułów wykonawczych, na podstawie, których egzekucję wszczęto. Z art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 12.01.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych wynika bowiem jedynie to, że osoby na których ciąży obowiązek podatkowy w podatku od środków transportowych dokonują samodzielnie obliczenia podatku i uiszczają go bez wezwania. W razie jednak niedopełnienia tego obowiązku następuje wszczęcie postępowania podatkowego i określenie w decyzji zaległości podatkowej. Z powyższych powodów należało zakwestionować prawidłowość przyjętego trybu procedowania w związku z pismem skarżącego z dnia [...].03.2003 r. Jego potraktowanie jako zarzuty, o których mowa w art. 33 ustawy egzekucyjnej nastąpiło, jak się wydaje wyłącznie ze względu na przytoczenie tego przepisu przez skarżącego w wymienionym piśmie. Nie zbadano jednak, czy pismo to zostało wniesione w terminie przewidzianym dla zarzutów, tzn. w terminie 7 dni od doręczenia skarżącemu odpisów tytułów wykonawczych (art. 27 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej). Uchybienie terminu do złożenia zarzutów powoduje bezskuteczność tej czynności zobowiązanego, o ile wniosku o przywrócenie terminu do ich wniesienia nie złożono (art. 58 § 1 kpa w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej). Nie można wykluczyć ze względu na niekompletne akta, że pismo powyżej wymienione należało uznać za skargę na czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego bądź inną czynność egzekucyjną (art. 54 ustawy egzekucyjnej, którą wnosi się w terminie 14 dni, licząc od dnia dokonania zakwestionowanej czynności, jednak wówczas właściwym do jej rozpoznania byłby organ nadzoru nad organem egzekucyjnym (art. 23 § 3 i art. 54 § 5 ustawy egzekucyjnej. Niezależnie od powyżej przedstawionych wątpliwości wskazać należy, że pominięto dosłowną treść pisma skarżącego z dnia [...].03.2003 r., mianowicie dwa wyartykułowane wprost w nim wnioski: 1) o umorzenie egzekucji, 2) o zwrot wyegzekwowanej kwoty, z tym uzasadnieniem, iż przeprowadzenie egzekucji nastąpiło z istotnym naruszeniem prawa, mianowicie bez zawiadomienia skarżącego o jakiejkolwiek czynności egzekucyjnej, w tym o istnieniu zaległości podatkowej przed wszczęciem egzekucji i przez to pozbawienie skarżącego możliwości podjęcia środków obrony. W tym zakresie sprawy nie podjęto i nie wyjaśniono, koncentrując się natomiast na zagadnieniu braku upomnienia, jako samodzielnego zarzutu, gdy w istocie był on jedna z okoliczności mających uzasadnić żądanie umorzenia egzekucji i uchylenia podjętych czynności egzekucyjnych (art. 59 i art. 60 ustawy egzekucyjnej). Przedstawienie Sądowi przez organ odwoławczy akt sprawy, wykazujących powyższe braki nasuwa wniosek, że na podstawie takich akt sprawy organ odwoławczy wydał zaskarżone postanowienie. Oznacza to, że sprawy nie wyjaśniono, w szczególności nie tylko w zakresie przedmiotu rozstrzygania, o czym była mowa wyżej, ale również z punktu widzenia dopuszczalności egzekucji (vide art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej). Nie badano, bowiem czy tytuły wykonawcze na podstawie których egzekucję wszczęto wystawiono prawidłowo (art. 27 i art. 29 ustawy egzekucyjnej), w tym czy podstawę ich wystawienia stanowiła decyzja określająca skarżącemu zaległość podatkową w podatku od środków transportowych, a także czy w toku egzekucji miało miejsce naruszenie przepisów, uniemożliwiające podjęcie obrony przez skarżącego. Brak ustalenia, kiedy należność wyegzekwowano, wskazując na konieczność zbadania także, czy nie nastąpiło to w odniesieniu do zaległości podatkowej przedawnionej (art. 70 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej), bowiem wygaśnięcie zobowiązania z powodu przedawnienia powoduje niedopuszczalność egzekucji (wyrok NSA z 18.04.1997 r. – SA/Sz. 543/95). Zwrócenie uwagi w końcu wymaga, że wierzycielem podatku od środków transportowych jest budżet gminy, na terenie której znajduje się miejsce zamieszkania lub siedziba podatnika. Zgodnie z art. 1a pkt 13 ustawy egzekucyjnej wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Podmiotem tym jest wójt, burmistrz, prezydent miasta. W art. 19 § 2 w zw. z art. 1a pkt 14 ustawy egzekucyjnej w gminie o statusie miasta organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest ten organ, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, jest właściwy organ tej jednostki samorządu terytorialnego. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie Prezydent Miasta jest zarazem wierzycielem i organem egzekucyjnym. Wykonujący kompetencje tego organu pracownicy odpowiednich komórek organizacyjnych urzędu działają bowiem w imieniu i w zastępstwie organu monokratycznego, tj. Prezydenta Miasta. Ani oddział, ani wydział urzędu miejskiego nie jest organem jednostki samorządu terytorialnego, nie jest też organem egzekucyjnym w rozumieniu ustawy egzekucyjnej. Organ odwoławczy wskazał w zaskarżonym postanowieniu, że jego podstawę prawną stanowi art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej, wskazując jednak w uzasadnieniu, że oceniane postanowienie Prezydenta Miasta zostało wydane, jako stanowisko wierzyciela. Natomiast Prezydent Miasta, jako podstawę swego postanowienia z dnia [...].04.2003 r. wskazał przepis art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej. Z powyższego należy wnosić, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, że gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym bezprzedmiotowe jest postanowienie wydane na podstawie art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej. W razie wniesienia zarzutów do organu egzekucyjnego, będącego zarazem wierzycielem, organ ten zobowiązany jest je rozpoznać, bez stanowiska wierzyciela, będącego tym samym podmiotem, wydając postanowienie rozstrzygające w sprawie zgłoszonych zarzutów. Z wyżej przedstawionych powodów zaskarżone postanowienie należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1"c" ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). /-/K.Nikodem /-/G.Gorzan /-/Wł.Zygmont LF