I SA/Po 198/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska(spr.) Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont as.sąd. WSA Katarzyna Nikodem Protokolant st.sekr.sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi Firmy A Oddział Regionalny w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego o d d a l a s k a r g ę /-/K. Nikodem /-/S.Zapalska /-/Wł.Zygmont Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku M. O. na podstawie czterech tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...]. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wyjaśnił, że umarza się postępowanie z uwagi na brak możliwości wyegzekwowania należności. Z protokołu o stanie majątkowym wynika bowiem, że M.O. utrzymuje się jedynie z gospodarki rolnej. Zobowiązany posiada niewielką ilość inwentarza, który służy do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny. Ruchomości przez niego użytkowane nie podlegają egzekucji, ponieważ stanowią własność jego matki. Zobowiązany nie posiada także innego majątku, który mógłby stanowić przedmiot egzekucji. Ponadto wskazano, że organ egzekucyjny pismem z dnia [...] września 2006 r. poinformował wierzyciela o możliwości wszczęcia egzekucji z nieruchomości, tj. domu mieszkalnego o pow. [...] m2, stanowiącego własność zobowiązanego. Organ egzekucyjny wyjaśnił, iż w związku z tym, że wierzyciel - Firma A w Z., we wskazanym terminie nie zajął stanowiska w sprawie zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z nieruchomości zobowiązanego, należało postąpić, jak w sentencji. Na powyższe postanowienie Firma A wniosła zażalenie z dnia [...] października 2006 r., w którym podniesiono, że postępowanie umorzono na podstawie protokołu o stanie majątkowym, który nie został dołączony do postanowienia. Ponadto, zdaniem wierzyciela, w przeprowadzonym postępowaniu nie uwzględniono możliwości zajęcia kwoty dopłat bezpośrednich na rachunku bankowym rolnika, a zobowiązany posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha i można przypuszczać, że o takie dopłaty do AR i MR wystąpił. Nie sprawdzono także, czy rolnik podał faktyczny stan inwentarza, jaki posiada w gospodarstwie. Po przeprowadzeniu postępowania i zapoznaniu się z treścią zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy podkreślił, że zażalenie wierzyciela nie może zostać uwzględnione, ponieważ zobowiązania podatkowe przedawniły się i należało umorzyć postępowanie egzekucyjne. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu obowiązującym przed 2 maja 2004 r. nie zawierała odrębnych regulacji dotyczących przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne rolników. W tym zakresie, na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, zastosowanie miały odpowiednie przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Zgodnie z art. 70 ustawy Ordynacja podatkowa, okres przedawnienia wynosił 5 lat, licząc od końca roku, w którym minął termin płatności należności. Z informacji przesłanej przez wierzyciela wynika, że w stosunku do spornych składek nie doszło do przerwania bądź zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W związku z powyższym należy stwierdzić, że dochodzone składki przedawniły się z końcem 2003 r. Składki te nie zostały objęte dziesięcioletnim okresem przedawnienia przewidzianym w art. 41b ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż terminy ich przedawnienia minęły jeszcze przed wejściem w życie tego przepisu, tj. przed 2 maja 2004 r. Zgodnie z informacją wierzyciela składki zostały zabezpieczone hipoteką, więc na podstawie art. 70§8 Ordynacji podatkowej, a następnie art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, obecnie za wyjątkiem składek za II, III i IV kwartał 1994 r., należności mogą być dochodzone jedynie z przedmiotu tejże hipoteki. Składki za 1994 r. przedawniły się z końcem 1999 r., wpis hipoteki przymusowej nastąpił dopiero [...] lutego 2000 r. Firma A zaskarżyła powyższe postanowienie skargą z dnia [...] stycznia 2007 r., domagając się jego uchylenia i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie. Uzasadniając skargę podniesiono, że art. 70 Ordynacji podatkowej, który stanowił podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia nigdy nie miał zastosowania do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników. Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, od 1 stycznia 1991 r. do 31 grudnia 1996 r. do składek na ubezpieczenie zastosowanie miały odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Od 1 stycznia 1997 r., wobec zmiany art. 52 powołanej powyżej ustawy, kwestię przedawnienia tych należności regulowały już przepisy art. 35 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a od 1 stycznia 1999 r. przepisy art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Po zmianie od 1 stycznia 2003 r. art. 24 ostatniej z powołanych ustaw, okres przedawnienia należności z tytułu składek uległ przedłużeniu z 5 do 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Wszystkie więc należności składkowe, które nie uległy przedawnieniu przed 1 stycznia 2003 r., podlegają wydłużonemu okresowi przedawnienia. Od dnia 2 maja 2004 r. kwestię przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników regulują już bezpośrednio przepisy art. 41b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ponadto stwierdzono, że w świetle art. 35 ust. 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a także art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bieg terminu przedawnienia przerywa każda czynność zmierzająca do ściągnięcia należności składkowych, o której został zawiadomiony dłużnik. Wobec braku ustawowego zdefiniowania pojęcia "inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności" interpretacja tego sformułowania była taka, że upomnienie czy przypomnienie, przesłane dłużnikowi za potwierdzeniem odbioru, które to dokumenty wzywały do zapłaty zaległych składek pod groźbą wszczęcia egzekucji administracyjnej, traktowane były jako przerywające bieg przedawnienia. W konkluzji stwierdzono, że w świetle obowiązującego stanu prawnego i zgodnie z ustalonym stanem faktycznym sprawy do przedawnienia należności nie doszło. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej uznał podniesione zarzuty za bezpodstawne i wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. Podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonych postanowieniach, organ egzekucyjny powołał wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2005 r. (I UK 233/04). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, że na podstawie art. 1§2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej. W analizowanej sprawie kwestią sporną jest przedawnienie należności zobowiązanego M.O. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników za II, III i IV kwartał 1994 r., I, III i IV kwartał 1995 r., I, II, III i IV kwartał 1996 r., I, II, III i IV kwartał 1997 r., oraz I i II kwartał 1998 r. W ocenie skarżącej Kasy A do należności tych zastosowanie znajduje dziesięcioletni okres przedawnienia, w związku z czym mogą być przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu egzekucyjnego drugiej instancji, do tego rodzaju należności zastosowanie znajduje pięcioletni okres przedawnienia, wobec czego należności te już się przedawniły i postępowanie egzekucyjne w tym zakresie należy umorzyć. Odnosząc się do wskazanego powyżej problemu należy wyjaśnić, że stosownie do art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. - Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.) do składek na ubezpieczenie społeczne rolników, do dnia 2 maja 2004 r., należało stosować przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Stosowne przepisy zawarte były kolejno: do 31 grudnia 1997 r. w ustawie z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (t.j. - Dz. U. z 1993 r. nr 108, poz. 486 ze zm.), a od 1 stycznia 1998 r. w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. - Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.). Obie powołane powyżej ustawy odpowiednio w art. 30 ust. 1 i art. 70§1 przewidywały pięcioletni okres przedawnienia zobowiązań podatkowych. Wbrew twierdzeniom skarżącej nowelizacja art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników dokonana z dniem 1 stycznia 1997 r. na mocy art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. nr 124, poz. 585 ze zm.) nie wywołała skutku w postaci zastosowania do oceny przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników regulacji zawartych w ustawie z dnia 25 listopada 1986 o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t.j. - Dz. U. z 1989 r., nr 25, poz. 137 ze zm.), a następnie w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.), co oznaczałoby przyjęcie dziesięcioletniego okresu przedawnienia (podobny pogląd wyrażony został również przez SN w wyroku z dnia 5 kwietnia 2005 r. - sygn. akt I UK 233/04 - OSNP 2006/1-2/27). W stanie prawnym obowiązującym zarówno przed końcem 1996 r., jak i od 1 stycznia 1997 r. do 2 maja 2004 r., na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników do składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych, co oznacza, że w tym przypadku okres przedawnienia tego rodzaju należności wynosił pięć lat. Dopiero z dniem 2 maja 2004 r., stosownie do art. 1 pkt 45 ustawy z 2 kwietnia 2004 r. ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 91, poz. 873), kwestia przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne rolników uregulowana została przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przewidującej w art. 41b ust. 1 dziesięcioletni okres przedawnienia. W związku z powyższym należy stwierdzić, że składki na ubezpieczenia społeczne będące przedmiotem postępowania egzekucyjnego w analizowanej sprawie uległy przedawnieniu przed dniem 2 maja 2004 r., a więc nie ma do nich zastosowania dziesięcioletni okres przedawnienia, który z tym dniem zaczął obowiązywać na mocy art. 41b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przedłużenie terminu do 10 lat może bowiem dotyczyć tylko tych należności, które się nie przedawniły do momentu jego wejścia w życie. W analizowanej sprawie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przedawniły się najpóźniej z końcem 2003 r. Tym samym nowelizacja ustawy, która weszła w życie z dniem 2 maja 2004 r. nie znalazła zastosowania w ich przypadku. Należało zatem, jak uczynił to organ egzekucyjny, umorzyć postępowanie egzekucyjne w sprawie, gdyż nie występował już obowiązek, który uzasadniałby podjęcie i skuteczne prowadzenie egzekucji administracyjnej. Należy również podkreślić, że nie znajduje uzasadnienia zarzut podniesiony przez skarżącą na rozprawie, iż organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania kwestii przedawnienia obowiązku będącego przedmiotem egzekucji. Zgodnie z art. 59§1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. - Dz. U. z 2005, nr 229, poz. 1954 ze zm.) postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Organ egzekucyjny nie może zatem prowadzić postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy obowiązek wygasł na skutek przedawnienia. Biorąc to pod uwagę organ egzekucyjny nie był zobowiązany do badania czy zobowiązany posiada majątek, z którego możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji. Wobec przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne nie jest bowiem istotne badanie, czy na rachunek zobowiązanego wpływają środki z dopłat bezpośrednich. Z tych powodów Sąd wniesioną skargę uznał za nieuzasadnioną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. /-/K. Nikodem /-/ S. Zapalska /-/W. Zygmont D.M.