I SA/Po 200/23

Dnia 09 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 09 listopada 2023 roku sprawy ze skargi Z. S. na akt Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 24 stycznia 2023 roku nr [...] w przedmiocie planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości uchyla zaskarżony akt Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] W dniu 13 lutego 2023 r. Z. S. w [...] (wierzyciel) wniósł skargę na plan podziału Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z 24 stycznia 2023 r., nr [...] kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, tj. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Powyższa skarga została wniesiona na tle stanu faktycznego, w którym Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] występujący jako wierzyciel i organ egzekucyjny, prowadził egzekucję ze spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w [...]. W dniu 29 czerwca 2022 r. przeprowadzona została I licytacja, która okazała się bezskuteczna, następnie na II licytacji w dniu 9 września 2022 r. nieruchomość została sprzedana. Postanowieniem z 16 września 2022 r. Naczelnik udzielił przybicia na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę. Na ww. postanowienie nie wniesiono zażalenia, tym samym stało się ono ostateczne 17 października 2022 r. Po wpłaceniu 8 września 2022 r. do depozytu organu egzekucyjnego na rachunek bankowy wadium w kwocie [...]zł nabywca wykonał warunki licytacyjne i złożył 4 listopada 2022 r. do depozytu organu egzekucyjnego resztę ceny nabycia wpłacając na rachunek bankowy [...] zł. Wpłacił tym samym całą ceną nabycia w łącznej kwocie [...]zł. Postanowieniem z 7 listopada 2022 r. organ egzekucyjny, wobec prawomocności postanowienia o przybiciu i spełnienia warunków licytacyjnych, przyznał spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego na rzecz nabywcy licytacyjnego. Postanowienie stało się ostateczne 5 grudnia 2022 r. W dniu 24 stycznia 2023 r. Naczelnik sporządził plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, tj. kwoty [...]zł, w którym zaspokoił: 1. koszty egzekucyjne organów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...]zł, w tym: Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] – w wysokości [...] zł; Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] – w wysokości [...] zł; Z. S. – w wysokości [...] zł; 2. koszty upomnień w łącznej wysokości [...] zł, w tym: Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w kwocie [...]zł; Z. S. w kwocie [...]zł; 3. należności Z. S., zabezpieczone hipoteką przymusową nr [...] na sumę [...] zł wraz z odsetkami, kosztami upomnień i kosztami egzekucyjnymi, w kwocie [...]zł; 4. należności Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], zabezpieczone hipoteką przymusową nr [...] na sumę [...] zł wraz z odsetkami wraz z odsetkami, w kwocie [...]zł. Uzasadniając plan podziału, organ egzekucyjny wskazał, że wszystkie kwoty podlegały wypłacie, zostały bowiem stwierdzone tytułami wykonawczymi. Kwota kosztów egzekucyjnych zaspokojona została w całości w pierwszej kolejności i przypadła na rzecz wskazanych w pkt 1 wierzycieli. Zaspokojeniu podległy również w całości koszty upomnień przypadające na rzecz wierzycieli wskazanych w pkt 2. W dalszej kolejności w całości zaspokojeniu podlegały należności Z. S. w łącznej kwocie [...]zł (zabezpieczone hipoteką nr [...]) oraz w części należności Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w łącznej kwocie [...]zł (zabezpieczone hipoteką nr [...]). Wobec tego pozostałe należności ZUS zabezpieczone hipoteką nr [...] oraz należności zgłoszone przez ZUS pismem z 21 lipca 2022 r. (należność główna wraz z odsetkami) nie zostały zaspokojone. Następnie organ egzekucyjny przytoczył brzmienie art. 114, art. 115b, art. 115c § 1, art. 115d § 2, art. 115 § 1-8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), art. 23 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070; dalej: "ustawa zmieniająca2"), art. 115 § 9 u.p.e.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553; dalej: "ustawa zmieniająca1"), art. 6 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy zmieniającej, art. 64c § 1 i 9 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 lutego 2021 r., art. 244 § 1 ustawy z dnia 25 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm.; dalej: "K.c."), art. 12 ust. 1 i art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2022 r. poz. 1728 ze zm.: dalej: "u.k.w.h."), art. 3 § 2 pkt 4, art. 53 § 2, art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") oraz pouczył o możliwości zaskarżenia sporządzonego planu podziału do tut. Sądu. W skardze na powyższy plan podziału, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego ustalenia planu, ZUS zarzucił naruszenie art. 115 § 3 punkt 3 i 4 u.p.e.a. przez przyznanie w planie spłaty Naczelnikowi Urzędu Skarbowego [...] dodatkowo kwoty [...]zł - kwoty wykraczającej ponad kwotę zabezpieczoną hipoteką, tj. kwotę [...]zł. W uzasadnieniu skargi wierzyciel podniósł, że plan podziału nie jest prawidłowy, ponieważ kwota przyznana w jego punkcie 4 na rzecz wierzyciela hipotecznego - Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] przekracza wysokość wpisu hipotecznego, który zabezpiecza wierzytelności do wysokości [...] zł. Taka zatem suma, a nie suma [...] zł powinna zostać przyznana na rzecz tego wierzyciela. Z pozostałej kwoty [...]zł powinny zostać zaspokojone wierzytelności hipoteczne ZUS zabezpieczone hipoteką w kwocie [...]zł i zgłoszone pismem z 19 grudnia 2022 r. W piśmie tym ZUS wskazał, że aktualnie wynoszą one [...] zł. Po pełnym zaspokojeniu wszystkich wierzytelności hipotecznych pozostałe środki powinny zostać podzielone w następnej kategorii zgodnie z zasadą proporcjonalności w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] i przekazane przez ZUS. W odpowiedzi na skargę, powołując się na treść art. 115a i 115c § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wskazał, że nie uwzględnił w planie podziału należności ZUS zabezpieczonych hipoteką nr [...] oraz należności zgłoszonych pismem z dnia 21 lipca 2022 r., z uwagi na to, że kwota [...]zł dotyczy należności głównej, natomiast wierzyciel na hipotece zabezpieczył również odsetki za zwłokę. Zatem sporządzając planu podziału do należności głównej należało również doliczyć odsetki ustalone na 9 września 2022 r., tj. na dzień uzyskania kwoty ze sprzedaży nieruchomości. Ponadto wierzyciel Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], wnosząc 5 sierpnia 2020 r. o wszczęcie egzekucji z nieruchomości wskazał, że swoje roszczenia zabezpieczył wpisem hipoteki przymusowej, podając jednocześnie kwotę należności głównej wraz z odsetkami na 28 lipca 2020 r. Sąd zważył co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Z kolei w myśl art. 146 § 1 P.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4-4b, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą, opinię, o której mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, lub odmowę wydania tych opinii albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Dokonując kontroli Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 P.p.s.a. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów, Sąd stwierdził, że zaskarżony akt administracyjny narusza przepisy prawa w stopniu dającym podstawę do jego uchylenia. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że z treści art. 115b u.p.e.a wynika, iż plan podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości jest odrębną od decyzji administracyjnej czy postanowienia prawną formą działania organu egzekucyjnego. Wydawanemu przez organ egzekucyjny planowi podziału, mimo że nie jest decyzją administracyjną, czy postanowieniem, nie można odmówić charakteru aktu administracji publicznej, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., ponieważ ma on bez wątpienia charakter władczy i rozstrzyga indywidualną sprawę konkretnego podmiotu (wierzyciela). Skoro zaś przepisy u.p.e.a. zobowiązują wskazany w nich organ do sporządzenia planu podziału, a jednocześnie nie przewidują środka zaskarżenia tego planu do organu wyższego stopnia, to plan podziału, będący działaniem władczym w indywidualnej sprawie i zarazem czynnością egzekucyjną organu egzekucyjnego, podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie art. 54 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 53 § 2 P.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Przyjmując, że w niniejszej sprawie zostały spełnione wymogi formalne warunkujące merytoryczne rozpoznanie sprawy, wskazać należy, że zgodnie z ww. art. 115b u.p.e.a. organ egzekucyjny sporządza plan podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości niezwłocznie, gdy postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości staje się ostateczne. W myśl art. 115d § 2 u.p.e.a. w planie podziału organ egzekucyjny wymienia osoby, dla których jest przeznaczona kwota przypadająca od nabywcy. W tej części plan podziału stanowi dla nich tytuł egzekucyjny przeciwko nabywcy. Na podstawie art. 115c § 1 u.p.e.a. w podziale kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości oprócz wierzycieli egzekwujących uczestniczą: wierzyciele składający tytuł wykonawczy z dowodem doręczenia dłużnikowi wezwania do zapłaty i wierzyciele, którzy uzyskali zabezpieczenie powództwa, jeżeli zgłosili się najpóźniej w dniu uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości; osoby, które przed zajęciem nieruchomości nabyły do niej prawa stwierdzone w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości lub prawa których zostały zgłoszone i udowodnione najpóźniej w dniu uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu własności; pracownicy co do stwierdzonych dokumentem należności za pracę, jeżeli zgłosili swe roszczenia przed sporządzeniem planu podziału. Podział sumy uzyskanej z egzekucji następuje z uwzględnieniem zasady uprzywilejowania i zasady równorzędności mogącej mieć postać zasady proporcjonalności albo pierwszeństwa. Zasada uprzywilejowania polega na tym, że pewne należności są uprzywilejowane względem innych. Zasada ta znalazła odzwierciedlenie w art. 115 u.p.e.a., gdzie ustawodawca podzielił należności według określonych kategorii, a następnie wskazał kolejność zaspokojenia należności w danej kategorii. Przy podziale sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości lub egzekucji przejętej po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej zasady uprzywilejowania oraz pierwszeństwa określone zostały w § 2 art. 115 u.p.e.a. Z kolei w myśl art. 115 § 6 u.p.e.a., jeżeli kwota przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności, należności dalszej kolejności zaspokaja się dopiero po zupełnym zaspokojeniu należności wcześniejszej kolejności, a gdy kwota nie wystarcza na pokrycie w całości wszystkich należności tej samej kolejności, należności te zaspokaja się proporcjonalnie do wysokości każdej z nich. Przenosząc powyższe regulacje na grunt badanej sprawy należy stwierdzić, że organ egzekucyjny dokonał planu podziału, jednak nie wyjaśnił podjętego przez siebie rozstrzygnięcia. Należy podkreślić, że samo cytowanie treści przepisów przeróżnych ustaw (u.p.e.a. w różnych brzmieniach, ustawy zmieniającej, Kc., u.k.w.h., P.p.s.a.) bez jakiegokolwiek odniesienia ich do przedstawionego planu podziału i wskazanie, że pozostałe należności ZUS zabezpieczone hipoteką nr [...] oraz należności zgłoszone pismem z 21 lipca 2022 r. nie będą zaspokojone, w ocenie Sądu nie jest wystarczające. Przypomnieć należy, że z mocy art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: "K.p.a."). Podkreślenia jednak wymaga, że skoro plan podziału nie przybiera formy decyzji administracyjnej ani postanowienia, nie mają do niego zastosowania przepisy art. 107 § 3 i art. 124 § 2 K.p.a., regulujące wymogi odnoszące się do obligatoryjnych elementów decyzji i postanowienia, w tym ich faktycznego i prawnego uzasadnienia. Nie oznacza to jednak, że dokonany podział kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości nie musi być ujęty jednoznacznie i klarownie, w sposób nie budzący wątpliwości. Przede wszystkim jednak uzasadnienie tego aktu musi wyjaśniać podstawę prawną dokonania takiego a nie innego podziału uzyskanej z egzekucji kwoty. W sprawach, w których dochodzi do wydania aktu administracyjnego o charakterze władczym, ale nie w procedurze normowanej przez K.p.a., obowiązek wnikliwego wyjaśnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia da się bowiem wyprowadzić z zasad legalizmu oraz demokratycznego państwa prawnego. Z tej ostatniej wynika zaś zasada zaufania do państwa oraz stanowionego i stosowanego przez nie prawa, której konsekwencją musi być z kolei przyjęcie, że działanie organu władzy publicznej, mieszczące się w prawem przyznanym obszarze kompetencji, ale noszące znamiona arbitralności i nie podlegające kontroli oraz nadzorowi, nie może być uznane za zgodne z prawem. Obowiązek działania zgodnego z prawem, w połączeniu z zasadą zaufania, stwarza po stronie organów władzy publicznej obowiązek uzasadniania ich rozstrzygnięć, które to uzasadnienie musi odnosić się do konkretnego rozstrzygnięcia i nie może być jedynie pozorne. Powyższe oznacza, że choć w postępowaniu zakończonym sporządzeniem planu podziału nie stosuje się wprost przepisów K.p.a., to jednak organ egzekucyjny, wydając taki akt, musi w jego uzasadnieniu wykazać, że działa w granicach prawa, z czego wynika, że jego rozstrzygnięcie nie może być arbitralne. Prawidłowy plan podziały musi zatem spełnić wymogi funkcjonalnie zbliżone do tych wynikających z art. 107 § 3 K.p.a. i art. 124 § 2 w zw. z art. 126 K.p.a. Rezygnacja z tego rodzaju wymogów czyniłaby bowiem pozorną sądową kontrolę zgodności z prawem takiego aktu. W ocenie Sądu w uzasadnieniu planu podziału organ egzekucyjny nie wyjaśnił, w oparciu o które z powołanych przez siebie przepisów, dokonał takiego a nie innego podziału kwoty uzyskanej w wyniku sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, a w szczególności kwoty pozostałej po zaspokojeniu w całości kosztów egzekucyjnych oraz kosztów upomnień. Kwota ta została podzielona między wierzycieli hipotecznych, przy czym należności skarżącego zabezpieczone hipoteką przymusową nr [...] oraz zgłoszone pismem z 21 lutego 2022 r. nie zostały w żadnej części zaspokojone. Organ egzekucyjny ograniczył się w zasadzie tylko do stwierdzenia, nie popartego żadnymi bliższymi wyjaśnieniami, w tym bez powołania odpowiednich przepisów do tego spornego fragmentu planu podziału przepisów. Takie procedowanie budzić może nie tylko uzasadnione wątpliwości skarżącego co do prawidłowości rozstrzygnięcia (wyrażone choćby w rozpoznawanej skardze), ale również uniemożliwia Sądowi przeprowadzenie w tym zakresie kontroli zaskarżonego aktu pod względem prawidłowości zastosowanych w nim przepisów. Brak bowiem jakiegokolwiek w tym względzie uzasadnienia i ogólne wskazanie szeregu ustaw, z którego nie wynika, które zostały zastosowane i do jakich elementów planu podziału oraz oparcie się tylko na stwierdzeniu o braku zaspokojenia pozostałych należności zabezpieczonych hipoteką przymusową, nosi znamiona arbitralności. Ponadto należy zgodzić się ze stroną skarżącą, że w oparciu o powołane przepisy organ egzekucyjny nie wyjaśnił dlaczego przyznana na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] kwota przekracza wysokość wpisu hipotecznego. Wprawdzie kwestię tę marginalnie wyjaśnił w odpowiedzi na skargę, ale również w niej swojego wyjaśnienia nie poparł zastosowanymi przepisami prawa. Należy też zauważyć, że odpowiedź na skargę jest jedynie pismem procesowym, nie zaś rozstrzygnięciem w prowadzonym postępowaniu. Tym samym argumentacja w nim wskazana nie może zastąpić wypełnienia wymogu wynikającego z art. 107 § 3 K.p.a. (czy art. 124 § 2 w zw. z art. 126 K.p.a.), albowiem każda ze stron postępowania egzekucyjnego ma prawo znać zarówno podstawę prawną rozstrzygnięcia, jak i przyjęte w nim jej zastosowanie. Ponadto, nie jest rolą Sądu rozpoznającego niniejszą skargę doszukiwanie się wśród zacytowanych (na pięciu stronach planu podziału) przepisów, które z nich i w jaki sposób zostały zastosowane w zaskarżonym akcie. W konsekwencji wskazanych wyżej wątpliwości i niejasności, zdaniem Sądu jedynie prawidłowe odniesienie się, w formie należycie uargumentowanego pisemnego uzasadnienia, pozwoli stwierdzić, że wydany przez organ egzekucyjny plan podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości nie ma charakteru dowolnego, a organ w ramach procesu decyzyjnego nie naruszył dyspozycji przepisów u.p.e.a. Brak takiego uzasadnienia powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu jako naruszającego art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W tej sytuacji przedwczesne jest odniesienie się do zgłoszonych w skardze zarzutów Z. S.. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ egzekucyjny uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną, wyjaśniając w nowosporządzanym planie podziału podstawę prawną zastosowanego podziału, z której będzie wynikało w brzmieniu z jakiej daty zostały zastosowane przepisy stanowiące podstawę rozstrzygniecia. W świetle przedstawionych wyżej wywodów Sąd uwzględnił skargę i na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżony akt organu egzekucyjnego.