I SA/Po 2065/97

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Sławomira J. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia 21 listopada 1997 r. (...) w przedmiocie wymiaru cła - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; (...). Naczelny Sąd Administracyjny, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył, co następuje: W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - od początku jego funkcjonowania ugruntowana jest teza, że każda ostateczna decyzja administracyjna /w tym i decyzja w sprawach celnych/ korzysta z atrybutu domniemania prawidłowości, co oznacza, że ma ona moc obowiązującą dopóty, dopóki nie zostanie we właściwym i nadzwyczajnym trybie wyeliminowana z obrotu prawnego /por. np. wyrok NSA z dnia 20 lipca 1981 r., SA 1478/81 - ONSA 1981 Nr 2 poz. 72/. Wskazuje się ponadto na treść art. 16 par. 1 Kpa statuującą trwałość decyzji ostatecznych na forum administracyjnym. Celem bowiem zasady trwałości decyzji ostatecznych jest nie tylko ochrona praw nabytych strony /w niniejszej sprawie chodzi o utrzymanie dotychczasowej stawki celnej na wprowadzone na polski obszar celny towary/ ale w ogóle ochrona porządku prawnego. Pewność zaś obrotu prawnego /tzw. bezpieczeństwo prawne/ wymaga, by decyzje administracyjne stały się w określonych warunkach trwałe. Z tych zatem względów, decyzje ostateczne w zasadzie nie powinny być w trybie postępowania administracyjnego wzruszone. W specjalnych trybach dopuszcza się zupełnie wyjątkowo do zmiany decyzji ostatecznych, a same takie możliwości są taksatywnie wyliczone w kodeksie postępowania administracyjnego jako możliwości zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej albo nawet obowiązek uchylenia takiej decyzji w wyniku wznowienia postępowania /art. 145 Kpa/, stwierdzenie nieważności /art. 156 Kpa/ albo jej wygaśnięcie. Badając legalność zaskarżonych decyzji, sąd administracyjny zauważa, iż kodeks postępowania administracyjnego /w związku z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne - Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ dopuszczalność wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną opiera na dwóch zasadniczych przesłankach: uprzednim rozstrzygnięciu sprawy decyzja ostateczną oraz wystąpieniem przynajmniej jednej z wyliczonych wyczerpująco w art. 145 par. 1 Kpa podstaw prawnych wznowienia. I tak zgodnie z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa jedną z podstaw wznowienia postępowania jest ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które istniały w dniu wydania decyzji, lecz nie były znane organowi, który wydał decyzję. Na tej podstawie możliwość nadzwyczajnej weryfikacji decyzji ostatecznej możliwe jest zatem tylko i wyłącznie wtedy, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy muszą mieć przymiot nowości. Pod pojęciem nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów należy rozumieć zarówno okoliczności lub dowody nowo odkryte. czy też po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Po drugie, nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody muszą istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej. Niedopuszczalne jest zatem wznawianie postępowania na skutek wystąpienia nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, które powstały po wydaniu uchylonej decyzji. Trzecią wreszcie konieczną przesłanką wznowienia postępowania jest to, aby nowe okoliczności faktyczne czy nowe dowody nie były znane organowi celnemu, który wydał decyzję ostateczną. W niniejszej sprawie, sąd nie związany podnoszonymi zarzutami wskazuje, iż ani Dyrektor Urzędu Celnego w Rz., ani Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie nie wykazali, iż występują przewidziane art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, które istniały w dniu wydania decyzji, lecz nie były znane organowi, który wydał decyzję ostateczną. Zdaniem składu sądzącego takimi nowymi dowodami czy też okolicznościami faktycznymi nie może być fakt, iż z części sprowadzonych przez dwóch oddzielnych importerów, po dopuszczeniu tego towaru do obrotu na polski obszar celny zmontowano następnie samochód i go zarejestrowano na nazwisko jednego z nich. Są to bowiem czynności /okoliczności, fakty/, które powstały po wydaniu decyzji ostatecznych. Sąd nie ocenia "lojalności stron w stosunku do innych osób działających na rynku", lecz kieruje się tylko i wyłącznie kryterium legalności w ocenie zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny nie może w tego rodzaju sytuacjach stosować rozszerzającej wykładni obowiązujących przepisów prawa. Istniejąca w tym zakresie luka prawna, to pole działań dla ustawodawcy. Sąd administracyjny wskazuje ponadto, iż zgodnie z postanowieniem art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa nowa decyzja wydana w wyniku wznowienia postępowania musi rozstrzygać sprawę co do jej istoty w całości. Zastępuje ona bowiem dotychczasową decyzję, a ponieważ wyżej powoływany przepis stanowi wyłącznie o "uchyleniu" decyzji, nie przewidując uchylenia części decyzji lub zmiany decyzji, konieczne jest ponowne rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach strony /w niniejszej sprawie o wymiarze cła od sprowadzonego z zagranicy towary/. Jeżeli w wyniku wznowionego postępowania okaże się, że postępowanie z takich lub innych względów stało się bezprzedmiotowe, to nowa decyzja będzie stanowić o umorzeniu postępowania. Rozstrzygnięcie istoty sprawy to zatem nie tylko wyłącznie rozstrzygnięcie merytoryczne /wymiar cła/, ale również rozstrzygnięcie niemerytoryczne /umorzenie postępowania/. Także w dotychczasowym orzecznictwie sądu administracyjnego wyjaśniono. np. w wyroku NSA z dnia 26 września 1983 r., I SA 634/83 - ONSA 1983 Nr 2 poz. 76, iż: "Z art. 149 par. 2 i art. 151 par. 1 Kpa wynika, że decyzja zapadła w wyniku wznowienia postępowania musi rozstrzygać istotę sprawy, nie może natomiast orzekać o przekazaniu sprawy organowi niższej instancji do ponownego rozpatrzenia". Nie są rozstrzygnięciem sprawy co do istoty sprawy zaskarżone decyzje organów celnych, które orzekają w sentencji lub w uzasadnieniu o przekazaniu sprawy do rozpatrzenia innemu organowi celnemu. Sam Prezes GUC wskazuje na to, iż decyzja I instancji miała charakter kasacyjny. Z tych zatem względów, na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 w związku z art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji wyroku.