I SA/Po 2090/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek ( spr.) As. sąd. Szymon Widłak Protokolant: ref. staż. Marek Nowak po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2006r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wartości celnej towaru o d d a l a s k a r g ę. /-/ Sz.Widłak /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ T.M.Geremek T.M.d Dyrektor Urzędu Celnego decyzją nr [...] z dnia [...] – wydaną na podstawie art. 207 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262, art. 23 § 7, art. 29 § 1, art. 65 § 4 pkt. 2 lit. b i c, art. 83, art. 85 § 1, art. 209 § 3 oraz art. 221 Kodeksu celnego - uznał za nieprawidłowe zgłoszenie celne nr [...] z dnia [...] m. in. w części dotyczącej długu celnego, określając niedobór cła na kwotę [...] i wzywając do jego uiszczenia wraz z odsetkami wyrównawczymi. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji podniesiono, iż przedmiotowy dokument SAD dotyczył samochodu osobowego marki [...] z 1998r., zgłoszonego do odprawy przez M. O. i A. K. Jego wartość celną w deklaracji [...] ustalono na podstawie rachunku z [...] oraz orzeczenia technicznego nr [...] z [...] wystawionego przez T. R. i określającego jego wartość na [...] ( ze względu na stopień zużycia – 75 % ). W dniu [...] Prokuratura Okręgowa w P. przekazała materiały z postępowania przygotowawczego dotyczącego sprowadzenia na polski obszar celny spornego pojazdu, z których wynika, iż powyższa wycena T. R. była nierzetelna. Ponieważ zdaniem organu celnego wartość transakcyjna pojazdu – podana w rachunku – odbiegała rażąco od jego rzeczywistej wartości celnej, dokonano jej ustalenia za pomocą tzw. metody "ostatniej szansy" ( art. 29 § 1 Kodeksu celnego ), opierając się na podstawie orzeczenia technicznego nr [...] z dnia [...] wykonanego na zlecenie Prokuratora Okręgowego w P. przez Stowarzyszenie Rzeczoznawców Techniki Samochodowej i Ruchu Drogowego. W dokumencie tym rzeczoznawca oszacował wartość samochodu na kwotę [...] wykorzystując dane z katalogów Eurotax I-99, Info Ekspert I-99 oraz własne informacje z autokomisów i giełdy samochodowej AW w P.. Sporny pojazd został sprzedany w dniu [...] za kwotę [...]. Dla obliczenia nowych należności celnych pomniejszono kwotę [...] o marżę ( 10 % zysk od sprzedaży ), podatek VAT 22%, podatek akcyzowy 11,1% oraz cło – 35%. Z tego względu ostateczna wartość celna towaru wyniosła w niniejszej sprawie [...]. Organ wymierzył od tej sumy cło według stawki autonomicznej 35%. Odnosząc się natomiast do kwestii osób odpowiedzialnych za powyższy dług celny, organ I instancji podniósł, iż zgodnie z art. 209 § 3 Kodeksu celnego dłużnikiem jest podmiot zgłaszający, osoba na rzecz której dokonano zgłoszenia oraz osoby, które dostarczyły nieprawdziwe dane wymagane do sporządzenia zgłoszenia, lub które wiedziały lub mogły się dowiedzieć przy zachowaniu należytej staranności, że dane te są nieprawdziwe. Osoby takie są przy tym dłużnikami solidarnymi – na zasadzie art. 221 Kodeksu celnego. W trakcie postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową ustalono, iż M. O. nie zgłaszał faktycznie spornego pojazdu do odprawy celnej, a jedynie podpisał upoważnienie notarialne na jego sprowadzenie na prośbę swojego znajomego. A. K. postawiono natomiast zarzut przedkładania przy dokonywaniu odpraw celnych różnych samochodów osobowych orzeczeń technicznych poświadczających nieprawdę co do ich rzeczywistej wartości. W niniejszej sprawie posłużył się on oceną nr [...] sporządzoną przez T. R., który przyznał się do podania zaniżonej wartości rynkowej importowanego pojazdu. Odpowiedzialność za dług celny kolejnej osoby – P. S. organ celny wywiódł z kolei z faktu jego uczestnictwa w sprowadzeniu samochodu do Polski ( był stroną umowy kupna – sprzedaży pojazdu ). Odwołania od powyższej decyzji wnieśli A. K., P. S. i T. R. A.K. i P. S. podnieśli zarzut wydania jej w trybie art. 65 § 4 pkt. 2 Kodeksu celnego w sytuacji faktycznego przedawnienia długu celnego. Ich zdaniem skarżone orzeczenie zostało wydane po upływie 3 lat od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego ( tzn. po dniu 11.01.2002r. ). Wprawdzie wydano je w dniu [...] jednakże zostało ono doręczone stronom już po dniu [...]. T. R. podniósł natomiast, iż sporządził przedmiotową opinię "na zlecenie osoby fizycznej i na jej użytek, w dobrej wierze według danych i informacji zlecającego". Według niego nie ustalała ona wartości celnej spornego samochodu i nie miała stanowić podstawy do rozliczeń "celnoskarbowych". Decyzją nr [...] z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i prawne. Podniósł ponadto, iż co prawda zaskarżone orzeczenie doręczono P. S. i A. K. po upływie 3 lat od dokonania zgłoszenia celnego, jednakże bieg 3 letniego terminu do powiadomienia dłużnika o zarejestrowaniu długu uległ w niniejszej sprawie zawieszeniu na podstawie art. 230 § 5 pkt. 1 Kodeksu celnego– na skutek wszczęcia w dniu [...] postępowania karnoskarbowego dotyczącego sprowadzenia przedmiotowego pojazdu, które nie zostało jeszcze zakończone. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego T. R. wniósł o jej uchylenie jako wydanej niezgodnie z art. 209 § 3 Kodeksu celnego. Jego zdaniem przedmiotowe zgłoszenie celne winno być zweryfikowane przez organ celny na podstawie dokumentów potwierdzających dokonaną transakcję ( umowy sprzedaży, rachunku czy faktury ), ewentualnie za pomocą metod określonych w art. 23 – 31 Kodeksu celnego, a nie na podstawie danych zawartych w orzeczeniu technicznym, opartym na podstawie ustnych informacji zlecającego. Z tego względu nie mógł on być uznany za dłużnika solidarnego w rozumieniu art. 209 § 3 Kodeksu celnego, gdyż jego opinia nie mogła być podstawą do określenia wartości celnej pojazdu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga okazała się nieuzasadniona. Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych – sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podnieść należy przede wszystkim, iż zgodnie z treścią art. 85 § 1 Kodeksu Celnego należności celne przywozowe są wymagalne według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obowiązujących. Wartością celną towaru jest zasadniczo wartość transakcyjna – cena faktycznie zapłacona lub należna za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny ( art. 23 § 1 Kodeksu celnego ), ustalana, o ile jest to konieczne, z uwzględnieniem art. 30 i 31 ustawy. Organ celny nie może jednak przyjąć wartości transakcyjnej towaru za jego wartość celną, jeżeli z uzasadnionych przyczyn zakwestionował on wiarygodność i dokładność informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej, które należy dołączyć do zgłoszenia celnego, albo gdy nie zostaną one przedstawione przez zgłaszającego. Dokumenty takie stają się niewiarygodne w sytuacji, gdy podana w nich cena transakcyjna w oczywisty sposób budzi wątpliwości, albowiem nie odzwierciedla rzeczywistej wartości towaru ( ze względu na duże prawdopodobieństwo zaniżenia lub zawyżenia kwoty transakcji ). Tylko bowiem rzeczywista wartość towaru może stanowić o jego wartości celnej. Należy przy tym zaznaczyć, iż wartość ta jest niezależna do tego, czy importer otrzymał dany towar za darmo, czy też kupił go po okazyjnie niskiej cenie, albowiem opłacalność zakupu towaru za granicą, bądź też jej brak jest indywidualną sprawą importera, która nie może wpływać na ustalenie wartości celnej towaru ( patrz m. in. wyrok NSA z dnia 17.01.1995r., sygn. akt SA/ Ka 1615/94). W rozpoznawanej sprawie organ celny zakwestionował wiarygodność ceny transakcyjnej samochodu, podanej w umowie kupna sprzedaży ( [...] ) uznając, po porównaniu jej z ceną podobnych pojazdów, że jest ona znacznie zaniżona w stosunku do rzeczywistej jego wartości. W tej sytuacji organ celny był zobowiązany w ramach postępowania wszczętego przez przyjęcie zgłoszenia celnego dokonać weryfikacji dołączonych do niego dokumentów, w tym także przedmiotowego orzeczenia technicznego nr [...] z dnia [...] wystawionego przez skarżącego T. R. i określającego wartość importowanego towaru na kwotę [...] – k. 2-3 akt administracyjnych (art. 70 Kodeksu celnego). Ustalenie wartości celnej towarów w sytuacji, gdy wartość transakcyjna zostaje zanegowana przez organy celne, następuje stosownie do okoliczności przy wykorzystaniu metod, które zostały określone kolejno w art. 25 Kodeksu celnego ( czyli według wartości transakcyjnej identycznych towarów), art. 26 ( według wartości transakcyjnej podobnych towarów), art. 27 ( przyjmując cenę jednostkową towarów przywożonych, bądź identycznych lub podobnych sprzedawanych na polskim obszarze celnym w największych zbiorczych ilościach) lub art. 28 ( według wartości kalkulowanej), a dopiero gdy wartość celna nie może być ustalona na podstawie tych metod jest ona ustalana na podstawie danych dostępnych na polskim obszarze celnym z zastosowaniem środków zgodnych z zasadami i ogólnymi przepisami art. VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994r., Porozumienia w sprawie stosowania tego artykułu oraz przepisami tytułu II, działu III Kodeksu celnego ("Wartość celna towarów" ). Wyjaśnić należy, że postanowienia Kodeksu celnego z 9.01.1997 r. opierały się bezpośrednio na Porozumieniu w sprawie stosowania artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994r. zwanym "Kodeksem wartości celnej" ( publikowane w zał. do Dz. U. z 1995 r. Nr 98, poz. 483). Wydając decyzje w niniejszej sprawie, dotyczącej wartości celnej używanego samochodu, organy celne obowiązane były również uwzględnić tzw. Wyjaśnienia Technicznego Komitetu Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej (WCO) do Porozumieniu w sprawie stosowania artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994r. ( publikowane w zał. do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15.09.1999r. Wyjaśnienia dotyczące wartości celnej – Dz. U. Nr 80, poz. 908 ze zm., wydanego na podstawie art. 33 Kodeksu celnego.), a zwłaszcza "Studium 1.1.– Postępowanie wobec używanych pojazdów samochodowych". W świetle powołanych przepisów organy celne miały obowiązek ustalenia wartości zgłoszonego do odprawy celnej używanego samochodu przy zastosowaniu tzw. metody "ostatniej szansy" (art. 29 § 1 Kodeksu celnego), co też prawidłowo uczyniły w niniejszej sprawie. Zgodnie z postanowieniami powyższego Porozumienia w sprawie stosowania art. VII Układu Ogólnego, w przypadku korzystania z metody "ostatniej szansy" przy ustalaniu wartości celnej używanych samochodów należy oprzeć się na danych uzyskanych z wyspecjalizowanych katalogów lub czasopism, zawierających ceny rynkowe pojazdów na polskim obszarze celnym. Zdaniem Sądu organy celne przyjęły zasadnie do dokonywanych przez siebie obliczeń informację wynikającą z orzeczenia technicznego nr [...] z [...] wykonanego przez Stowarzyszenie Rzeczoznawców Techniki Samochodowej i Ruchu Drogowego. Oszacowano w nim wartość spornego pojazdu na terenie kraju na dzień odprawy celnej m. in. w oparciu o specjalistyczne wydawnictwa podające ceny użytkowanych pojazdów samochodowych na całym rynku polskim – katalogi "Eurotax I-99" oraz "Info Ekspert I-99. Podawane w nich ceny są uśrednione i stanowią wynik analizy prowadzonej na reprezentatywnej próbie samochodów używanych z całego kraju ( giełdy i komisy samochodowe ), a informacje dotyczące danego modelu uwzględniają spadek ceny spowodowany przez wiek, przebieg i stan techniczny pojazdu. Katalogi te są wykorzystywane dla szacowania wartości samochodów również przez towarzystwa ubezpieczeniowe oraz urzędy skarbowe. Należy przy tym zauważyć, iż praktyka wykorzystania średnich cen pojazdów na rynku krajowym, publikowanych systematycznie przez specjalistyczne wydawnictwa, znalazła potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ( patrz m. in. wyrok z dnia 18.04.2001r. – sygn. akt I SA/Po 2260/99 oraz z dnia 27.04.2001r. – sygn. I SA/Po 2135/99 ). Skorzystanie z danych zawartych w przedmiotowych katalogach ( stanowiących wypadkową porównania tysięcy notowań danego typu pojazdu ) odpowiadało zatem w pełni wymogom art. 29 Kodeksu celnego, stanowił one bowiem uprawniony środek dowodowy umożliwiający ustalenie rzeczywistej wartości przedmiotowego pojazdu. Odnosząc się natomiast do kwestii spornego orzeczenia technicznego nr [...] z dnia [...] ( wystawionego przez T. R. ), Sąd zważył, iż pismo to – jako dołączone do przedmiotowego zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] – posiadało niewątpliwie walor dokumentu, który potwierdzać miał wysokość wartości transakcyjnej importowanego samochodu podanej w tym zgłoszeniu. Nie było to wprawdzie jedno z pism wymienionych w § 233 ust. 1 i § 234 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 07.09.2001r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych ( nie ustanawiających zresztą zamkniętego katalogu dokumentów , które należy dołączać do zgłoszenia celnego ), ale nie ulega wątpliwości, iż wartość samochodu podana w orzeczeniu technicznym miała uprawdopodobnić cenę samochodu podaną w zgłoszeniu celnym jako jego wartość transakcyjna, wynikająca z umowy jego kupna. Sam skarżący T. R. przyznał się w trakcie postępowania przygotowawczego, iż wystawił orzeczenie poświadczające nieprawdę co do wartości importowanego pojazdu, chociaż nie miał z nim żadnego kontaktu. Dane dotyczące samochodu otrzymał od osób organizujących przestępczy import samochodów osobowych o znacznie zaniżonej wartości ( czyli innych dłużników występujących w niniejszej sprawie ). Skarżący nie miał też w ogóle uprawnień do wykonywania ekspertyz rzeczoznawczych. Sąd zgodził się zatem z oceną wyrażoną przez organy celne obu instancji, że skarżący - będąc świadomym braku posiadanych uprawnień - przeprowadził ocenę techniczną spornego pojazdu, która została następnie przedłożona organowi celnemu w celu zaniżenia wartości importowanego samochodu. Dokonując tej czynności skarżący wiedział zatem, iż dane podane w jego orzeczeniu odnośnie wartości pojazdu, które służyły do sporządzenia przedmiotowego zgłoszenia celnego, były nieprawdziwe, co niewątpliwie uzasadniało uznanie go – na podstawie art. 209 § 3 Kodeksu celnego - za jednego z dłużników. Sąd uznał ponadto za niezasadny zarzut podniesiony w skardze odnośnie poglądu zaprezentowanego przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł w decyzji nr [...] z dnia [...]. Ocena nr [...] z dnia [...] sporządzona w powołanej sprawie przez skarżącego dotyczyła bowiem jedynie kwestii odczytania numeru silnika samochodu ( a nie jego wartości czy też stopnia uszkodzenia – tak jak w niniejszej sprawie ), a zatem pismo to nie miało w istocie znaczenia przy sporządzaniu deklaracji celnej. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmian. ). /-/Sz. Widłak /-/ M. Lorych - Olszanowska /-/ T.M. Geremek T.M.d