I SA/Po 2123/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Gorzan Sędziowie NSA Janusz Ruszyński NSA Maria Skwierzyńska(spr) Protokolant sekr.sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu w dniu 19 października 2004 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. Nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz S.P. kwotę 220 zł 20 gr. (dwieście dwadzieścia złotych dwadzieścia groszy), tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie mogą być wykonane. /-/M.Skwierzyńska /-/G.Gorzan /-/J.Ruszyński Urząd Skarbowy , po rozpoznaniu wniosku S.P. o umorzenie zaległości w podatku od towarów i usług w kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę, decyzją z dnia [...] r. odmówił umorzenia wskazanej zaległości podatkowej wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji w/w organ stwierdził, że podatnik [...] lutego 2002 r. przekazał synowi gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowego wraz z domem mieszkalnym. W domu syna zamieszkuje wraz z żoną, uczącym się synem i teściową. Z dokonanych ustaleń wynika, że w 2002r. podatnik otrzymywał świadczenia chorobowe z ZUS w wysokości [...] zł, a jego żona rentę z KRUS w kwocie [...] zł. Po uwzględnieniu miesięcznych udokumentowanych wydatków w kwocie ok. [...] zł podatnikowi i jego rodzinie pozostaje dochód w wysokości [...] zł. Mając na względzie treść przepisu art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, organ skarbowy uznał, że w przypadku S.P. nie zaistniały nadzwyczajne przypadki losowe powodujące, że nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowych, wobec czego w sprawie umorzenie w/w zaległości nie jest uzasadnione ważnym interesem podatnika. Zebrany materiał dowodowy pozawala stwierdzić, że podatnik nie znajduje się w sytuacji zagrażającej egzystencji jego rodziny w związku z czym brak podstaw do umorzenia zaległości podatkowej. W odwołaniu od tej decyzji S.P. zarzuca organowi podatkowemu niewyjaśnienie w sposób prawidłowy jego i jego rodziny sytuacji życiowej i finansowej. Stwierdza, że aktualne dochody rodziny wynoszą [...] zł, bowiem nie otrzymuje on już zasiłku chorobowego, a także, że stan jego zdrowia i żony powoduje konieczność ponoszenia wydatków na leki w wysokości około [...] zł miesięcznie. Ponadto podaje, że nie jest w stanie opłacać wydatków na szkołę syna, które w związku z tym ponosi jego córka. Izba Skarbowa [...], po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wywodzi, że S.P. sprowadził z zagranicy samochód osobowy [...] Ibiza, od którego oprócz należności celnych winien zapłacić należności podatkowe. W.w. nie uregulował należności celnych, wobec czego organ celny dokonał sprzedaży wcześniej zajętego samochodu na poczet tych należności. Kwota uzyskana ze sprzedaży nie pokryła ich jednak w całości. Powołując się na zasadę sprawiedliwości podatkowej, od której odejściem jest umorzenie zaległości podatkowych oraz na uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia, Izba Skarbowa stwierdziła, że z dokonanych ustaleń wynika, iż podatnik i jego rodzina mają kłopoty materialne. Nie mogą one jednak być utożsamiane z przesłankami, o których mowa w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, skoro w przypadku podatnika nie zaistniały wyjątkowe sytuacje spowodowane działaniem czynników, na które nie miał on wpływu i które były od niego niezależne. Łączny dochód rodziny podatnika wynosi [...] zł (jak ustalił organ I instancji), po odliczeniu comiesięcznych wydatków pozostaje dochód netto w wysokości [...] zł. Organ odwoławczy za chybione uznaje zawarte w odwołaniu argumenty, co do błędnego ustalenia przez Urząd Skarbowy dochodu podatnika, skoro został on ustalony na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę, natomiast wydatki na leki ([...] zł miesięcznie) nie zostały uwzględnione, gdyż podatnik nie przedstawił dowodów ich ponoszenia. Od połowy maja 2000 r. S.P. otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych ([...] zł w czerwcu 2002r.). Tym samym dochód netto jego rodziny wynosi łącznie z rentą żony [...] zł. Ponadto Izba Skarbowa stwierdza, że podatnik i jego żona mogą oczekiwać wsparcia od syna, któremu przekazali gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha ([...] ha przeliczeniowego) i mimo osiągnięcia w 2001r. średniego dochodu miesięcznego [...] zł podatnik dotąd nie wpłacił żadnej kwoty na poczet zaległości podatkowych. W skardze na tę decyzję, skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, S.P. wnosząc o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem podnosi m.inn., że nie było go stać na zapłacenie cła od sprowadzonego samochodu, który w związku z tym został przez organ celny sprzedany, a mimo to ma zapłacić od niego podatek VAT wraz z odsetkami. Należności tych nie jest w stanie zapłacić. Nie posiada bowiem żadnego majątku, a dochód jaki ustalił jego rodzinie Urząd Skarbowy przeznaczony musi być na jedzenie, ubranie i leczenie. Skarżący podnosi także, że przyznana jego żonie renta ma charakter okresowy i może być cofnięta, a otrzymywany przez niego zasiłek dla bezrobotnych również jest okresowy. Wbrew twierdzeniu organów podatkowych nie stać go na spłacenie zaległości podatkowej w ratach. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpatrując zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) zważył, co następuje: Przepis art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, że m. inn. w przypadku uzasadnionym ważnym interesem podatnika organ podatkowy może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe. Z powyższego wynika, że dla zastosowania wyjątkowej instytucji prawnej jaką jest umorzenie winien w sprawie zaistnieć: - ważny interes podatnika - wniosek podatnika o umorzenie zaległości podatkowych - pozytywna ocena organu podatkowego, że w określonej sprawie ważny interes podatnika uzasadnienia rezygnację z wierzytelności podatkowej. Tym samym nawet w przypadku wystąpienia w sprawie dwóch pierwszych przesłanek o zastosowaniu umorzenia decyduje organ podatkowy, bowiem decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Prawidłowe załatwienie sprawy z wniosku o umorzenie zaległości podatkowych w pierwszym rzędzie wymaga ustalenia, czy podatnik ma ważny interes, by domagać się umorzenia. Niezbędne jest więc przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tej kwestii, do czego obliguje organ podatkowy przepis art. 121 § 1, art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. W rozpatrywanej sprawie organ podatkowy tak I jak i II instancji winien odnieść ocenę ważnego interesu podatnika do momentu podejmowania decyzji w sprawie umorzenia. Ocena, czy po stronie podatnika zaistniały przesłanki do uznania umorzenia zaległości podatkowej za zasadne winna być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego w myśl art. 191 Ordynacji podatkowej, po uprzednim dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i zebraniu dowodów (vide wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., sygn. akt III SA 628/00). Istotne w sprawie umorzenia jest bowiem ustalenie interesu podatnika mając na uwadze nie tylko wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów, ale i konieczność ponoszenia wydatków m.inn. na koszty leczenia tak podatnika jak i członków jego rodziny, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 września 1999r. sygn. akt SA/Sz 1753/98. Dopiero po dokonaniu wskazanych ustaleń organ podatkowy może rozważać zasadność zastosowania umorzenia w aspekcie uznania administracyjnego, na co także zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 maja 2000 r. sygn. akt III SA 991/99. Nie budzi wątpliwości, że w dniu [...] listopada 1997r. skarżący sprowadził z zagranicy samochód osobowy [...] rocznik 1991, od którego cło wyniosło [...] zł, a podatek od towarów i usług [...] zł. Należności celne nie zostały przez S.P. uregulowane z braku środków finansowych, co skutkowało sprzedaż samochodu przez organy celne na ich pokrycie. Z tych samych względów w/w nie uregulował podatku od towarów i usług. Niesporne jest także, że skarżący był bezrobotny od dnia [...] lutego 2002 r. a do końca marca 2002r. otrzymywał zasiłek chorobowy (średnio miesięcznie [...] zł) i następnie zasiłek dla bezrobotnych ([...] zł miesięcznie). Zarówno S.P. jak i jego żona chorują. Zamieszkują u syna, któremu przekazali gospodarstwo rolne. Wspólnie ze skarżącym mieszka też jego 78 letnia chora teściowa. W tym stanie rzeczy ustalając sytuację życiową i materialną podatnika organy podatkowe winny stwierdzić, jaki jest stan zdrowia żony skarżącego i jego teściowej, a także, czy wymagają one podobnie jak skarżący leczenia farmakologicznego. Istotne jest także ustalenie, czy pozostająca we wspólnym gospodarstwie z podatnikiem i jego żoną teściowa posiada jakieś dochody. Przyjmując, że rodzina skarżącego dysponuje, po odliczeniu wydatków na energię elektryczną, wodę itp., dochodem netto [...] zł, na 1 osobę przypada [...] zł (w przypadku, gdyby teściowa podatnika miała własny dochód) bądź [...] zł (gdyby teściowa nie miała własnego dochodu). Zarówno pierwsza jak i druga kwota jest na tyle niska, że pozwolić może na zaspokojenie minimalnych potrzeb takich jak jedzenie, a jak słusznie zauważa skarżący, niezbędne dla życia są także potrzeby w zakresie np. odzieży, obuwia, środków czystości i leków. Zauważyć należy, że we wskazanej sytuacji nie przekonujące wydaje się być stwierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji, że "ocena.... sytuacji finansowej nie wskazuje na zagrożenie egzystencji podatnika i jego rodziny" tymbardziej, że należałoby zastanowić się czy zapłacenie z uzyskiwanego przez skarżącego dochodu jakiejkolwiek, nawet rozłożonej na raty kwoty zaległości podatkowej, jest realne. Podkreślić też trzeba, że organ podatkowy nie może uzasadniać odmowy umorzenia podatnikowi zaległości podatkowej możliwością oczekiwania wsparcia od syna, któremu przekazał gospodarstwo rolne, bowiem jak to wyżej wskazano, organ podatkowy winien oceniać sytuację podatnika w momencie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia, a nie powoływać się na ewentualne zdarzenia przyszłe i niepewne. Podkreślić należy - jak to niżej wspomniano, że dopiero ustalenie, że w sprawie nie zaistniały przesłanki wskazane w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej pozwala organowi podatkowemu zastosować uznanie administracyjne. W świetle powyższego uznając, że organ podatkowy w sposób niewystarczający ustalił stan faktyczny sprawy, a ponadto nieprawidłowo ocenił zebrany już materiał dowodowy, stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie nie ustalono prawidłowo, czy w przypadku skarżącego ważny interes podatnika uzasadnia zastosowanie umorzenia postępowania w myśl. art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Decyzje w sprawie umorzenia zaległości podatkowych są co prawda uznaniowe lecz nie powinny być dowolne. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c", art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. /-/M.Skwierzyńska /-/G.Gorzan /-/J.RuszyńskiLF