I SA/Po 231/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Barbara Koś Protokolant: sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2005r. sprawy ze skargi J. Ch. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie dotyczące obciążenia kosztami postępowania celnego I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. /-/B. Koś /-/W. Długaszewska /-/T.M .Geremek Postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Celnego obciążył Spółkę A z siedzibą w O. kosztami postępowania celnego, prowadzonego w sprawie towaru zgłoszonego do procedury dopuszczenia do obrotu, według zgłoszenia celnego z dnia [...] r., tj. kosztami wykonania wyceny importowanych tekstyliów przez biegłego rzeczoznawcę z Centrum Badań i Ekspertyz Towaroznawczych Akademii Ekonomicznej w P. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł w imieniu Spółki, doradca podatkowy J. Ch. (w piśmie z dnia 27. 08. 2002r.), żądając jego uchylenia. Według strony skarżącej obciążenie jej kosztami ekspertyzy biegłego było bezzasadne i niezgodne z prawem. J. Ch. przedłożył do akt sprawy odpis pełnomocnictwa z dnia 01. 05. 2002r. udzielonego mu przez Spółkę, upoważniającego do reprezentowania Spółki przed organami celnymi. Zgodność pełnomocnictwa z oryginałem potwierdził sam pełnomocnik, opatrując je pieczątką " doradca podatkowy nr wpisu [...] mgr J. Ch." oraz kserokopię umowy o pracę z dnia 1. 05. 2002r., którą sam potwierdził za zgodność z oryginałem. Postanowieniem z dnia [...]r., nr [...], adresowanym do J.Ch. , Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 228 § 1 i § 2 w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej oraz art. 253 § 2,art. 256 § 2, art. 255 i art. 262 Kodeksu celnego stwierdził niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez J. Ch.. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że doradca podatkowy może tylko uwierzytelnić pełnomocnictwo udzielone mu w sprawach podatkowych, co wynika z art. 41 ustawy o doradztwie podatkowym. Podał też, że zgodnie z przepisem art. 253 § 2 Kodeksu celnego przedstawicielem bezpośrednim osoby fizycznej lub prawnej w sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej może być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim może być wyłącznie agencja celna. J. Ch. w niniejszej sprawie nie spełnia powyższych wymogów. Nadto organ celny zakwestionował możliwość zatrudnienia J. Ch. w charakterze doradcy podatkowego. Skargę na powyższe postanowienie złożył J. Ch., wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodnego z prawem. Skarżący podniósł, iż wraz z wszczęciem przez organ celny nowego postępowania, zmierzającego do wydania decyzji, rozpoczęło się postępowanie celno - administracyjne, prowadzone już w oparciu o reguły zakreślone Ordynacją podatkową, jak zaś stanowi ta ustawa strona może działać przez pełnomocnika - art. 136, a pełnomocnikiem tym może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Ponadto podniesiono, powołując się na przepis art. 41 ustawy o doradztwie podatkowym, że nigdzie przepis ten nie stanowi, że doradca podatkowy nie może uwierzytelnić innych dokumentów. Wskazano również, iż nie można zarzucić J. Ch., że nie jest pracownikiem. W stosunkach ze skarżącym J. Ch. zawarł umowę o pracę. Strony umówiły się, że będzie on wykonywał czynności doradcy podatkowego. Nie należy tego jednak rozumieć jako wykonywanie zawodu dorady podatkowego lecz jest to określenie wykonywanych czynności zgodnie z umowa oraz kwalifikacjami J. Ch. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25. 07. 2002r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmian.) sądy administracyjne sprawują kontrolę decyzji administracyjnych pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, przy czym w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30. 08. 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn, niż to zarzucał skarżący. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przepisy prawne dotyczące przedstawicielstwa występujące w Kodeksie celnym są przepisami lex specialis w stosunku do przepisów regulujących instytucję przedstawicielstwa na gruncie Kodeksu cywilnego jak i Ordynacji podatkowej, zatem nietrafne są wywody skargi wskazujące na przepis art. 137 § Ordynacji podatkowej, jako podstawę działania pełnomocnika J. Ch. na etapie weryfikacji zgłoszenia celnego. Takim przepisem szczególnym jest art. 253 § 2 ustawy z dnia 09.01.1997r. Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), ograniczający krąg podmiotów umocowanych do sprawowania przedstawicielstwa w sprawach celnych. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 maja 2002 r. tj. w dacie składania przedmiotowego odwołania oraz wydawania decyzji przez organ II instancji) przedstawicielem bezpośrednim osoby fizycznej lub prawnej w postępowaniu przed organem celnym w sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej mógł być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim wyłącznie agencja celna. Brzmienie tego przepisu wskazuje, że ograniczenie kręgu podmiotów mogących reprezentować stronę w postępowaniu przed organami celnymi (pierwszej i drugiej instancji) ma związek z przeznaczeniem towaru i wbrew twierdzeniom skarżącej nie jest ograniczone tylko do fazy zgłoszenia celnego. W sprawie było bezsporne, że towar będący przedmiotem toczącego się postępowania w sprawie celnej był przeznaczony do działalności gospodarczej, zatem z powyższego wyczerpującego wyliczenia podmiotów uprawnionych do reprezentowania strony postępowania celnego wynika jasno, że J.Ch., doradca podatkowy, nie mógł występować w charakterze pełnomocnika skarżącej strony. Zastosowanie przepisu art. 253 § 2 pkt 1 Kodeksu celnego wyłącza możliwość zastosowania postanowień art. 253 § 3 pkt 2 tego kodeksu, który dotyczy przecież "innych wypadków niż te, o których mowa w § 2". Również przepisy art. 2 i 41 ustawy z dnia 05.07.1996r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. z 2002r. Nr 9, poz. 86 ze zmian.) nie uprawniały doradcy podatkowego do występowania w charakterze pełnomocnika strony w sprawie dotyczącej weryfikacji zgłoszenia celnego i uznania go za nieprawidłowe, albowiem nie jest to postępowanie w sprawach obowiązków podatkowych. Skuteczne pełnomocnictwo mogło zatem zostać udzielone J.Ch. tylko jako podmiotowi będącemu pracownikiem strony. Z tego względu zasadne było wezwanie przez organ I instancji J.Ch. do nadesłania dokumentu, z którego wynikałby fakt zatrudnienia w charakterze pracownika w Spółki. W tej jednak sytuacji, gdy organ przyjął, iż J.Ch. nie udowodnił faktu zatrudnienia u skarżącego, albowiem w związku z tym, że Spółka A nie trudni się zawodowo doradztwem podatkowym, należy uznać, że umowa o pracę została zawarta z naruszeniem przepisów prawa (art. 31 ustawy o doradztwie podatkowym), winien był wezwać stronę na podstawie art. 169 § 1 i art. 168 § 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego - do usunięcia braku formalnego tego odwołania poprzez podpisanie go przez stronę i to w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Odwołanie bowiem, jak każde podanie musi pod względem formy i treści spełniać wymagania stawiane w art. 168 § 1, § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej dla tej czynności procesowej strony. Nie wezwanie strony przez organ celny do usunięcia braku formalnego odwołania stanowi istotne naruszenie wyżej wymienionych przepisów postępowania oraz art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej (w zw. z art. 262 Kodeksu celnego) zgodnie z którym organy celne są zobowiązane udzielać stronom niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa celnego i postępowania celnego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania (por. wyrok NSA z 20. 08. 1999 r., sygn. akt IV SA 848/98, LEX nr 47870 ). Przestrzeganie powyższych przepisów i zasad postępowania wyklucza możliwość uznania Kodeksu celnego, iż odwołanie wniósł rzekomy pełnomocnik we własnym imieniu. Jak podkreśla się w doktrynie, stany faktyczne objęte działaniem normy prawnej zawartej w przepisie art. 255 Kodeksu celnego obejmują głównie sytuacje, gdy osoba nieupoważniona do działania w imieniu lub na rzecz innego podmiotu, w postępowaniu celnym deklaruje (zaciąga zobowiązania celne) i działa w imieniu lub na rzecz tego podmiotu, czyli tzw. rzekome przedstawicielstwo (patrz m.in.: F. Prusak, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2000, s. 1017). Nie powinien on być więc stosowany do pozbawienia strony prawa do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, w której decyzją organu I instancji została ona obciążona kwotą wynikającą ze stwierdzonego długu celnego i zobowiązanie to nie przeszło w trakcie postępowania celnego na jakikolwiek inny podmiot, zwłaszcza na rzekomego pełnomocnika. Jednocześnie Sąd zauważa, że organy celne błędnie przyjęły, że naruszenie w zawartej przez strony umowie o pracę ustawy o doradztwie podatkowym skutkuje nieważnością dokonanej czynności prawnej. Ze względu na powyższe okoliczności należało uznać, że organ odwoławczy, wydając przedmiotowe postanowienie, naruszył przepisy postępowania (art. 121 § 2, art. 169 § 1 w zw. z art. 168 § 3 oraz art. 228 § 1 pkt. 1 i 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu Celnego) w sposób mający istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy oraz przepis art. 255 Kodeksu celnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ celny winien wezwać stronę do podpisania zażalenia zgodnie z art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej. Z tych względów orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30. 08. 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmian.) jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit.c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163,poz. 1348 ze zm.) /-/B. Koś /-/ W. Długaszewska /-/ T.M. Geremek BDd