I SA/Po 245/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie Sędzia NSA Sylwia Zapalska (spr.) Sędzia WSA Roman Wiatrowski Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 25 września 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi Spółki A w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego o d d a l a s k a r g ę /-/R. Wiatrowski /-/W. Zygmont /-/S. Zapalska Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie tytułów wykonawczych nr (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...); (...), wystawionych przez Burmistrza Miasta i Gminy, obejmujących zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za lata 1995 - 2008, wszczął postępowanie egzekucyjne wobec Firmy "A" Sp. z o.o. z siedzibą w B. W dniu 15 września 2008r. zobowiązana Spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, domagając się wstrzymania czynności egzekucyjnych do czasu rozpoznania zarzutów oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości. W uzasadnieniu Spółka wskazała, iż wbrew treści przepisu art. 15 § 1 ustawy, wierzyciel nie przesłał zobowiązanej wezwania do wykonania obowiązku. W konsekwencji, zdaniem Spółki, nie można było prowadzić postępowania egzekucyjnego. Zobowiązana stwierdziła również, iż w myśl art. 110 § 1 ustawy egzekucyjnej, egzekucja z nieruchomości jest ostatecznym środkiem egzekucyjnym, którego zastosowanie jest niedopuszczalne w sytuacji, gdy wierzyciel nie zastosował innych środków egzekucyjnych. W niniejszej sprawie wierzyciel, bez wyczerpania innych możliwości, skierował egzekucję do nieruchomości stanowiącej własność zobowiązanej. Mając więc na uwadze wymienione okoliczności, postępowanie egzekucyjne, na podstawie art. 34 § 4 ustawy, winno zostać umorzone. Postanowieniem z dnia (...) nr (...) Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając w oparciu o przepisy art. 17 § 1 w zw. z art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2005, Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.), uznał wniesione zarzuty za niedopuszczalne. Uzasadniając Naczelnik Urzędu stwierdził, iż zawiadomienie o zajęciu nieruchomości wraz z odpisami tytułów wykonawczych oraz pouczeniem o prawie złożenia zarzutów doręczone zostało Spółce 1 września 2008r. Pismo zawierające zarzuty zobowiązana Spółka nadała w placówce pocztowej 15 września 2008r., a zatem z uchybieniem ustawowego siedmiodniowego terminu. Termin do złożenia zarzutów upłynął bowiem 8 września 2008r. Na powyższe postanowienie Spółka nie złożyła zażalenia. Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia (...) (...), na podstawie przepisu art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, oddalił wniosek Spółki "A" o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu Naczelnik wskazał, iż wierzyciel dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej, albowiem przed wystawieniem tytułów wykonawczych przesłał zobowiązanej pisemne upomnienie wzywające ją do wykonania określonego w nim obowiązku z pouczeniem o skutkach jego niewykonania. Odnosząc się do zarzutu niedopuszczalności egzekucji z nieruchomości, Naczelnik zwrócił uwagę, iż prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych Urzędu Miasta i Gminy oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W ramach tego postępowania dokonał zajęcia rachunków bankowych oraz wierzytelności z tytułu czynszu i dzierżawy, które okazały się nieskuteczne (brak obrotów na rachunkach; dłużnik zajętej wierzytelności nie posiadał żadnych zobowiązań finansowych wobec zobowiązanej). W związku z tym Naczelnik, postanowieniem z (...), umorzył postępowanie egzekucyjne jako bezskuteczne. Postanowienie to zostało jednak uchylone, albowiem zdaniem organu odwoławczego nie zostały wykorzystane wszystkie środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, a mianowicie egzekucja z nieruchomości. Mając na względzie powyższe rozstrzygnięcie Naczelnik wszczął postępowanie egzekucyjne z nieruchomości należącej do Spółki wpisanej do księgi wieczystej nr (...). Sąd Rejonowy oddalił jednak wniosek o wpis wzmianki o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, ponieważ postępowanie egzekucyjne z tej nieruchomości prowadził już komornik sądowy (z uwagi na bezskuteczną drugą licytację nieruchomości postępowanie zostało umorzone). Naczelnik podkreślił, iż podejmował czynności zmierzające do zastosowania środka egzekucyjnego. Pod wskazanym adresem nikt nie przebywa, nie było zatem możliwe spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej. Ponadto Spółka nie posiada własnych środków transportowych. Nie mając więc możliwości zastosowania innych środków egzekucyjnych, Naczelnik wszczął w dniu (...) egzekucję z przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem Naczelnika, nie mógł on zastosować innego środka egzekucyjnego, gdyż egzekucja do majątku zobowiązanej Spółki okazała się bezskuteczna. Ponadto o niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego można mówić w sytuacji, gdyby organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny nie przewidziany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co jednak nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Na postanowienie z (...) "A" Sp. z o.o. wniosła zażalenie, domagając się jego uchylenia oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości. Zaskarżonemu postanowieniu Spółka zarzuciła: 1) naruszenie art. 110 § 1 ustawy polegające na wszczęciu egzekucji z nieruchomości, pomimo iż zarówno wierzyciel, jak i organ egzekucyjny nie zastosowali wszystkich środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2 - 6 ustawy, w szczególności nie przeprowadzili egzekucji z posiadanych przez dłużnika rachunków bankowych, 2) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 ustawy. W uzasadnieniu zażalenia Spółka podniosła, iż wierzyciel nie przesłał jej wezwania, o którym mowa w art. 15 ustawy, co stanowi przeszkodę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W aktach egzekucyjnych brak jest bowiem dowodu doręczenia takiego upomnienia. Spółka wyraziła również pogląd, iż z przepisu art. 110 § 1 ustawy egzekucyjnej wynika, że egzekucja z nieruchomości jest ostatecznym środkiem egzekucyjnym, którego zastosowanie jest niedopuszczalne w sytuacji, gdy wierzyciel nie zastosował innych środków egzekucyjnych. W kontekście tego odwołująca podkreśliła, iż wierzyciel nie skierował egzekucji do rachunków bankowych Spółki. Jednocześnie, wbrew twierdzeniu Naczelnika, Spółka prowadziła działalność gospodarczą pod wskazanym adresem, co znajduje potwierdzenie w ustaleniach z przeprowadzanych kontroli oraz w deklaracjach CIT - 8, CIT - 22, PIT - 4, PIT - 11 oraz PIT - 4R. Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia (...) nr (...), na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) oraz art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uchylił zaskarżone postanowienie w całości oraz umorzył postępowanie prowadzone przez organ I instancji w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcia Dyrektor Izby podkreślił, iż zgłoszone zarzuty, na skutek uchybienia terminu do ich wniesienia, zostały oddalone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z (...). Nie było zatem żadnych podstaw faktycznych i prawnych do wydania rozstrzygnięcia w zakresie oddalenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej. Dyrektor zwrócił również uwagę, iż zgodnie z art. 59 ustawy, postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadku zaistnienia określonych ustawowo przesłanek wymienionych w pkt. 1 - 9. Jest to jednak odrębne unormowanie, nie powiązane w żaden sposób z instytucją zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Wydanie takiego postanowienia wymaga więc odrębnego żądania złożonego przez zobowiązanego lub wierzyciela. Ponadto, niezależnie od sposobu rozstrzygnięcia zarzutów, zobowiązany jest uprawniony do złożenia, na każdym etapie postępowania, wniosku o jego umorzenie. Na powyższe postanowienie Spółka "A" wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się jego uchylenia oraz uchylenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z (...). Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów: 1) art. 110 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, polegające na wszczęciu postępowania egzekucyjnego z nieruchomości stanowiącej własność skarżącej, pomimo iż nie została uprzednio przeprowadzona egzekucja z innych składników majątku, w szczególności ze środków zgromadzonych na rachunkach bankowych, 2) art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej, polegające na niedoręczeniu przez wierzyciela upomnienia do wykonania przez skarżącą obowiązku pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, 3) art. 59 § 1 pkt 7 ustawy egzekucyjnej. W uzasadnieniu skargi Spółka wskazała, iż wbrew dyspozycji przepisu art. 110 § 1 ustawy egzekucja została skierowana od razu do nieruchomości, nie można było więc mówić o niemożliwości bądź bezskuteczności egzekucji z innych składników majątku skarżącej. Tym samym Naczelnik Urzędu naruszył zasadę stosowania najmniej uciążliwych dla zobowiązanego środków egzekucyjnych (art. 7 § 2 ustawy). Skarżąca podkreśliła również, iż Dyrektor Izby Skarbowej błędnie uznał, że w zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu zobowiązana nie wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Spółki o znaczeniu pisma nie decyduje bowiem jego nazwa, lecz treść. Ponadto z treści zażalenia jednoznacznie wynikało, że skarżąca domagała się umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na naruszenie powołanych wyżej przepisów. Skarżąca zwróciła także uwagę, iż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte bez uprzedniego doręczenia jej wezwania do dobrowolnego wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy. W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej nie znajduje podstaw do zmiany swojego stanowiska i wnosi o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, z późn. zm.), poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art. 134 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius). Skarga okazała się bezzasadna. Zgodnie z przepisem art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2005, Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.) tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W myśl przepisu art. 33 pkt 6 i pkt 7 ustawy podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego oraz brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1. Organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeśli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 34 § 4). Z kolei stosownie do art. 59 § 1 pkt 7 ustawy egzekucyjnej postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż taki obowiązek ciążył na wierzycielu. W przypadkach, o których mowa w § 1 i § 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 (art. 59 § 3). Postanowienie w sprawie umorzenia wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu (§ 4). W niniejszej sprawie, Naczelnik Urzędu Skarbowego, wobec uchybienia przez zobowiązaną Spółkę terminowi do złożenia zarzutu, uznał jego niedopuszczalność (postanowienie z (...)). Jednocześnie, z uwagi na treść pisma zobowiązanej z dnia (...) zawierającego zarzuty, potraktował je jako odrębny wniosek o umorzenie postępowania w trybie art. 59 ustawy egzekucyjnej, a następnie, postanowieniem z (...), wniosek załatwił odmownie. Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił powyższego stanowiska, uznając, iż prowadzenie postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 wymaga zgłoszenia odrębnego żądania ze strony zobowiązanej. Mając na uwadze przytoczone powyżej przepisy Sąd stwierdza, iż Naczelnik Urzędu prawidłowo uznał, iż skoro zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne nie mogą być rozpatrzone merytorycznie z uwagi na wniesienie ich z przekroczeniem ustawowego terminu, to zawarte w piśmie z (...) żądanie należało potraktować jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, tym bardziej, iż treść przepisu art. 33 pkt 6 i pkt 7 jest zbieżna z art. 59 § 1 pkt 7 ustawy egzekucyjnej. Sąd podziela przy tym pogląd, iż o kwalifikacji danego pisma procesowego nie decyduje jego nazwa (nagłówek) a zawarta w nim treść (por. wyrok NSA z 22 stycznia 1988r. SA/Wr 815/87, Lex nr 9987). W tym więc zakresie Dyrektor Izby Skarbowej bezpodstawnie uchylił postanowienie oddalające wniosek zobowiązanej o umorzenie postępowania egzekucyjnego i umorzył postępowanie w tym przedmiocie (art. 18 ustawy egzekucyjnej w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 Kpa). Sąd zwraca jednak uwagę, iż naruszenie przepisu art. 18 ustawy w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 Kpa nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Należy bowiem podkreślić, iż taki sposób załatwienia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie zamyka w żaden sposób skarżącej drogi do złożenia kolejnego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 4 ustawy), a następnie merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez organy administracji publicznej obu instancji. Tym bardziej, że, jak wynika z akt egzekucyjnych (pismo z (...), k. 32), zobowiązana złożyła w dniu (...) nowy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 ustawy. Przechodząc do rozważenia pozostałych zarzutów, Sąd stwierdza, iż stosownie do przepisu art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, egzekucja może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Z analizy tytułów wykonawczych zawartych w aktach egzekucyjnych oraz dołączonych do nich upomnień wynika, że we wszystkich przypadkach zostały doręczone upomnienia przed wystawieniem tytułów wykonawczych (t. I i II). Tym samym za pozbawioną podstaw Sąd uznał argumentację dotyczącą zarzutu naruszenia przepisu art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej. Odnosząc się do zarzutu zastosowania egzekucji z nieruchomości, z pominięciem innych środków egzekucyjnych (niedopuszczalność środka egzekucyjnego), Sąd wskazuje, iż zgodnie z przepisem art. 110 § 1 ustawy z nieruchomości może być przeprowadzona egzekucja administracyjna, jeżeli zastosowanie środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2 - 6, nie było możliwe lub okazało się bezskuteczne. Natomiast w myśl § 2 in principio powołanego artykułu egzekucja administracyjna z nieruchomości może być prowadzona tylko w celu wyegzekwowania należności pieniężnych określonych lub ustalonych w ostatecznym orzeczeniu. Organ egzekucyjny w piśmie pt. "opis stanu egzekucji w stosunku do zobowiązanego" powołał się na fakt wcześniejszego zastosowania innych środków egzekucyjnych, m. in. próby zajęcia ruchomości, rachunków bankowych czy wierzytelności, co jednak okazało się bezskuteczne. W aktach egzekucyjnych brak jest jednak dokumentów potwierdzających przytoczone przez Naczelnika okoliczności. Wobec tego rozważenia wymaga, czy naruszenie przepisu art. 110 § 1 ustawy, poprzez uprzednie niezastosowanie środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2 - 6, należy uznać jako niedopuszczalność środka egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 7). W ocenie Sądu chodzi tu o sytuację, gdy zastosowane zostaną środki egzekucyjne nie przewidziane w ustawie albo jeśli organ egzekucyjny użył co prawda środka wskazanego w ustawie, lecz został on przewidziany dla egzekucji obowiązków innego rodzaju, np. zastosował egzekucję z nieruchomości w celu wyegzekwowania obowiązku o charakterze niepieniężnym bądź w celu wyegzekwowania obowiązków wprawdzie pieniężnych (należności pieniężnych), ale które zostały określone w orzeczeniu nie mającym przymiotu ostateczności. Tym samym przystąpienie do egzekucji z nieruchomości, z pominięciem innych środków egzekucyjnych, jeśli ich zastosowanie było możliwe lub nie było bezskuteczne, nie powoduje, że mamy do czynienia z niedopuszczalnością zastosowanego środka egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 7 ustawy. Z powyższych względów Sąd, na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ R. Wiatrowski /-/ W. Zygmont /-/ S. Zapalska