I SA/Po 245/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu w dniu 04 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów za nieuzasadnione postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 17 maja 2018r., sygn. akt I SA/Po 245/18 oddalił skargę M. K. (dalej jako: "skarżąca") na wskazane w sentencji postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 15 czerwca 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że jest osobą niepełnosprawną ze stopniem umiarkowanym, osiągane dochody nie pozwalają jej na opłacenie kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżąca podała, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...],- zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że jej mąż jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje dochodów, jej dochód z tytułu zatrudnienia wyniósł [...],- zł netto wg PIT za 2017 r. Skarżąca podała, że czynsz wynosi [...],- zł, opłaty za gaz, węgiel, telefon [...],- zł, kredyt [...],- zł, koszty rehabilitacji [...],- zł. Na wezwanie z dnia 25 czerwca 2018 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia 04 lipca 2018 r. przedłożyła zeznania roczne podatkowe za 2016 i 2017 r. i oświadczyła, że mąż jako osoba bezrobotna nie składa zeznań rocznych podatkowych. Skarżąca nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych. Wnioskodawczyni podała, że posiada samochód osobowy, mąż nie posiada i nie użytkuje pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżąca podała, że nie posiada innych dochodów niż wykazane w zeznaniu rocznym. Wnioskodawczyni wskazała, że małżonek nie posiada żadnych dochodów, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Skarżąca oświadczyła, że ona i jej mąż nie posiadają udziałów w spółkach i nie pełnią funkcji członka zarządu. Skarżąca wskazała, że mąż jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w W.. Skarżąca oświadczyła, że ona i jej mąż nie darowali żadnego majątku. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że dom, w którym mieszkają to prywatna kamienica wielorodzinna należąca do firmy, która w żaden sposób nie jest powiązana z nią ani jej mężem. Skarżąca podała, że czynsz wynosi [...],- zł, woda, gaz, prąd [...],- zł, opał [...],- zł, Internet, telefon [...],- zł, koszty wyżywienia [...],- zł, środki czystości, lekarstwa [...],- zł, ubezpieczenie, koszty eksploatacji auta [...],- zł, odzież [...], rata kredytu [...],- zł od marca 2017 r., rata kredytu [...],- zł od 2015 r., rata kredytu [...],- zł od 2016 r. Skarżąca podała, że mąż nie posiada nieruchomości, oszczędności, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...],- zł, praw majątkowych. Do pisma załączyła kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2016 i 2017 r., z których wynika, ze w 2016 r. uzyskała dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, w 2017 r. z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł i z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Skarżąca załączyła kserokopie: informacji z Powiatowego Urzędu Pracy o datach stawienia się małżonka wnioskodawczyni w Urzędzie Pracy, umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] marca 1998 r., umowy o pracę z dnia [...] kwietnia 2018 r., faktury zakupu samochodu marki Skoda [...], rok prod. 2007 r. za wartość brutto [...],- zł. W wykonaniu wezwania do uzupełnienia wniosku z dnia 19 lipca 2018 r. skarżąca podała, że nie ma możliwości technicznych wydrukowania wyciągów z rachunku bankowego, który posiada. Skarżąca oświadczyła, że mąż nie posiada rachunku bankowego, lokat, kart kredytowych oraz podała, że nie pamięta od kiedy mąż jest osobą bezrobotną. Wyjaśniła, że z uwagi na brak majątku małżonkowie nie dokonali podziału majątku wspólnego. Skarżąca podała, że nie posiada środków trwałych i nie zatrudnia pracowników. Skarżąca podała, że kredyty zaciągnęła na spłatę zobowiązań, wymianę sprzętu agd. Skarżąca podała, że wysokość VAT można wyliczyć z książki przychodów i rozchodów. Do pisma załączyła zestawienie księgi przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia do czerwca 2018 r. oraz umowę o pracę z dnia 06 lipca 2018 r. Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2018 r. starszy referendarz Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając powyższe stanowisko referendarz przytoczył przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "P.p.s.a.") regulujące instytucje prawa pomocy oraz wskazał, że w jego ocenie skarżąca w przedmiotowej sprawie nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, t.j. kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego. Jak wyjaśniono, z oświadczenia skarżącej wynika, że wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, który nie pracuje i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Skarżąca posiada samochód osobowy marki Skoda Octawia z 2007 r., który zakupiła w październiku 2017 r. za kwotę brutto [...],- zł. Skarżąca i jej mąż nie posiadają żadnego innego majątku. Z załączonych przez skarżącą kserokopii dokumentów wynika, że wnioskodawczyni jest zatrudniona na czas nieokreślony za wynagrodzeniem zasadniczym [...],- zł brutto oraz prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonej przez skarżącą kserokopii książki przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia do czerwca 2018 r. wynika, że wnioskodawczyni w styczniu 2018 r. uzyskała przychód w wysokości [...] zł, poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, a zatem dochód wyniósł [...] zł, w lutym 2018 r. przychód wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, dochód [...] zł, w marcu 2018 r. przychód wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, dochód [...] zł, w kwietniu 2018 r. przychód wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, dochód [...] zł, w maju 2018 r. przychód wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, dochód [...] zł, w czerwcu 2018 r. przychód wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, dochód [...] zł. Z oświadczenia skarżącej wynika, że ona i jej mąż ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...],- zł (czynsz [...],- zł, woda, gaz, prąd [...],- zł, opał [...],- zł, Internet, telefon [...],- zł, koszty wyżywienia [...],- zł, środki czystości, lekarstwa [...],- zł, ubezpieczenie, koszty eksploatacji auta [...],- zł, odzież [...],- zł, raty kredytów: [...] zł od marca 2017 r., [...],- zł od 2015 r., [...],- zł od 2016 r.). W tym miejscu zauważyć należy, że nie wszystkie ponoszone przez skarżącą koszty są kosztami koniecznego utrzymania, jak np. opłaty za Internet i telefon komórkowy. Ponadto wskazać należy, że skarżąca spłaca raty kredytów udzielonych jej w 2015, 2016 i 2017 r. w wysokości łącznie [...],- zł. Skarżąca podała, że kredyty zaciągnęła na spłatę innych zobowiązań i na zakup sprzętu agd. Mimo wezwania wnioskodawczyni nie podała w jakiej wysokości kredyty zostały zaciągnięte. Zdaniem referendarza spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Ponadto skarżąca, mimo wezwania, nie przedłożyła wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie sześć miesięcy. Skarżąca stwierdziła, że nie ma technicznych możliwości wydrukowania wyciągów z rachunku bankowego, zauważyć jednak należy, że wnioskodawczyni wydruki z wyciągu mogła otrzymać z banku, w którym rachunek bankowy posiada. Skarżąca pomimo wezwania nie przedłożyła również odpisów deklaracji [...] za ostatnie sześć miesięcy. W terminowo wniesionym sprzeciwie M. K. zakwestionował ustalenia referendarza, wskazując, że treść wydanego rozstrzygnięcia zdaje się sugerować, że skarżąca ma nie płacić podatków oraz rat kredytów i faktur. W ocenie skarżącej nie wykazano związku pomiędzy dochodami skarżącej, a deklaracją VAT – 7 oraz wyciągami bankowymi oraz wskazano, że z uwagi na niskie dochody skarżącej konieczne było przyznanie jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Innymi słowy, Sąd, rozpoznając sprawę wypowiada się, zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie rozpoznaje sprawę na nowo. Konsekwentnie, ocenie Sądu podlegają okoliczności, jakie były znane referendarzowi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, co do zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazał zarazem, w art. 245 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie stronie prawa pomocy wymaga wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, jako formy pomocy publicznej, może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście w okresie, w jakim następuje wniesienie i rozpatrzenie skargi, pozbawione są środków utrzymania, bądź których środki na ten cel są bardzo ograniczone. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć brak realnych szans na pozyskanie środków służących sfinansowaniu kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować usprawiedliwienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. To właśnie na skutek wskazanych przez skarżącego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, przy czym art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Sąd podziela stanowisko referendarza, że skarżąca nie wyjaśniła wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego. W przedmiotowej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie przedłożyła dokumentów w postaci deklaracji VAT – 7 oraz wyciągów bankowych, wobec czego nie sposób ustalić, jakimi środkami finansowymi dysponuje obecnie skarżąca. Wobec powyższego opierając się o treść formularza przyjąć należało, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musiał odmową przyznania tego prawa. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w sprzeciwie wyjaśnić należy, że referendarz, w treści zaskarżonego postanowienia szczegółowo odniósł się do sytuacji majątkowej skarżącej, w oparciu o złożone przez nią oświadczenia oraz dokumenty. Zarówno referendarz, jak i Sąd nie kwestionują trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się skarżąca, jednakże nie oznacza to możliwości obligatoryjnego przyznania jest prawa pomocy. Sąd raz jeszcze podkreśla, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że strona może być zwolniona z obowiązku poniesienia kosztów postępowania jedynie wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W przedmiotowej sprawie warunek powyższy nie został spełniony, co powoduje, że postanowienie referendarza odpowiada prawu. Mając powyższe na względzie, na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. P., 04 września 2018 r. Zarządzenie 1. Notować; 2. Doręczyć: skarżącej. M. Świerczak