I SA/Po 2454/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Asesor sąd. Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Agnieszka Leśniarek po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2006r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia majątkowego na poczet należności celnych I. stwierdza nieważność decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z [...] nr [...] II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę [...], tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ Sz. Widłak /-/ T.M. Geremek /-/M. Lorych-Olszanowska Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej powołując się na treść art. 233§ 1 ustawy - Ordynacja Podatkowa (Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm.), art. 241 §1 ustawy - Kodeks celny (t. jedn. Dz.U. z 2001r. nr 75 poz. 802) nr 090000-PC-454-62/2003/PJ, utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] nr [...], na mocy której dokonane zostało zajęcie samochodu osobowego Fiat Uno r. prod. 1991 nr nadw. [...], celem zabezpieczenia ciążących na nim należności celnych i podatkowych w łącznej kwocie 15123,50 zł, określonych decyzją Naczelnika Urzędu Celnego nr [...], z dnia [...]. W uzasadnieniu swej decyzji Dyrektor Izby Celnej podał, iż w dniu 25.11.1999r. w Urzędzie Komunikacji Starostwa Powiatowego dokonano pierwszej rejestracji samochodu osobowego marki Fiat Uno r.prod. 1991 nr nadw. [...]. W wyniku przeprowadzonego postępowania karnego ustalono, iż dokumenty odprawy celnej stanowiące podstawę zarejestrowania pojazdu są fałszywe. W tym stanie rzeczy postanowieniem nr [...] z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego wszczął "z urzędu" postępowanie w sprawie wprowadzenia na polski obszar celny tego pojazdu, a decyzją nr [...] a dnia [...], dokonał zajęcia samochodu osobowego Fiat Uno r.prod. 1991 nr nadw. [...], celem zabezpieczenia ciążących na nim należności celnych i podatkowych w łącznej kwocie 15123,50 zł. Pojazd pozostawiony został pod dozorem S. S. . Od powyższego rozstrzygnięcia, pismem z dnia 16.06.2003 r., S. S. złożył odwołanie do Dyrektora Izby Celnej , wnosząc o jego uchylenie. Utrzymując w mocy decyzję organu I-szej instancji Dyrektor Izby Celnej podał, iż podstawę działania organów celnych stanowi art. 241 § 1 Kodeksu celnego. Przepis ten wprowadza wyjątek od zasady, że majątkowa odpowiedzialność za dług celny ciąży na dłużniku. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli nie zostało złożone zabezpieczenie albo gdyby kwota złożonego zabezpieczenia nie pokryła długu celnego, towar, na którym ciążą należności, może być przez organ celny zatrzymany lub zajęty w celu zabezpieczenia kwoty należności, do czasu ich uiszczenia. Zatrzymanie lub zajęcie takiego towaru może być dokonane bez względu na prawa osób trzecich i z pierwszeństwem przed wszystkimi obciążeniami i przywilejami. Przepis ten ustanawia odpowiedzialność za dług celny o charakterze rzeczowym. W oparciu o tę regulację organ celny może kierować swoje roszczenia "do towaru" na którym ciążą należności, niezależnie od tego, kto jest jego aktualnym właścicielem czy dysponentem oraz bez względu na to, czy ciążą na nim zobowiązania z innych tytułów. Odpowiedzialność osoby trzeciej za należności celne ogranicza się w tym wypadku jedynie do tego jednego składnika jego majątku, jakim jest towar, na którym te należności ciążą. Wzrost jego wartości, w wyniku poniesienia kosztów naprawy, nie zmienia tożsamości tego towaru, a zatem nie może mieć wpływu na sposób jego zabezpieczenia, zwłaszcza, że zabezpieczeniu podlega towar, a nie jego wartość. Na orzeczenie to skargę skierowana do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył właściciel pojazdu, S. S. . Skarżący wyraził w niej swój sprzeciw wobec niekorzystnej dla niego decyzji twierdząc, że nabył towar w dobrej wierze, zaś organ celny w decyzji administracyjnej nie wskazał na niego, jako dłużnika, a skierował ją do innych osób odpowiedzialnych z tytułu nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny wyżej wymienionego towaru. S. S. wskazał również na koszty poniesione w związku z naprawą pojazdu, swoją trudną sytuacją materialną oraz cel, w jakim wykorzystuje zabezpieczony pojazd. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji. Stwierdził nadto, że podniesione przez skarżącego okoliczności nie stanowią wystarczających przesłanek, które w świetle przepisów prawa celnego mogłyby zwolnić spod zabezpieczenia zakupiony przez niego pojazd. Dyrektor Izby Celnej zaprzeczył, aby organ celny, pomimo wskazania dłużników, zaspokajał powstałe należności celne bezpośrednio z majątku skarżącego. Stwierdził, iż nie należy utożsamiać zabezpieczenia, dokonanego na podstawie art. 241 § 1 Kodeksu celnego, z postępowaniem egzekucyjnym, albowiem zajęcie towaru ma charakter pomocniczy w stosunku do czynności egzekucyjnych, podejmowanych w ramach odrębnego postępowania. W jego toku przedmiotem analizy będą przesłanki zaspokojenia należności z majątku dłużników. Dopiero ich nieskuteczność prowadzić będzie do rozważenia możliwości sprzedaży zajętego towaru (w niniejszej sprawie samochodu osobowego), zaś uzyskane z tego tytułu środki będą przeznaczone na pokrycie powstałego zobowiązania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z przyczyn innych niż w niej wskazał skarżący. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności Sąd powinien przeprowadzić kontrolę zaskarżonej decyzji z punktu widzenia ewentualnego istnienia wad powodujących nieważność decyzji. Stwierdzić zaś nieważność może tylko wtedy, gdy zachodzą przyczyny określone w Kodeksie Postępowania Administracyjnego lub innych przepisach. Zgodnie z art. 262 Kodeksu celnego do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy działu IV ustawy Ordynacja Podatkowa. Art. 247 tej ustawy zawiera natomiast przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego przepisu organ celny stwierdza nieważność decyzji, która - między innymi - wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 19§5 Ustawy z 17 czerwca 1966r. "O postępowaniu egzekucyjnym w administracji" (Dz.U. nr 110 poz. 968 ze zm.) obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji jak tez decyzji ją poprzedzającej, a nadanym ustawą z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U.nr41 poz.365), z dniem 01 maja 2002 r. Dyrektor Izby Celnej stał się organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu: 1. należności celnych wraz z odsetkami, 2. podatku od towarów i usług należnego z tytułu importu towarów wraz z odsetkami, 3. podatku akcyzowego wraz z odsetkami, 4. grzywien, kosztów postępowania i innych należności pieniężnych orzeczonych w postępowaniu w sprawie o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe w zakresie spraw należących do właściwości organów celnych. Przepis art. 241 Kodeksu celnego stanowiący podstawę prawną zaskarżonej decyzji, który pozwala na zatrzymanie lub zajęcie towaru w celu zabezpieczenia kwoty należności, do czasu ich uiszczenia, i to bez względu na prawa osób trzecich i z pierwszeństwem przed wszystkimi obciążeniami i przywilejami znajduje się w Rozdziale 2 Działu III obejmującym regulację dotyczącą terminów i sposobu uiszczenia należności. W rozdziale tym nie zawarto przepisu wskazującego jednoznacznie jaki organ celny dokonuje czynności związanych z zabezpieczeniem należności w takiej czynności jak zatrzymanie lub zajęcie ruchomości. W przepisach tych mowa jest jedynie o "organie celnym". Natomiast w art. 243 Kodeksu celnego stanowi się, iż "w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej". Skoro więc w przepisach omawianego rozdziału zawarty jest jedynie zwrot "organ celny", a zgodnie z treścią stosowanego na mocy art. 243 Kodeksu celnego artykułu 19§5 Ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dyrektor Izby Celnej jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, należy przyjąć, że ten właśnie organ jest właściwy do wydawania orzeczeń na podstawie art. 241 Kodeksu celnego. Stanowisko powyższe potwierdza także brzmienie zawartego w tym samym rozdziale co artykuł 241 artykułu 233 Kodeksu celnego, który stanowi o tym, iż organ celny może odroczyć termin uiszczenia należności celnych, przy czym organem tym jest - zgodnie z §1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 13.10.1997r. w sprawie odraczania płatności należności celnych oraz udzielania innych ułatwień płatniczych (Dz.U. nr128 poz.835 ze zm.) - Dyrektor Izby Celnej. Zauważyć należy przy tym, iż zabezpieczenia należności pieniężnej, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję - jak stanowi art. 154§ 1 Ustawy o Postępowaniu egzekucyjnym w administracji - dokonuje organ egzekucyjny. Skoro zgodnie z postanowieniem art. 19§5 tej ustawy organem egzekucyjnym jest Dyrektor właściwej miejscowo Izby Celnej, oczywiste staje się, iż to właśnie ten organ - a nie jak wystąpiło to w niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Celnego - jest właściwy do wykonywania czynności związanych z zabezpieczeniem pojazdu na poczet przyszłych należności celnych. Zatem mając na uwadze, iż w rozpatrywanej sprawie decyzję w I-szej instancji wydał Naczelnik Urzędu Celnego , należy stwierdzić, iż decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, a więc z wadą prowadząca do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 247§1 pkt1 Ordynacji Podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego. Utrzymanie w mocy tej decyzji przez Dyrektora Izby Celnej jest również naruszeniem wskazanych wyżej przepisów, prowadzącym do stwierdzenia nieważności decyzji organu II-ej instancji. Stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji zwalnia już Sąd od obowiązku ustosunkowywania się do dalszych zarzutów podniesionych przez skarżącego. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.)w związku z art. 247 §1 pkt 1 Ordynacji podatkowej i w związku z art. 262 Kodeksu celnego oraz na podstawie art.97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz. U. Nr 153, 1. poz.1271 ze zm.). O kosztach postanowiono na podstawie art. 200 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ Szymon Widłak /-/ Tadeusz M.Geremek /-/ Maria Lorych-Olszanowska M.N.d.