I SA/Po 249/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dominik Mączyński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2013r. sprawy ze skargi A sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r., sygn. akt [...], Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w P. Z. Z. przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w P. sprawę o sygn. akt [...] celem dalszego łącznego prowadzenia egzekucji przeciwko dłużnikowi W. W., zam. R., ul. A., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] kwietnia 2010 r., sygn. akt [...], rozstrzygającym zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej prowadzonej wobec w/w dłużnika z wynagrodzenia za pracę w firmie A. z siedzibą w B. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w "Q." Sp. z o.o. z siedzibą w G. Z uzyskanej od pracodawcy w dniu [...] sierpnia 2012 r. odpowiedzi wynika, że zajęcie jest skuteczne - zobowiązany jest zatrudniony w spółce - jednakże otrzymywane wynagrodzenie nie podlega zajęciu. Ponadto organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] dokonał próby zajęcia wierzytelności pieniężnej u W. M., zam. Z., ul. A. Z uwagi na bezskuteczność prowadzonego postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec W. W. z uwagi na brak składników majątkowych, do których można by skierować egzekucję. W następstwie powyższego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], wydanym na podstawie art. 64c § 1, § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej w skrócie: "u.p.e.a."), obciążył wierzyciela, tj. "X." Sp. z o.o. w P. kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wobec zobowiązanego W. W. w kwocie [...] zł. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem spółka złożyła zażalenie, w którym wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i orzeczenie przez organ II instancji co do istoty sprawy. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu spółka zarzuciła naruszenie art. 64c § 4b i art. 64 e § 4a u.p.e.a. poprzez niezastosowanie tych przepisów w sprawie. W argumentacji żaląca się podniosła, że kwestionowane postanowienie nie zawiera szczegółowej kalkulacji uzasadniającej określenie wysokości kosztów postępowania we wskazanej wysokości. Zaznaczyła, że w treści postanowienia pojawia się jedynie stwierdzenie, że koszty postępowania wynoszą [...] zł i obciążają w całości wierzyciela, jednakże organ egzekucyjny nie wyjaśnił skąd ta kwota wynika, ani jakie zawiera składniki i dlaczego w całości została nałożona na wierzyciela. W wyniku rozpatrzenia sprawy w toku instancji odwoławczej, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w P., działając na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 64c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a., uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że postanowienie organu I instancji zostało wydane z naruszeniem przepisów art. 124 § 1 i § 2 oraz art. 107 § 3 k.p.a., albowiem nie wskazano w nim jakie faktycznie koszty wchodzą w skład kwoty kosztów postępowania egzekucyjnego obciążającej wierzyciela. Zdaniem organu II instancji, zaskarżone postanowienie powinno szczegółowo wskazywać czynności egzekucyjne, a także określić wysokość opłat egzekucyjnych od każdej z tych czynności oraz podać wysokość opłaty manipulacyjnej. Uzasadnienie takiego postanowienia, winno, w ocenie organu odwoławczego, w sposób nie budzący wątpliwości wierzyciela zawierać wyliczenie powstałych kosztów egzekucyjnych przypisanych w związku z dokonanymi czynnościami egzekucyjnymi. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej w P. podkreślił, że określenie w zaskarżonym postanowieniu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. ogólnej wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela nie odpowiada przepisowi art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a., który określa zasady pobierania przez organy egzekucyjne opłat od poszczególnych czynności w procentowej wysokości od kwoty dochodzonej należności. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że z uwagi na wadliwe skonstruowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. postanowienia, koniecznością stało się uchylenie w całości tego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu "X." Sp. z o.o. w P., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o uchylenie w całości powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu spółka zarzuciła naruszenie art. 11, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 2 i art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 64c § 4b i art. 64e § 4a u.p.e.a. poprzez niezastosowanie tych przepisów w sprawie. W uzasadnieniu skargi spółka stwierdziła, że organ nadzoru nie odniósł się do kluczowego w sprawie zagadnienia dotyczącego zastosowania przepisów art. 64c § 4b oraz art. 64e § 4a u.p.e.a. Skarżąca wyraziła przekonanie, że przepisy te powinny zostać zastosowane w sprawie przez analogię do tytułu wykonawczego, na podstawie którego była prowadzona egzekucja, a organ nadzoru, na mocy art. 138 § 1 pkt 2 i art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a w związku z art. 64c § 4b i art. 64e § 4a u.p.e.a., uchylając postanowienie organu I instancji powinien orzec co do istoty sprawy. Ponadto skarżąca stwierdziła, że obciążenie wierzyciela (skarżącej) kosztami postępowania niezbędnymi do celowego prowadzenia egzekucji administracyjnej na mocy art. 64c § 4 u.p.e.a. nie jest możliwe (nawet jeżeli kosztów tych nie można wyegzekwować od dłużnika), jeżeli koszty te nie wynikły z jego winy. Spółka zaznaczyła, że swoim postępowaniem nie spowodowała żadnych kosztów egzekucji, a organ egzekucyjny (organ I instancji) nie poniósł żadnych wydatków, które wynikałyby z niezachowania należytej staranności przez spółkę. Skarżąca zarzuciła także, że rozstrzygnięcie organu II instancji opiera się wyłącznie na wskazaniu uchybienia organu I instancji w zakresie braku przedstawienia szczegółowej kalkulacji, uzasadniającej określenie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego we wskazanej wysokości. W jej ocenie, choć rozważania oraz wnioski Dyrektora Izby Skarbowej w w/w zakresie są słuszne, to ograniczenie rozstrzygnięcia wyłącznie do nich, bez uwzględnienia pozostałych zarzutów podniesionych przez skarżącą w zażaleniu, miało istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym akcie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie skarżąca spółka zarzuciła w skardze zaskarżonemu postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w P. naruszenie art. 11, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 2 i art. 262 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. - Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: k.p.a.) oraz art. 64c § 4b i art. 64e § 4a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. – Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) poprzez niezastosowanie tych przepisów w sprawie. Uzasadniając skargę skarżąca zarzuciła w szczególności, że zaskarżone rozstrzygnięcie opiera się wyłącznie na wskazaniu uchybienia organu I instancji w zakresie braku przedstawienia szczegółowej kalkulacji, uzasadniającej określenie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego we wskazanej wysokości. W jej ocenie, choć rozważania oraz wnioski Dyrektora Izby Skarbowej w w/w zakresie są słuszne, to ograniczenie rozstrzygnięcia wyłącznie do nich, bez uwzględnienia pozostałych zarzutów podniesionych przez skarżącą w zażaleniu, miało istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do postawionych zarzutów należy na wstępie wyjaśnić, że zgodnie z art. 64c § 4b u.p.e.a. nieściągnięte od zobowiązanego wydatki egzekucyjne, poniesione w zgodnie z prawem wszczętym i prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez organ wykonujący, organ egzekucyjny lub rekwizycyjny pokrywa bezpośrednio z budżetu państwa. Natomiast na podstawie art. 64e § 4a u.p.e.a. organ egzekucyjny z urzędu umarza koszty z tytułu opłat, o których mowa w art. 64 § 1 i 6, jeżeli opłaty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego i powstały w zgodnie z prawem wszczętym i prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez organ wykonujący. Przy czym należy pamiętać, że organ wykonujący to organ uprawniony do przyjmowania od obcego państwa wniosku o udzielenie pomocy w sprawach dotyczących należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 i 9 (art. 1a pkt 8b u.p.e.a.), organ egzekucyjny to organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków (art. 1a pkt 7 u.p.e.a.), a organ rekwizycyjny to organ egzekucyjny o tej samej właściwości rzeczowej co organ egzekucyjny prowadzący egzekucję, któremu organ egzekucyjny zlecił wykonanie czynności egzekucyjnych (art. 1a pkt 8 u.p.e.a.) Ponadto zgodnie z art. 11 k.p.a. organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu (zasada przekonywania). Art. 107 § 3 k.p.a. stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Warto jednak podkreślić, że na mocy art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy należy stwierdzić, że zarzuty skargi skierowane są w dwóch kierunkach. Z jednej strony, skarżąca spółka kwestionuje zasadność przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Z drugiej strony, spółka żąda rozstrzygnięcia co do istoty sprawy przez organ odwoławczy i domaga się zastosowania w sprawie art. 64c § 4b i art. 64e § 4a u.p.e.a. Poddając analizie zasadność uchylenia przez organ odwoławczy postanowienia organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie nie narusza w tym zakresie przepisów k.p.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że organ pierwszej instancji, określając skarżącej spółce wysokość kosztów na kwotę [...] zł, nie przedstawił wierzycielowi wyliczenia, jakie faktycznie koszty wchodzą w skład kwoty kosztów postępowania egzekucyjnego obciążającej wierzyciela. Kierując sprawę do ponownego rozpatrzenia organ odwoławczy kierował się dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych, a w szczególności powołanym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 21 marca 2006 r., I SA/Po 1845/04, w którym podkreślono, że "uzasadnienie postanowienia winno w sposób nie budzący wątpliwości wierzyciela zawierać wyliczenie kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej. Określenie ogólnej wysokości tych kosztów w sytuacji, gdy dotyczą one kilkunastu tytułów wykonawczych po pierwsze nie pozwala ocenić prawidłowości wyliczenia tej kwoty, a po drugie nie odpowiada przepisowi art. 64 § 1 i 6 w/w ustawy [u.p.e.a.], który określa zasady pobierania przez organ egzekucyjnych opłat od poszczególnych czynności w procentowej wysokości od kwoty pobieranej należności." W ocenie Sądu rozpatrującego sprawę nie ulega zatem wątpliwości, że postanowienie organu pierwszej instancji zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, w zakresie w jakim jego uzasadnienie nie pozwala na ustalenie, w jaki sposób obliczona została ogólna kwota kosztów obciążających wierzyciela. W szczególności naruszony został przepis art. 107 § 3 k.p.a., gdyż uzasadnienie nie pozwala stwierdzić, na jakich przesłankach organ oparł swoje rozstrzygnięcie. Zdaniem Sądu rozpatrującego sprawę konieczny jest więc do wyjaśnienia zakres sprawy mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Tym samym spełnione zostały przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a., wobec czego zasadnie organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Należy także dodać, że przedstawienie szczegółowego wyliczenia kosztów obciążających wierzyciela przez organ odwoławczy w uzasadnieniu postanowienia wydanego na skutek wniesienia zażalenia prowadziłoby do sytuacji, w której kwestionowanie zasadności wyliczenia kwoty kosztów postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe w toku postępowania egzekucyjnego. Wyliczenie takie znalazłoby się bowiem w uzasadnieniu ostatecznego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P., od którego nie przysługuje środek zaskarżenia w administracyjnym toku instancji. Strona nie zgadzając się zatem z wyliczeniem zmuszona byłaby do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, co stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, wyrażonej w art. 15 k.p.a. Skutkiem wydania kasacyjnego postanowienia przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. jest skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, co umożliwia skarżącej spółce sygnalizowanie pozostałych uchybień, w tym będących podstawą zarzutów podniesionych w skardze, w tym zarzutu niezastosowania art. 64c § 4b i art. 64e § 4a u.p.e.a., w administracyjnym toku instancji. Wobec powyższego nie odniesienie się przez organ odwoławczy do zarzutów naruszenia wskazanych powyżej przepisów u.p.e.a. nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż ta nie zakończyła się jeszcze rozstrzygnięciem co do istoty. W tej sytuacji rozpoznanie pozostałych zarzutów sformułowanych w skardze wydaje się być przedwczesne na obecnym etapie postępowania, a czyniąc to sąd administracyjny wkraczałby w sferę kompetencji organów egzekucyjnych, nad których działalność sprawuję kontrolę. Twierdzenia podnoszone w skardze co do niewłaściwego lub braku zastosowania określonych przepisów u.p.e.a. winny być bowiem w pierwszej kolejności przedmiotem analizy organów prowadzących postępowanie w administracyjnym toku instancji. Ewentualne uchybienia odzwierciedlone w treści ostatecznego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. rozstrzygającego sprawę co do istoty mogą być następnie przedmiotem skargi wniesionej do sądu administracyjnego. Na marginesie należy jednak przypomnieć ogólną zasadę postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 6 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (zasada praworządności). Wobec istnienia tej zasady trudno oczekiwać od organów prowadzących postępowanie, by odstąpiły od stosowania obowiązujących przepisów u.p.e.a., zwłaszcza w sytuacji, gdy ich treść nie budzi wątpliwości i pozwala na zrekonstruowanie zakodowanej w nich normy prawnej. Ponadto, należy wskazać, że powołany przez skarżącą spółkę w skardze art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a. odnosi się do kosztów postępowania administracyjnego, a nie egzekucyjnego, a zatem wykracza poza zakres przedmiotowy sprawy. Zasady ponoszenia kosztów postępowania egzekucyjnego regulowane są bowiem przepisami art. 64 i następne u.p.e.a. Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia oraz stwierdzając brak uchybienia przez zaskarżone postanowienie normom prawa procesowego i materialnego także w zakresie nieobjętym skargą, w ocenie Sądu nie zachodzą okoliczności uzasadniające uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. W związku z powyższym, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji wyroku.