I SA/Po 2618/02

1 Sygn. akt I SA/Po 2618/02 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 listopada 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędziowie NSA Jerzy Małecki as. sąd. WSA Karol Pawlicki Protokolant: sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2004 r. sprawy ze skargi Spółki A S.A. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot nadpłaty podatku od nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] Nr [...] zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej Spółki kwotę 265,- zł /dwieście sześćdziesiąt pięć złotych/, tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/K.Pawlicki /-/W.Zygmont /-/J.Małecki Pismem z dnia [...] 06.2001 roku Spółka A S.A. z siedzibą w W. zwróciła się do Prezydenta Miasta o zwrot nadpłaconego podatku od nieruchomości za okres od [...] 1998 do [...] 2001 roku w kwocie [...] zł stanowiącej odsetki naliczone przez organ podatkowy od dnia [...] 1998 roku. Zdaniem skarżącej spółki odsetki od zaległości podatkowej zostały naliczone nienależnie z uwagi na fakt, iż nie istniała podstawa prawna do ich naliczenia. W ocenie skarżącej zgodnie z art. 56 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), aby organ podatkowy mógł naliczyć odsetki muszą zostać spełnione łącznie dwie przesłanki: po pierwsze - musi istnieć stopa kredytu lombardowego, po drugie - stopa kredytu lombardowego musi być ustalona przez Prezesa NBP. W uzasadnieniu swojego wniosku o zwrot nadpłaconego podatku od nieruchomości skarżąca spółka wskazała, iż nie jest jej zdaniem możliwe określenie stawki odsetek dopóki Prezes NBP nie określi stopy kredytu lombardowego. Zgodnie natomiast z art. 11 ustawy z dnia 29.08.1997 roku o Narodowym Banku Polskim (Dz. U. nr 140, poz. 938, ze zm.) obowiązki i uprawnienia Prezesa NBP nie obejmują ustalania stopy oprocentowania kredytu lombardowego bowiem w myśl art. 12 ust. 2 pkt 2 powyższej ustawy stopę tę ustala Rada Polityki Pieniężnej. W związku z wnioskiem skarżąca spółka otrzymała odpowiedź, iż po dokonaniu przez Spółkę A S.A wpłat na poczet zaległego podatku od nieruchomości, zostało jej doręczone postanowienia o sposobie zarachowania wpłat, na które służyło zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Z uwagi na brak rozstrzygnięcia w formie decyzji Spółka A S.A wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynności Prezydenta w przedmiocie zwrotu nadpłaty podatku od nieruchomości. Wyrokiem z dnia 29.01.2002 roku (sygn. Akt I SAB/Po 8/01) NSA uznał zasadność skargi i nakazał Prezydentowi Miasta jako organowi podatkowemu pierwszej instancji wydanie rozstrzygnięcia w sprawie wniosku skarżącego A S.A. w W. w przedmiocie zwrotu nadpłaconego podatku. W powyższym postępowaniu NSA nie rozstrzygnął natomiast kwestii merytorycznej, tj. czy odsetki mieszczą się w pojęciu nadpłaty czy też nie, bowiem nie było to przedmiotem postępowania w sprawie o bezczynność organu. 3 W związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Prezydent Miasta, po ponownym rozpatrzeniu wniosku wydał w dniu [...] decyzję nr [...] , którą umorzył postępowanie w przedmiocie zwrotu nadpłaty podatku od nieruchomości jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 207 i art. 210 w zw. z art. 208 §1 powołanej powyżej ustawy Ordynacja podatkowa. W uzasadnieniu organ podatkowy podniósł, że wniosek strony odnosi się do odsetek za zwłokę, a ten rodzaj należności nie może być dochodzony na podstawie obowiązujących przepisów prawa podatkowego. Od decyzji organu podatkowego skarżąca spółka złożyła odwołanie, w którym domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenia zwrotu odsetek od zaległości w zakresie wskazanym we wniosku. Na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu [...] decyzję nr [...], w której utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, na podstawie art. I ust. I ustawy z dnia 12. W. 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. - Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856) oraz art. 13§1 pkt 3 z zw. z art. 2330§1 pkt 1 i art. 79 powołanej powyżej ustawy Ordynacja podatkowa oraz art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 -2002 (Dz. U. Nr 150, poz. 983 ze zm.) w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 5 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 o podatkach i opłatach lokalnych (tj. - Dz. U. z 2002 r., Nr 9, poz. 84). W uzasadnieniu organ podatkowy podniósł, że zgodnie z art. 208§1 Ordynacji podatkowej decyzję o umorzeniu postępowania wydaje się, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. W ocenie organu podatkowego w analizowanej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości, ponieważ strona nie kwestionuje wysokości samego podatku, ale uprawnienie organu do naliczenia odsetek. Nie było zatem przesłanek do orzekania w sprawie, ponieważ jedynym organem upoważnionym do uznania określonych regulacji prawnych za niezgodne z prawem jest Trybunał Konstytucyjny. Od ostatecznej decyzji organu podatkowego skarżąca spółka wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Poznaniu domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi skarżąca spółka podniosła, że zaskarżona, wydana przez organ drugiej instancji, decyzja narusza art. 123§1 i art. 200§1 ustawy Ordynacja podatkowa. Ponadto w ocenie skarżącej spółki nie było przesłanek do umorzenia postępowania. Zdaniem skarżącej postępowanie nie było bezprzedmiotowe, ponieważ przedmiotem analizowanej sprawy jest nadpłata w podatku od nieruchomości. Skoro skarżąca stoi na stanowisku, że nadpłata fak- 4 tycznie istnieje, to organ podatkowy nie może arbitralnie orzec, że przedmiotu postępowania nie ma. W ocenie skarżącej organ podatkowy powinien w takiej sytuacji wydać decyzję odmawiającą zwrotu podatku. Skarżąca zarzuciła również zaskarżonej decyzji błędną interpretację art. 72§1 pkt 1, art. 73§1 i art. 76§1 pkt 1 lit. e Ordynacji podatkowej. Zdaniem skarżącej podstawą zwrotu nadpłaty jest art. 72§1 pkt 1, zgodnie z którym nadpłatą jest kwota nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. W świetle tego przepisu nadpłatą są zatem również nienależnie zapłacone odsetki od zaległości podatkowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe kolegium Odwoławcze, uznało zarzuty skarżącej za bezpodstawne i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja narusza obowiązujące przepisy prawa materialnego i procesowego. Zasadny jest zarzut skarżącej spółki dotyczący błędnej wykładni art. 208 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Zasadne jest bowiem twierdzenie skarżącej spółki, że w analizowanej sprawie nie było podstawy do umorzenia postępowania podatkowego. Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie poglądem, przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza zatem brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia (por. np. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003 r. III SA 2225/01). Zgodnie z tezami zawartymi w powołanym orzeczeniu bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, zachodzi wówczas, gdy następuje brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. W analizowanej sprawie bez wątpienia występuje przedmiot postępowania, którym jest kwestia oceny zasadności zwrotu nadpłaty podatku, na podstawie wniosku złożonego przez skarżącą spółkę. Organ podatkowy jest zatem zobowiązany do wydania merytorycznej decyzji dotyczącej zwrotu nadpłaty podatku na rzecz skarżącej spółki. Zadaniem organu po- 5 datkowego jest zatem wydanie decyzji, w której orzeknie o zwrocie nadpłaconego podatku, jeżeli wniosek skarżącej spółki okaże się zasadny, lub o odmowie zwrotu nadpłaconego podatku, w przypadku stwierdzenia, że wniosek skarżącej spółki pozbawiony jest podstawy prawnej. Stwierdzenie przez organ podatkowy, że wniosek skarżącej nie jest zasadny nie może natomiast skutkować umorzeniem postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości. Fakt, że wniosek skarżącej spółki okaże się bezzasadny nie czyni bowiem postępowania bezprzedmiotowym, ponieważ przedmiot postępowania istnieje i jest nim właśnie ocena zasadności wniosku strony w przedmiocie zwrotu nadpłaty podatku. Należy jeszcze raz podkreślić, że w sytuacji oceny wniosku skarżącej jako nieuzasadnionego organ podatkowy powinien wydać merytoryczną decyzję odmawiającą zwrotu nadpłaty podatku, a nie, jak to uczynił, wydać decyzję umarzającą postępowanie z powodu bezprzedmiotowości. Ponadto zasadny jest zarzut naruszenia zasad postępowania, a w szczególności nie wykonanie obowiązku ciążącego na organie podatkowym drugiej instancji wynikającego z art. 200 ustawy Ordynacja podatkowa. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy jest zobowiązany do wyznaczenia stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. W świetle orzecznictwa sądowego nie budzi wątpliwości, że obowiązek ten dotyczy zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji, nawet w sytuacji, gdy organ odwoławczy nie zgromadzi żadnych nowych dowodów w sprawie (por. np. wyrok NSA z dnia 4 sierpnia 2004 r. - FSK 156/04). Niedopełnienie tego obowiązku narusza podstawową zasadę procedury podatkowej i stanowi istotną wadę postępowania. Z uwagi na to, że przepis ten nie ogranicza swego zakresu wyłącznie do postępowania przed organem pierwszej instancji, obowiązek ten ciąży również na Samorządowym Kolegium Odwoławczym (por. np. uchwałę 5 sędziów NSA z dnia 24 listopada 2003 r. (FPK 5/03 - ONSA 2004/2/46). Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, organy podatkowe w toku ponownie prowadzonego postępowania podatkowe powinny orzec merytorycznie w przedmiocie wniosku zgłoszonego przez skarżącą spółkę stwierdzając istnienie nadpłaty podatku lub odmawiając stwierdzenia nadpłaty. Ponadto w trakcie postępowania organ podatkowy zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji jest zobowiązany do przestrzegania zasad postępowania podatkowego, a w szczególności jest zobowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania oraz przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z tych powodów Sąd wniesioną skargę uznał za uzasadnioną i na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami 6 administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Postanowienie o kosztach znajduje uzasadnienie w treści art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/K. Pawlicki /-/W. Zygmont /-/J. Małecki