I SA/Po 2668/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Ruszyński Sędziowie NSA Sylwia Zapalska(spr) as.sąd. WSA Karol Pawlicki Protokolant st.sekr.sąd. Urszula Kosowska po rozpoznaniu w dniu 23 września 2004 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję Urzędu Skarbowego z dnia [...] o nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz E. W. kwotę 50,- zł (słownie: pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/K.Pawlicki /-/J.Ruszyński /-/S.Zapalska LF Pismem z dnia [...] marca 2002 r., nadanym w Urzędzie Pocztowym w dniu [...] marca 2002 r. na adres Urzędu Skarbowego, skarżąca E. W. wniosła o umorzenie zaległości podatkowej. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wyjaśniła, że nie jest w stanie zapłacić należności podatkowej w podatku od towarów i usług za sierpień 2001 r. w kwocie [...] zł z uwagi na dramatyczną sytuację finansową. Skarżąca podniosła, że zaległość podatkowa jest skutkiem działalności przedsiębiorstwa "A" zarejestrowanego na nazwisko skarżącej, lecz prowadzonego przez jej męża Z. W. w ramach udzielonego przez skarżącą pełnomocnictwa. Zdaniem skarżącej nieuczciwość i nierzetelność jej męża spowodowały bankructwo przedsiębiorstwa. Skarżąca podkreśliła, że o tragicznej sytuacji przedsiębiorstwa dowiedziała się w październiku 2001 r., kiedy zaległości przedsiębiorstwa przekroczyły kwotę [...] zł. W związku z powyższym skarżąca w dniu [...] października 2001 r. odwołała udzielone mężowi pełnomocnictwo, a w dniu [...]2001 r. zlikwidowała przedsiębiorstwo, wykreślając je z ewidencji działalności gospodarczej. Ponadto skarżąca podniosła, że z dniem [...] lutego 2002 r. podjęła pracę i uzyskiwała wynagrodzenie miesięczne w wysokości [...] zł brutto, z którego utrzymywała siebie i 13-letnią córkę, ponieważ jej mąż nie partycypował w utrzymaniu rodziny. Skarżąca wyjaśniła również, że w związku z zaistniałą sytuacją zawiadomiła prokuraturę o popełnieniu przestępstwa przez jej męża. Następnie pismem z dnia [...] marca 2002 r., które wpłynęło do Urzędu Skarbowego w dniu [...] kwietnia 2002 r., skarżąca wniosła o nie wszczynanie postępowania egzekucyjnego oraz o umorzenie zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za miesiące luty, marzec, kwiecień, maj, lipiec, wrzesień i listopad 2001 r. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła argumenty stawiane we wniosku z dnia [...] marca 2002 r., a ponadto podkreśliła, że przeprowadzenie egzekucji zaległości podatkowej spowodowałoby istotne zagrożenie egzystencji skarżącej i jej córki. Po przeprowadzonym postępowaniu podatkowym Urząd Skarbowy wydał w dniu [...] decyzję nr [...], w której odmówił umorzenia zaległości podatkowej skarżącej E.W. W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy podniósł, że po analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie stwierdził zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości podatkowej. Organ podatkowy pierwszej instancji podniósł, że umorzenie zaległości podatkowej może nastąpić jedynie w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Wobec powyższego argument skarżącej o niezawinionym powstaniu zaległości nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległości podatkowej. W ocenie organu podatkowego umorzenia zaległości podatkowych nie uzasadnia również sytuacja finansowa skarżącej, która uzyskuje dochód z tytułu stosunku pracy w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, a także dochód z najmu nieruchomości stanowiącej współwłasność małoletniej córki skarżącej w kwocie [...] zł miesięcznie. Organ podatkowy, przyznając, że sytuacja materialna skarżącej jest trudna, podkreślił, iż zobowiązania wobec budżetu winne być zaspokajane w pierwszej kolejności przed zobowiązaniami na rzecz prywatnych kontrahentów. W konkluzji uzasadnienia Urząd Skarbowy wyjaśnił, że choć wprawdzie nie występują przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości podatkowej, to dostrzega możliwość rozłożenia zaległości na dogodne dla skarżącej raty. Od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji skarżąca E.W. odwołała się, za pośrednictwem Urzędu Skarbowego, do Izby Skarbowej . W uzasadnieniu odwołania skarżąca nie podzieliła oceny organu podatkowego odnośnie jej sytuacji materialnej. Ponownie podniosła, że miesięcznie na utrzymanie uzyskuje dochód w wysokości [...] zł, natomiast kwota [...] zł to dochód córki zapewniający jej minimum egzystencji, a skarżąca jedynie rozporządza tym dochodem jako ustawowa przedstawicielka. Ponadto w ocenie skarżącej kwota zaległości podatkowej w wysokości [...] zł jest niewspółmiernie wysoka w stosunku do uzyskiwanych przez nią dochodów. Na skutek wniesionego odwołania, po przeprowadzeniu postępowania podatkowego, organ podatkowy wydał w dniu [...] decyzję nr [...], w której utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Urzędu Skarbowego. W uzasadnieniu organ podatkowy podniósł, że umorzenie zaległości podatkowej jest wyjątkiem od obowiązującej zasady płacenia podatków, a zatem wydając taką decyzję organ musi być przeświadczony o trafności swego rozstrzygnięcia. Tymczasem sytuacja finansowa skarżącej, pomimo niewątpliwego pogorszenia, nadal nie uzasadnia zastosowania wyjątkowej instytucji prawnej, jaką jest umorzenie zaległości podatkowej. Ostateczną decyzję organu podatkowego skarżąca zaskarżyła skargą z dnia [...] listopada 2002 r., która wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w dniu [...] listopada 2002 r. W skardze skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Izby Skarbowej oraz poprzedzającej ją decyzji Urzędu Skarbowego. W uzasadnieniu skargi skarżąca E.W. podniosła, że organy podatkowe wydając zaskarżone decyzje nie wzięły pod uwagę jej wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej, wynikającej z nieuczciwych działań jej męża Z. W. W ocenie skarżącej była ona jedynie fikcyjną właścicielką, natomiast sprawy przedsiębiorstwa prowadził jej mąż, który nie informował jej o sytuacji w przedsiębiorstwie. Na pytania skarżącej dotyczące kondycji finansowej przedsiębiorstwa Z.W. pokazywał wybiórcze dokumenty i uspokajał ją, że przedsiębiorstwo na bieżąco reguluje zobowiązania i nie ma żadnych problemów finansowych. Zdaniem skarżącej, wbrew twierdzeniom organów podatkowych, jej sytuacja finansowa nie poprawia się, lecz wręcz przeciwnie pogarsza. Jest to przede wszystkim wynikiem postawy męża, który spowodował powstanie niespłaconych zobowiązań przedsiębiorstwa w łącznej wysokości przekraczającej [...] zł, a obecnie unika za nie odpowiedzialności finansowej. Skarżąca wyjaśniła ponadto, że mąż skarżącej odmawia partycypowania w utrzymaniu córki tłumacząc się brakiem dochodów. W ocenie skarżącej w świetle powyższych wyjaśnień decyzje zostały wydane przez organy podatkowe z naruszeniem obowiązujących przepisów prawnych. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa nie znalazła podstaw do zmiany stanowiska i wniosła o oddalenie skargi uznając zarzuty skarżącej za bezpodstawne. W uzasadnieniu Izba Skarbowa podkreśliła, że skarżąca nie może przerzucać całej odpowiedzialności za powstanie zaległości podatkowej na działanie męża, ponieważ w interesie każdego podatnika prowadzącego działalność gospodarczą jest dbałość o jej rezultat. Nie jest bowiem winą organu podatkowego, że skarżąca nie wiedziała, iż wszelkie konsekwencje niepowodzeń w działalności prowadzonej na jej nazwisko będzie ponosiła ona, a nie jej mąż. Izba Skarbowa ponownie wyjaśniła, że sytuacja finansowa nie uzasadnia umorzenia zaległości podatkowej. W ocenie organu podatkowego dochód w wysokości [...] zł netto miesięcznie [...] zł to dochody z tytułu stosunku pracy i ok. [...] zł to dochody z tytułu najmu nieruchomości, której współwłaścicielką jest córka skarżącej) na utrzymanie skarżącej i jej córki nie przekreśla możliwości spłacenia zaległości podatkowych. Izba Skarbowa podniosła ponadto, że skoro skarżąca przeznaczała ok.[...] zł miesięcznie na ubezpieczenie na życie dla siebie i dzieci, to tym bardziej była w stanie spłacać zaległość podatkową. Organ podatkowy zauważył, że skarżąca nie podjęła również żadnej próby spłaty chociaż części zaległości, ani nie złożyła wniosku o rozłożenie zaległości na raty. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie organu podatkowego, skarga nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga wniesiona przez skarżącą jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja organu podatkowego narusza przepisy prawa podatkowego. Na wstępie należy podkreślić, że na podstawie art. 1§ 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Przede wszystkim należy stwierdzić, że zasadne są zarzuty skarżącej dotyczące nieprawidłowego prowadzenia postępowania podatkowego. W ocenie Sądu organ podatkowy w toku postępowania nie podjął wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ podatkowy nie ustalił bowiem czy zaistniały przesłanki określone w art. 67§1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), a w szczególności nie ustalił czy za umorzeniem zaległości podatkowej przemawia ważny interes skarżącej. Należy podkreślić, że istnienie ustawowego kryterium ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego powinno być w każdym przypadku indywidualnie ustalane przez organ w ramach postępowania podatkowego. W celu jego stwierdzenia organ podatkowy obowiązany jest podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W tym zakresie organ podatkowy nie jest ograniczony informacjami przedkładanymi przez podatnika. Inicjatywa we wskazywaniu okoliczności uzasadniających umorzenie leży wprawdzie po stronie wnioskodawcy, lecz nie zwalnia to organu podatkowego z obowiązku precyzyjnego ustalenia sytuacji materialnej podatnika. Nie ulega wątpliwości, że zastosowanie instytucji umorzenia zaległości podatkowych jest możliwe jedynie ze względu na okoliczności związane z osobą podatnika, w szczególności uwzględniające jego sytuację życiową i materialną wskazującą na możliwość uiszczenia zaległego podatku. Dopiero zatem uzyskanie przez organ podatkowy przekonania, że po stronie podatnika występuje ważny interes upoważnia go do wydania decyzji o umorzeniu zaległości podatkowych w części lub w całości. Należy się zgodzić z twierdzeniem organu podatkowego, że w przypadku stosowania instytucji umorzenia zaległości podatkowej nie mają decydującego znaczenia przyczyny istnienia ocenianego interesu. Nie mniej jednak okoliczności te należy brać pod uwagę. W orzecznictwie formułuje się warunek, aby sytuacja uzasadniająca umorzenie nie była spowodowana przez podatnika. Należy jednak podkreślić, że nie oznacza to stosowania umorzenia zaległości podatkowych wyłącznie w sytuacji zaistnienia zdarzenia losowego. Podkreślił to wyraźnie NSA w wyroku z dnia 28 stycznia 2000 r. (sygn. akt III SA 181/99) wyjaśniając w uzasadnieniu orzeczenia, że nie można się zgodzić, że art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej może mieć zastosowanie jedynie w wypadku zaistnienia klęski żywiołowej. W analizowanej sprawie organ podatkowy powinien zatem ustalić czy zaległości podatkowe zostały spowodowane przez skarżącą, czy też były wynikiem okoliczności, na które skarżąca nie miała wpływu. Sąd pragnie zwrócić uwagę, że analizowanej sprawie skarżąca udzieliła pełnomocnictwa do prowadzenia spraw przedsiębiorstwa mężowi Z. W., który z uwagi na wykształcenie miał, w ocenie skarżącej, wystarczające kwalifikacje do prowadzenia działalności gospodarczej. Należy również podkreślić, że skarżąca próbowała dowiadywać się o stan finansów przedsiębiorstwa, lecz za każdym razem otrzymywała zapewnienie, że przedsiębiorstwo znajduje się dobrej sytuacji materialnej, a zobowiązania są regulowane na bieżąco. O dołożeniu przez skarżącą należytej staranności świadczy również m.in. fakt odwołania pełnomocnictwa udzielonego mężowi, w momencie gdy dowiedziała się o rzeczywistym stanie finansów przedsiębiorstwa, a także złożenie zawiadomienia do prokuratury o popełnieniu przestępstwa przez jej męża Z. W. i wniesienie do sądu pozwu o rozwód. Organ podatkowy powinien zbadać czy te okoliczności mogą wskazywać na fakt, że zaległości podatkowe powstały z przyczyn niezależnych od skarżącej. Należy również zwrócić uwagę, że w analizowanej sprawie organ podatkowy całkowicie pominął kwestię zbadania czy w sprawie nie doszło do firmanctwa w rozumieniu art. 113 ustawy Ordynacja podatkowa. Organ podatkowy w toku ponownie prowadzonego postępowania podatkowego powinien dążyć do ustalenia czy w sprawie, pomimo prowadzenia działalności gospodarczej zarejestrowanej na nazwisko skarżącej E. W., rzeczywistym podatnikiem nie był jej mąż Z. W. Należy zatem ustalić czy Z.W. działając za zgodą skarżącej, w celu zatajenia prowadzenia działalności gospodarczej lub rzeczywistych rozmiarów tej działalności, posługiwał się imieniem i nazwiskiem swojej żony. Biorąc powyższe pod uwagę organ podatkowy powinien, po przeprowadzonym postępowaniu podatkowym, ponownie rozważyć czy nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenia zaległości podatkowych w całości lub przynajmniej w części. Z tych powodów i na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono stosownie do art. 200 cyt. ustawy w związku z art. 97§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). /-/K. Pawlicki /-/J. Ruszyński /-/S. Zapalska