I SA/Po 269/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Sp. z o.o. w P o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lipca 2007r. do lutego 2008r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca Spółka, reprezentowana przez radców prawnych, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lipca 2007r. do lutego 2008r. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że wymierzono jej zobowiązania podatkowe wielokrotnie przewyższające wartość majątku Spółki. W wyniku egzekucji administracyjnej Spółka straciła cały płynny majątek i utraciła zdolność do kontynuowania działalności. Dwukrotnie Zarząd Spółki wnioskował o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej i w obu przypadkach Sąd Upadłościowy oddalił wniosek ze względu na to, że majątek Spółki nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania. Na dzień [...] zaległości podatkowe Spółki wynosiły wg zaświadczenia Urzędu Skarbowego [...], a odsetki za zwłokę od tych zaległości [...]. Skarżąca nie dysponuje nieruchomościami ani innymi środkami trwałymi, które – podobnie jak niemal wszystkie rzeczy ruchome – zostały zajęte przez komornika skarbowego i sprzedane. Rachunek bankowy Spółki jest zajęty przez komornika skarbowego, stan rachunku bankowego na dzień [...] wynosił [...]. Stan kasy od ponad [...] wynosi [...]. Skarżąca podała, że Zarząd Spółki występował z wnioskiem do jedynego wspólnika B S.A. z siedzibą w P o sfinansowanie kosztów postępowania sądowego w tej i w [...] kolejnych sprawach. Jednak ze względu na znaczące zadłużenie Spółki wobec udziałowca ([...]) i jego zaangażowanie finansowe w zapewnieniu Spółce pomocy profesjonalnych prawników, udziałowiec odmówił dalej idącego wsparcia finansowego. W tych okolicznościach odmowa zwolnienia Spółki od kosztów sądowych zamknie Skarżącej drogę do dochodzenia swoich racji i podważania wadliwych decyzji podatkowych przed sądem administracyjnym. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi [...], wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu [...]. Stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku prowadzonego przez C wynosi [...]. Do wniosku załączono uwierzytelnione kserokopie: postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...], którym m.in. oddalono wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku, postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...] o wpisaniu w Krajowym Rejestrze Sądowym: Rejestrze Przedsiębiorców informacji o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na fakt, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów postępowania, zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], Nr [...] o ujawnionych zaległościach podatkowych Spółki, zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem skierowanego do C, protokołów zajęcia i odbioru ruchomości, zawiadomienia o sprzedaży z wolnej ręki, zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, protokołów sprzedaży ruchomości, zawiadomień o zajęciu środka transportu, wyciągu z rachunku bankowego za okres [...], zestawienia konta 100 Kasa, bilansu na dzień [...], rachunku zysków i strat sporządzonego za [...] oraz rachunku zysków i strat za miesiące [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, że osoba prawna musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zwrócić w tym miejscu należy uwagę również na okoliczność, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba (por. postanowienie NSA z 18.04.2012r., sygn. akt II GZ 131/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15.04.2008r., sygn. akt II OZ 318/08, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Pismem z dnia [...] wezwano Skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2011r. i 2012r. złożonych przez Spółkę, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesiące należących do Spółki, 3. podanie czy Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, 4. podanie w jakiej wysokości od początku 2013r. Spółka uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, 5. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, 6. podanie czy Spółka zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, 7. podanie w jakiej wysokości i z jakich środków Spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe, obsługa księgowa, obsługa prawna, inne), 8. złożenie odpisu bilansów za 2011r., rachunku zysków i strat za 2011r. i 2012r., informacji dodatkowej – wprowadzenie do sprawozdania finansowego i dodatkowych informacji i objaśnień za 2011 i 2012r., zestawienia zmian w kapitale własnym za 2011 i 2012r., rachunku przepływów pieniężnych za 2011 i 2012r., sprawozdania z działalności zarządu za 2011 i 2012r., 9. podanie w ilu sprawach, w jakiej wysokości i z jakich środków Skarżąca poniosła koszty sądowe oraz koszty zastępstwa procesowego w związku z prowadzonymi sprawami przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu, 10. podanie czy Spółka zwróciła się do wspólnika Spółki z żądaniem o dopłaty w celu pokrycia opłat sądowych lub o pożyczkę, 11. wyjaśnienie jaka jest aktualna sytuacja finansowa i majątkowa wspólnika Spółki. Tymczasem Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] przedłożyła jedynie odpis Protokołu z Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki pod firmą: A Sp. z o.o. z dnia [...], z którego wynika, że Prezes Zarządu Spółki przedstawił jedynemu wspólnikowi Spółki wniosek o głosowanie za uchwałą w sprawie zobowiązania jedynego wspólnika do wniesienia dopłat. Jedyny wspólnik nie podjął uchwały w sprawie zobowiązania jedynego wspólnika do wniesienia dopłat. Załączyła również odpis sprawozdania finansowego za okres [...], z którego wynika m.in., że Skarżąca jest pożyczkobiorcą pożyczek udzielonych przez spółkę dominującą A S.A., wartość pożyczek na dzień [...] wynosi [...] oraz zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy [...], z którego wynika, że przychody Skarżącej wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Wnioskodawczyni natomiast mimo wezwania na pozostałe punkty wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie odpowiedziała. Wobec powyższego stwierdzić należy, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżąca nie udzieliła bowiem pełnej odpowiedzi na wezwanie z dnia [...]. Zatem złożone przez nią oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05). Skoro Skarżąca, pomimo wezwania, nie udzieliła pełnych wyjaśnień, o które została wezwana, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego Strony, a zatem wniosek należało oddalić. To właśnie na Skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości Stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.