I SA/Po 274/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. H., D. M. P.P.H. s. c. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. H., D. M. P.P.H. .s. c. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2003 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Małgorzata Bejgerowska Pismem z dnia [...] r. P.P.H. "E" A.H., D.M., reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata K.D., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. skargę kasacyjną od wyroku z dnia [...] r. w sprawie ze skargi A.H., D.M. P.P.H. "E" na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] r., nr [...] , w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące [...] r. Wraz ze skargą kasacyjną złożono wniosek o zwolnienie Spółki od kosztów sądowych. Po złożeniu powyższego wniosku na urzędowym formularzu PPPr oraz dwukrotnym jego uzupełnieniu postanowieniem z dnia [...] r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia sprzeciwu. W tej sytuacji aktualnie Sąd rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Ze złożonego przez wspólników spółki we wniosku oświadczenia wynikało, że zła sytuacja firmy nie pozwala na uiszczenie kosztów sądowych. Za ubiegły rok firma poniosła stratę w wysokości [...] zł. Nieruchomości, które posiada jeden ze wspólników spółki – A.H. zostały zajęte przez komornika i nie przynoszą żadnych dochodów. Z oświadczenia o stanie majątkowym spółki wynika, że strona skarżąca nie posiada środków trwałych ani też rachunków bankowych. Z załączonych kserokopii dokumentów wynika, że skarżąca spółka w drugim kwartale [...] r. w deklaracji VAT-7 wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...] zł, podatek należny w wysokości [...] zł, nabyła towary i usługi za wartość netto [...] zł, wykazała kwotę podatku naliczonego w wysokości [...] zł oraz kwotę do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] zł. Z załączonej kserokopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiące od [...] do [...] r. wynika, że skarżąca spółka od początku roku uzyskała przychód w wysokości [...] zł, poniosła koszty na zakup towarów handlowych i materiałów wg cen zakupu w wysokości [...] zł oraz poniosła inne koszty, w tym koszty wynagrodzenia dla pracownika, w wysokości [...] zł. Nie posiada konta bankowego, zatrudnia jednego pracownika, którego wynagrodzenie brutto wynosi około [...] zł, koszty utrzymania siedziby spółki wynoszą około [...] zł. Koszty utrzymania i koszty wynagrodzenia pracownika płacone są ze środków własnych. Do pisma załączyła kserokopię księgi przychodów i rozchodów za miesiące od lipca do września [...] r., z której wynika, że przychód Spółki od początku roku wyniósł [...] zł, koszty związane z zakupem towarów handlowych i materiałów wg cen zakupu wynoszą [...] zł, inne koszty [...] zł. Po złożeniu sprzeciwu, zarządzeniem z dnia [...] r. wspólnicy Spółki zostali wezwani ponownie do złożenia dodatkowych informacji, w celu uaktualnienia danych, potrzebnych do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie wspólnicy Spółki poinformowali, że Spółka nie posiada już rachunku, ani lokat terminowych w [...]. Na potwierdzenie powyższego przedstawiono zaświadczenie z tego banku. Spółka, ani wspólnicy nie posiadają żadnych samochodów, działalność gospodarcza prowadzona jest dalej. Przedstawiono kopię księgi przychodów Spółki za miesiące [...] , [...] i [...] r. i wyjaśniono, że Spółka rozlicza się kwartalnie, dlatego nie ma innych na ten dzień rozliczeń. Przedstawiono też faktury Spółki za czynsz, gaz, energię elektryczną oraz telefon, jednak bez potwierdzenia ich zapłaty. D.H. podała, że dochody jej męża wynoszą [...] zł, renta syna [...] zł, nie korzysta ona z opieki społecznej, mieszkanie, w którym zamieszkuje z rodziną należy do jej córki, nie jest w separacji, od [...] r. ma rozdzielność majątkową z mężem, nie jest zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy. Do oświadczenia dołączyła faktury za wodę i ścieki oraz energię, upomnienie i zapłacony rachunek za telewizję. Wyjaśniła, że rachunki i podatek od nieruchomości, która należy do jej córki, a w której zamieszkuje opłacane w częściach równych (po połowie). A.H. podał, że dochody jego córki wynoszą ok. [...] zł, nie korzysta on z pomocy opieki społecznej, mieszkanie w którym zamieszkuje należy do Spółdzielni Mieszkaniowej K., jego żona zmarła [...] r., nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Dołączył zapłacone rachunki za telefon, telewizję, gaz i energię oraz dodał, że czynsz za mieszkanie wynosi [...] zł, a kredyt za mieszkanie [...] zł. Mimo wezwania wspólnicy Spółki: 1. nie wskazali czy mają konta osobiste, 2. nie złożyli kopii deklaracji dot. podatku dochodowego poszczególnych wspólników, 3. nie sprecyzowali z jakich dokładnie środków własnych pokrywane są koszty utrzymania i wynagrodzenia pracownika Spółki, 4. nie przedstawili odpisu księgi ewidencji środków trwałych Spółki, 5. nie podali czy uzyskują dodatkowe dochody (np. inna działalność gospodarcza, praca dorywcza, sezonowa), 6. nie podali powierzchni mieszkań w których zamieszkują, a tylko A.H. wskazał wysokości czynszu, 7. D.M. podała, że między nią, a jej mężem została orzeczona rozdzielność majątkowa małżeńska, ale nie przedstawiła odpisu orzeczenia, czy umowy o rozdzielności oraz nie wyjaśniła w jaki sposób został dokonany podział majątku wspólnego między małżonkami, 8. wspólnicy Spółki nie wyjaśnili dlaczego nie są zarejestrowani w Powiatowym Urzędzie Pracy, a także z czego się utrzymują skoro spółka nadal przynosi straty, 9. A.H. nie podał kiedy zaciągnął kredyt i jaki jest harmonogram spłat, 10. wspólnicy przedstawili tylko niektóre rachunki z tych, których przedstawienia domagał się Sąd, brakuje oświadczenia o wysokości miesięcznych wydatków na wyżywienie, odzież, wodę, środki czystości itd. Zgodnie z art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli wnioskowanym przez stronę skarżącą, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych w określonym zakresie, bądź też ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przepis art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest uzależnione od wykazania braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA z 2005 r., z. 1, poz. 8). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd skorzystał uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPPr dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy i stąd wezwał stronę skarżącą o uzupełnienie danych. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 170/09, niepubl.). Z akt sprawy wynika, że wezwanie do uzupełnienia wniosku precyzyjnie określało jakich informacji oczekiwał Sąd i jakie dokumenty na tę okoliczność miały zostać przedstawione. W wezwaniu wyraźnie wskazano termin, w jakim strona powinna dopełnić nałożonego na nią obowiązku oraz skutki jego niedopełnienia. Ponadto nie wykazano, aby wspólnicy nie mieli możliwości uzyskania żądanych dokumentów, takich jak np. rachunek za okresowo płacony czynsz czy rachunki za wodę. Jeśli mieli trudności by je przedstawić w zakreślonym terminie, to mogli wnioskować o jego przedłużenie. Ponadto tylko niektóre z przedstawionych przez wspólników rachunków były już zapłacone, mimo tego że termin płatności minął. Wszystkie rachunki przedstawione przez A.H. były opłacone gotówką. Natomiast brakowało potwierdzenia zapłaty przy rachunkach Spółki oraz większości rachunków D.M., przedstawione zostały tylko faktury, co nie wyklucza, że zostały one (być może) opłacone przelewem z konta, którego wspólniczka Spółki, mimo wezwania przez Sąd, nie ujawniła. Reasumując, czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Należy więc przyjąć, że Strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie dokładnej analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji nie złożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym miało decydujący wpływ na dokonane przez Sąd oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec strony skarżącej zastosowana. Należy podkreślić, iż opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym i potrafi to rzetelnie wykazać. Z tego względu na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. Małgorzata Bejgerowska