I SA/Po 279/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie WSA Jerzy Małecki(spr) as.sąd. WSA Maciej Jaśniewicz Protokolant sekr.sąd. Magdalena Rossa po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2005 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Poznaniu J. W.-B. sprawy ze skargi Jednostki Organizacyjnej Skarbu Państwa na decyzję Izby Skarbowej [...] Ośrodek Zamiejscowy [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zaliczenia wierzytelności na poczet należności z tytułu podatku od towarów i usług o d d a l a s k a r g ę /-/M.Jaśniewicz /-/S.Zapalska /-/J.Małecki Pismem z dnia 22 lipca 2002 r. [...] zwróciło się do Urzędu Skarbowego [...] o wydanie decyzji o zaliczenie na poczet obowiązku zapłacenia podatku VAT wierzytelności otrzymanych przez [...] w związku ze sprzedażą nieruchomości w trybie art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. W uzasadnieniu wskazano, że zapłata za sprzedane nieruchomości poprzez zaliczenie na ich poczet wartości nieruchomości pozostawionych na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa pozbawia [...] należnego mu dochodu ze sprzedaży w wysokości [...] . Wskazano, że [...] jest jednostka prowadzącą działalność na zasadzie samodzielności finansowej, pokrywającą koszty swej działalności z własnych przychodów. Na podstawie § 11 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej w Państwowym Gospodarstwie Leśnym Lasy Państwowe jednostki organizacyjne Lasów Państwowych zobowiązane są do przekazywania do budżetu państwa tylko dochodów ze sprzedaży lasów i gruntów. Nieruchomość została sprzedana za cenę [...] z czego wartość gruntu wynosiła [...] . Żalący się uważa, iż nie można przyjąć, że na [...] ciąży obowiązek "zaspokojenia roszczeń jakie w świetle obowiązującego prawa mogą występować wobec Skarbu Państwa w tym roszczeń reprywatyzacyjnych". W związku z tym zasadne jest żądanie kompensaty kwoty utraconego dochodu ze sprzedaży z dochodem budżetu, który nadleśnictwo zobowiązane jest odprowadzić. W wyniku rozpatrzenia wniosku Urząd Skarbowy [...] wydał decyzję w dniu [...] , nr [...], którą odmówił dokonania wnioskowanego zaliczenia. Decyzję oparto na art. 64 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu wskazano, że zapłata podatków należnych budżetowi państwa wierzytelnościami należnymi od Skarbu Państwa lub państwowych jednostek budżetowych możliwe jest jedynie w przypadkach określonych w wyżej przywołanym przepisie Ordynacji podatkowej. Przypadek przedstawiony przez [...] we wniosku nie mieści się w tym zakresie. Od powyższej decyzji [...] odwołało się. W odwołaniu ponownie stwierdzono, że [...] jest jednostka pokrywająca koszty swej działalności z własnych przychodów wobec czego nie można pozbawić go prawa do dochodzenia od Skarbu Państwa zwrotu dochodu z tytułu sprzedaży, który w świetle obowiązującego prawa powinien pozostać w jednostce. Zdaniem odwołującego się, [...] byłoby zobowiązane do wykonywania zobowiązań Państwa z tytułu roszczeń reprywatyzacyjnych, gdyby był jednostką dotowaną przez budżet państwa. Wobec powyższego wniesiono o uchylenie decyzji Urzędu Skarbowego i rozpatrzenie sprawy zgodnie z wnioskiem. Izba Skarbowa stwierdziła, że argumenty przywołane w odwołaniu w istocie dotyczą istnienia zobowiązania Skarbu Państwa do pokrycia [...] należnego mu dochodu. Fakt istnienia takiej wierzytelności i prawa dochodzenia jej do Skarbu Państwa, nie mogą być przedmiotem niniejszego postępowania. Przedmiotem sprawy jest ustalenie, czy taka wierzytelność może podlegać potrąceniu podatkami stanowiącymi dochód budżetu państwa. W tej kwestii odpowiedź jest jednoznaczna – potrącenie takie jest niemożliwe. Wyklucza je zapis art. 64 § 1 i 2. Przepisy te określają rodzaje wierzytelności podlegające wzajemnemu potraceniu. Wśród nich nie ma wierzytelności, o potrącenie której wystąpiło [...] . Wobec tego inne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy jest niemożliwe. Prawidłowe było zakwalifikowanie przez Urząd Skarbowy [...] wniosku z [...] jako wniosku potrącenie wierzytelności w trybie art. 64 Ordynacji podatkowej. Inna kwalifikacja żądania złożonego przez [...] uniemożliwiłaby jego merytoryczne rozpatrzenie. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego – [...] wniosło o uchylenie powyższej decyzji, z argumentacją jak w swym wniosku o wszczęcie postępowania podatkowego i w odwołaniu. Izba Skarbowa [...] Ośrodek Zamiejscowy [...] wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje: Zgodnie z postanowieniami art.97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie sądowe nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270). W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności, mająca tetyczne umocowanie i określone granice w postanowieniach art. 134 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z powyższą zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy podatkowe obu instancji, a związanych wyłącznie z materią wydanych decyzji i zawartej w niej odmowy dokonania kompensaty innych "wierzytelności" z zaległościami skarżącego [...] z tytułu podatku od towarów i usług. Granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zakresie wyznaczonym decyzją, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius). I tak sąd administracyjny wyjaśnia na samym początku, iż fundamentalną zasadą każdego demokratycznego państwa prawnego jest zasada praworządności, mająca swoje umocowanie zarówno w art. 7 Konstytucji RP oraz w art. 120 Ordynacji podatkowej, a polegająca na tym, że każda władcza ingerencja organów podatkowych w sferę praw i obowiązków podatnika musi być oparta na konkretnie wskazanym przepisie prawa powszechnie obowiązującego. Podstawą wydawania rozstrzygnięć w sprawach podatkowych nie może być przy tym dowolny przepis powszechnie obowiązującego prawa, gdyż zgodnie z art. 217 Konstytucji RP zasadnicze elementy stosunku prawnopodatkowego regulowane być muszą wyłącznie w drodze ustawy. Z ustawy zatem mogą tylko wynikać sposoby wygasania zobowiązań podatkowych, w tym min. z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług. W prawie podatkowym brak zatem określonych ustawą uprawnień dla konkretnego zachowania się ma ten skutek, iż organ podatkowy nie może w tej sferze działać i wydawać żadnych rozstrzygnięć W niniejszej sprawie wniosek [...] z dnia 22 lipca 2002 r. został przez organy podatkowe potraktowany jako wniosek podatnika o potrącenie zobowiązania podatkowego z wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa przewidzianego postanowieniami art. 64 Ordynacji podatkowej. Skład sądzący wyjaśnia, iż potrącenie zwane też kompensatą jest formą prawną redukcji wzajemnych wierzytelności (długów) dwóch podmiotów, sposobem wygaśnięcia w całości lub w części zobowiązania podatkowego do którego mają wyłączne zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej, do których nie można posiłkowo czy w drodze analogii stosować ani przepisów kodeksu cywilnego ani też innych ustaw. Zgodnie też z postanowieniami § 1, § 2 i § 4 Ordynacji podatkowej - potrącenia organy podatkowe mogą dokonać tylko pod warunkiem łącznego spełnienia wszystkich czterech warunków: gdy wierzytelność podatnika wobec Skarbu Państwa jest bezsporna (wynika np. z prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego lub prawomocnej decyzji administracyjnej albo jest niekwestionowana przez dłużnika); wymagalna (nadająca się do dochodzenia w drodze prawnej przede wszystkim wskutek upływu terminu zapłaty); wzajemna (podatki stanowiące dochód budżetu państwa są potrącalne z wierzytelności wobec Skarbu Państwa); potrącalne wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa pochodzić muszą z określonych tytułów prawnych taksatywnie wyliczonych w przepisach art. 64 § 1 pkt 1-6 Ordynacji podatkowej i w art. 64 § 2 Ordynacji podatkowej. Organy podatkowe obu instancji nie mogły uwzględnić wniosku strony, gdyż nie spełniał on wymogów prawnych, o których była mowa powyżej. I tak zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (Dz. U. Nr 106, poz. 489 ze zm.) - ani do kompetencji izby skarbowej, ani do kompetencji urzędu skarbowego nie należy rozstrzyganie o roszczeniach [...], jako jednostki organizacyjnej Lasów Państwowych wobec Skarbu Państwa. Skarżący ubiegając się o kompensatę, do swego wniosku nie dołączył ani wyroku prawomocnego sądu powszechnego o bezsporności owych roszczeń, ani też prawomocnej decyzji właściwego organu administracji państwowej o istnieniu takowego bezspornego roszczenia. Trudno zatem przyjąć, iżby w takiej sytuacji ewentualna wierzytelność [...] wobec Skarbu Państwa była wymagalna i tym samym wzajemna. Po drugie, nawet gdyby istniał dług Skarbu Państwa wobec [...] , to tylko niektóre z takich długów mogą być kompensowane z długami podatkowymi podatnika. Zaspakajanie roszczeń reprywatyzacyjnych przez [...] z pozostającego w jego zarządzie majątku Skarbu Państwa nie jest objęte taksatywnie wyliczonymi długami podlegającymi kompensacie podatkowej. Sąd wyjaśnia też stronie skarżącej, iż zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie sądowym utrwalone jest że w prawie podatkowym (podobnie jak w prawie karnym) przy interpretacji przepisów prawnych dopuszczalna jest jedynie ich wykładnia językowa, niedopuszczalne jest natomiast stosowanie wykładni rozszerzającej czy analogii legis, czy tym bardziej orzekanie w oparciu o zasady słuszności. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/M. Jaśniewicz /-/S .Zapalska /-/J. Małecki LF