I SA/Po 288/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2011r., nr [...] [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: 1. przyznać K. S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie doradcy podatkowego, którego wyznaczy Krajowa Rada Doradców Podatkowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 04 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2011r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący złożył sporządzony w dniu [...] stycznia 2012 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2012 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie doradcy podatkowego oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał, że nie został jeszcze wezwany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na komisję lekarską w celu przyznania mu dalszej niezdolności do pracy z powodu uszczerbku na zdrowiu. Wyraził obawę, że nie będzie mógł uiścić kwoty [...] zł stanowiącej opłatę kancelaryjną i wpis od skargi kasacyjnej. Do sprzeciwu skarżący dołączył kopię decyzji o przeliczeniu renty z dnia [...] stycznia 2012 r. (k.242-244 akt sąd.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. w skrócie p.p.s.a.) skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienie referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, iż Sąd rozpoznaje od początku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów i jako wyjątek od zasady nie może być traktowany rozszerzająco. Pomoc tą należy kierować wyłącznie do osób, które z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację materialną, obiektywnie nie są w stanie bez pomocy Państwa wygospodarować środków na pokrycie tych kosztów. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Badając całokształt okoliczności w sprawie, Sąd stwierdził, że zasadne jest przyznanie skarżącemu doradcy podatkowego, bowiem sprawa jest na etapie uprawniającym do złożenia skargi kasacyjnej. Skarżący nie wykazał jednak, że pozostaje w sytuacji majątkowej uzasadniającej zwolnienie go od kosztów sądowych. W kontekście powyższego wskazać należy, że skarżący nie uprawdopodobnił, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych, w tym kwoty [...] zł wpisu od skargi kasacyjnej oraz [...] zł opłaty kancelaryjnej. Z przedłożonych dokumentów wynika bowiem, że skarżący posiada stałe źródło dochodów. Z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto, z tytułu świadczenia rentowego w wysokości [...] zł brutto. Osoba, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo, z tytułu emerytury otrzymuje [...] zł brutto. Z uwagi na egzekucję dochody skarżącego są pomniejszone i otrzymuje z tytułu wynagrodzenia za pracę [...] zł netto, z tytułu renty [...] zł netto, H. D. otrzymuje [...] zł netto. Łączna kwota jaką dysponują na miesięczne utrzymanie wynosi [...] zł netto. Wskazał, że świadczenie rentowe wypłacane jest do [...] lutego 2012r. W ostatnich dniach pogorszył się stan jego zdrowia, co może doprowadzić do niemożności wykonywania obecnej pracy. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. W piśmie z dnia [...] lutego 2012 r. skarżący oświadczył, że z osobą, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, ponoszą koszty utrzymania w wysokości [...] zł, w tym: czynsz [...] zł, ogrzewanie [...] zł, woda [...] zł, dojazdy do pracy [...] zł, energia elektryczna [...] ([...] zł na 2 miesiące), gaz [...] zł ([...] zł na dwa miesiące), lekarstwa wnioskodawcy [...] zł, lekarstwa H. D. [...] zł, koszty dojazdu do lekarza lub na rehabilitację [...] zł, telefony komórkowe [...] zł, abonament RTV [...] zł, TV kablowa [...] zł, ubezpieczenie mieszkania [...] zł, rata kredytu [...] zł – kredyt został zaciągnięty w euro, okres spłaty [...] lat i [...] miesięcy, na wyżywienie, środki czystości, odzież, książki i gazety pozostaje im kwota [...] zł. Skarżący wyjaśnił, że kredyt został zaciągnięty na spłatę innych kredytów bankowych, które zostały zaciągnięte z uwagi na fakt, iż w latach [...] – [...]r. H. D. nie otrzymała alimentów na córkę w łącznej kwocie [...] zł. Skarżący do pisma załączył zaświadczenie o zarobkach wystawione w dniu [...] lutego 2012 r., z którego wynika, że wynagrodzenie średnie z ostatnich trzech miesięcy od [...] listopada 2011 r. do [...] stycznia 2012 wynosi [...] zł brutto, [...] zł netto i jest obciążone. Ponadto załączył: kserokopię odcinków wynagrodzenia, z których wynika, że skarżący otrzymuje [...] zł netto, kserokopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2011 r., z której wynika, że wysokość świadczenia do wypłaty wynosi [...] zł, kserokopię przekazów pieniężnych, kserokopię zwolnienia lekarskiego z [...] stycznia 2012 r. i skierowania do pracowni diagnostycznej oraz informacji dla lekarza kierującego. W kontekście powyższego Sąd zauważa, że spłata zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, jakimi są raty kredytów udzielonych w ramach kredytów bankowych, nie determinuje okoliczności do zwolnienia skarżącego od kosztów postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego w indywidualnej sprawie. Osoby ubiegające się o przyznanie prawa pomocy powinny w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach dla zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Skarżący nie wykazał, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Jednakże w ocenie Sądu z posiadanych środków skarżący nie jest w stanie pokryć wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Uzasadnione zatem jest uwzględnienie wniosku o prawo pomocy w zakresie ustanowienia dla skarżącego doradcy podatkowego z urzędu. W świetle powyższego Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.