I SA/Po 2956/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu w dniu 29 września 2005r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wymiaru cła o d d a l a s k a r g ę /-/M. Kosewska /-/B. Sokołowska /-/B. Koś Dyrektor Urzędu Celnego przyjął zgłoszenia celne SAD OBR nr [...] z dnia [...]r., [...] z dnia [...]r., [...] z dnia [...]r., [...] z dnia [...]r. oraz [...] z dnia [...]r., obejmując przedmiotowy towar ( odzież używaną sortowaną ) procedurą dopuszczenia do obrotu i określając kwotę długu celnego w oparciu o obniżone stawki celne dla produktów pochodzących z obszaru Unii Europejskiej. Niemieckie władze celne dokonały weryfikacji deklaracji eksportera sporządzonych na fakturach z dnia [...]r., [...]r., [...]r., [...]r. i [...]r., odpowiednio dołączonych do powyższych dokumentów SAD, w wyniku której nie potwierdziły rzetelności danych w nich zawartych i poinformowały polski organ celny pismem nr [...] z dnia [...]r. o tym, że towary figurujące na fakturach są towarami niepochodzącymi z obszaru Unii Europejskiej w rozumieniu postanowień Protokołu nr 4 Układu Europejskiego. Okoliczności te stanowiły podstawę do wydania przez Naczelnika Urzędu Celnego w dniu [...]r. decyzji nr [...] uznającej przedmiotowe zgłoszenia celne za nieprawidłowe w części dotyczącej zastosowanych preferencji , stawek celnych i obliczenia kwoty długu celnego oraz określającej tą kwotę ( [...] zł ) w oparciu o stawki celne autonomiczne w wysokości 60 % . Decyzja ta została podjęta przez organ I instancji na podstawie art. 207 Ordynacji podatkowej , art. 13 § 1, art. 19 § 1, art. 20 § 1, art. 23 § 1, art. 65 § 4 pkt. 2 b i c, art. 83 , art. 85 § 1, art. 209 § 1 pkt. 1, art. 231 § 1 pkt. 1, art. 262 i art. 266 Kodeksu celnego, art. 16 ust. 1 lit. b, art. 21 i art. 32 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego sporządzonego w Brukseli dnia 24.06.1997r. ( zał. do Dz. U. Nr 104 z 1997r., poz. 662 ze zmian. ), § 11 ust. 2 pkt. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15.10.1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego udokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia ( Dz. U. Nr 130, poz. 851 ze zmian. ), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15.12.1998r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej ( Dz. U. Nr 158, poz. 1036 ze zmian. ) oraz ust. 10 Części A Postanowień Wstępnych Załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustanowienia Taryfy celnej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podniósł, że zgodnie z art. 32 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego dopuszczalna jest dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia towaru, którą można przeprowadzać wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu. Ponieważ wyniki weryfikacji dokonanej w niniejszej sprawie przez niemieckie władze celne ( wiążące dla organów polskich ) nie potwierdziły faktu pochodzenia towaru z krajów Unii Europejskiej w rozumieniu postanowień Protokołu, należało stwierdzić brak podstaw do zastosowania obniżonej stawki celnej, która została zadeklarowana na podstawie dokumentów poświadczających nieprawdę. Ze względu na to, że importowana odzież używana należała do grupy towarów przywożonych na polski obszar celny, których pochodzenie musi być wykazane specjalnym świadectwem pochodzenia, a K. Z. nie przedłożył w wyznaczonym terminie takiego dokumentu, organ I instancji uznał, że sporny towar pochodzi z Niemiec i zastosował wobec niego stawkę celną autonomiczną. W odwołaniu od powyższej decyzji K. Z. wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu odwołania stwierdził, że to kontrahent zagraniczny zadeklarował na przedmiotowych fakturach fakt pochodzenia towaru z obszaru Unii Europejskiej i dane te były uznawane przez funkcjonariuszy celnych za wystarczające przy wcześniejszych odprawach tego typu produktów. Wymóg przedłożenia przez niego świadectwa pochodzenia towaru stanowił zatem naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów, wyrażonej w art. 121 Ordynacji podatkowej. Według niego - skoro w niniejszej sprawie organ celny zmienił zdanie co do pochodzenia towaru, to winien to twierdzenie udokumentować w większym stopniu. Dyrektor Izby Celnej decyzją nr [...] z dnia [...]r. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zastosowanych stawek celnych i określenia kwoty długu celnego, orzekając o zastosowaniu stawki 21,4 % i określając dług na sumę [...] zł oraz umorzył należności celne w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę, w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy. Według organu odwoławczego czynności kontrolne dotyczące danych zawartych w zgłoszeniu celnym mogą być dokonywane po zwolnieniu towarów ( zgodnie z art. 83 § 2 i § 3 Kodeksu celnego ). Ponieważ weryfikacja dowodów pochodzenia wykazała, że spornego towaru nie można traktować jako "pochodzący z obszaru Unii Europejskiej" w rozumieniu art. 13 i art. 16 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego, należało uznać , że obniżone stawki celne zadeklarowane w zgłoszeniach celnych okazały się nienależne. Z tego względu należało zastosować do tego produktu - jako wymienionego w Wykazie nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15.10.1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego udokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia - stawkę celną konwencyjną . Organ II instancji nie podzielił ponadto zarzutów odwołującego się odnośnie naruszenia zasad ogólnych postępowania celnego, w tym art. 121 Ordynacji podatkowej. Organ celny nie miał możliwości zweryfikowania spornych zgłoszeń celnych pod kątem zasadności zadeklarowanych w nich obniżonych stawek celnych w momencie dokonywania tych zgłoszeń, albowiem faktyczna i rzetelna weryfikacja danych wskazanych przez eksportera w "deklaracjach na fakturach" mogła być dokonana - zgodnie z art. 32 pkt. 3 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego - jedynie przez władze celne kraju eksportu. Weryfikacja taka może być przeprowadzana również wyrywkowo. Organy celne kraju importu są przy tym bezwzględnie związane ustaleniami takiej weryfikacji. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. Z. wniósł o uchylenie utrzymanej w mocy części orzeczenia II instancji w zakresie naliczonego długu celnego oraz decyzji I instancji utrzymanej w tym samym zakresie, z powodu naruszenia przepisów art. 120 - 125, art. 187, art. 191 i art. 207 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego, art. 2, art. 87, art. 89 i art. 91 Konstytucji RP, art. 16 - 20, art. 83 i 85 w zw. z art. 65 Kodeksu celnego oraz art. 5 ust. 1 pkt. h w zw. z art. 7 ust. 1 i art. 16 oraz art. 33 w zw. z art. 31 i art. 32 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego sporządzonego w Brukseli dnia 24.06.1997r. ( zał. do Dz. U. Nr 104 z 1997r., poz. 662 ze zmian. ), a ponadto § 3 ust. 2, 5 i 11 oraz § 13 i nast. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15.10.1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego udokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia. Skarżący podniósł m.in. zarzut pominięcia istotnej okoliczności faktycznej, czyli praktyki stosowanej przez polskie organy celne i polegającej na zaniechaniu żądania przedstawiania szczegółowej dokumentacji wskazującej na pochodzenie towaru, która wynikać miała z przyjęcia, iż odzież używana stanowi towar uzyskany całkowicie w krajach Unii Europejskiej. Zdaniem K. Z. został on pozbawiony czynnego udziału jako strona w przedmiotowym postępowaniu celnym już na etapie zgłaszania wątpliwości organom celnym kraju eksportu, przez co naruszono postanowienia ust. 5 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego. Zarzucił on organowi II instancji niedokonanie wystarczających ustaleń dotyczących przetworzonego towaru w oparciu o prawo krajowe i bezkrytyczne przyjęcie stanowiska organu niemieckiego. Według niego przepisy całego Układu Europejskiego i jego Protokołu 4 nie mogły stanowić umowy międzynarodowej , gdyż nie zostały poprzedzone właściwą ustawą ratyfikacyjną, a zatem nie mają one rangi ustawowej, tak jak Ordynacja podatkowa czy Kodeks celny. Z tego względu informacje niemieckich władz celnych należało traktować jedynie jako jeden z dowodów w niniejszej sprawie, niemający charakteru przesądzającego. K. Z. podkreślił również, że zmiana praktyki stosowania prawa , szczególnie w odniesieniu do zdarzeń przeszłych podważa zaufanie obywateli do organów państwa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Skarga K. Z. nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem Sąd badając zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem nie stwierdził naruszenia przez organy celne przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego. Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wszelkie korzystanie z preferencji celnych w postaci obniżonych stawek celnych jest uwarunkowane konkretnymi wymogami określonymi przez przepisy prawa celnego i stosowne umowy międzynarodowe. Aby zastosować obniżoną stawkę celną za dany towar należy zatem spełnić wszystkie wskazane przepisami warunki. W orzecznictwie sądowym podkreśla się wyraźnie konieczność rygorystycznego przestrzegania wymogów postawionych importerom w umowach międzynarodowych ustanawiających strefy wolnego handlu. Zgodnie z jego wytycznymi przywileje celne mogą być udzielane tylko na warunkach ściśle określonych w odpowiednich przepisach prawa i organy celne nie mogą w jakikolwiek sposób odstępować od ich przestrzegania, gdyż naruszenie tych zasad prawa celnego byłoby sprzeczne z zasadą równości podmiotów gospodarczych wobec prawa oraz interesem państwa ( m. in. wyrok Sądu Najwyższego z 08.05.1998r., sygn. akt III RN 32/98 ). Podstawą normatywną działania organów celnych w niniejszej sprawie był Kodeks celny oraz akt o charakterze umowy międzynarodowej - Porozumienie w formie wymiany listów między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi w sprawie zmiany Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej - podpisane w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 roku ( załącznik do Dz.U. Nr 104 poz. 662 z 1997 roku ). Zarówno sam Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony sporządzony w Brukseli dnia 16 grudnia 1991r. ( Dz. U. Nr 11 z 1994r., poz. 38 ze zmian. ) , jak i powyższe Porozumienie zostały przyjęte, ratyfikowane i potwierdzone w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej przez Prezydenta RP, wobec czego należało stwierdzić, iż zgodnie z art. 87 § 1 Konstytucji RP stanowią one - jako ratyfikowane umowy międzynarodowe - źródło powszechnie obowiązującego w Polsce prawa . Ratyfikacja tych aktów nie wymagała przy tym uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie , albowiem ich treść nie dotyczyła materii wyszczególnionej w art. 89 § 1 Konstytucji RP. Należy zatem wyraźnie podkreślić, iż powyższe umowy - po ich ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw RP - stanowią część krajowego porządku prawnego i powinny być stosowane w krajowym obrocie prawnym bezpośrednio ( art. 91 ust. 1 Konstytucji RP ). Są to zatem akty prawne równorzędne wobec Kodeksu celnego, mogące w związku z tym stanowić podstawę wydania decyzji administracyjnych. Zgodnie z art. 13 § 4 tego Kodeksu obniżone stawki celne są stosowane wyłącznie na wniosek zgłaszającego, o ile towary do których się to odnosi, spełniają warunki do ich zastosowania, określone w odpowiednich umowach międzynarodowych. Według art. 16 powyżej cytowanego Protokołu zastosowanie stawek celnych obniżonych dla produktów pochodzących z obszaru Unii Europejskiej uzależnione było od jednoczesnego spełnienia następujących warunków : - dany towar pochodzi z obszaru Unii Europejskiej w rozumieniu postanowień przedmiotowego Porozumienia. - pochodzenie to zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR 1 lub deklaracją na fakturze - spełniono warunek bezpośredniego przywozu towaru do Polski. Art. 2 ust. 1 Protokołu zawiera natomiast precyzyjną definicję pojęcia pochodzenia produktów z krajów UE, która obejmuje produkty całkowicie uzyskane na ich obszarze, bądź też uzyskane i zawierające materiały, które nie zostały tam w pełni uzyskane, pod warunkiem poddania ich wystarczającej obróbce lub przetworzeniu na terenie UE w rozumieniu art. 6 Protokołu. W przypadku ustalenia, że dany towar nie może być w myśl powyższych kryteriów uznany za pochodzący z krajów UE, nie ma podstaw do zastosowania stawek preferencyjnych. Organ celny I instancji nie miał możliwości sprawdzenia we własnym zakresie ( w momencie obejmowania towaru procedurą dopuszczenia do obrotu ) wiarygodności i autentyczności przedstawionych przez importera dokumentów, dotyczących faktycznego pochodzenia spornego towaru, mógł jedynie zbadać je pod kątem formalnym. Mógł on jednak zweryfikować zgłoszenia celne oraz dołączone do niego dokumenty ( faktury ) i to w terminie do 3 lat od dnia przyjęcia tego zgłoszenia, co wynika z przepisów art. 70 i art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Czynności kontrolnych dotyczących danych zawartych w zgłoszeniu można też dokonywać po zwolnieniu towarów ( art. 83 § 2 i § 3 Kodeksu celnego ). W przedmiotowej sprawie polskie organy celne zwróciły się do niemieckich władz celnych z prośbą o przeprowadzenie weryfikacji deklaracji sporządzonych na fakturach załączonych do zgłoszeń celnych SAD . Zgodnie bowiem z art. 32 cytowanego Protokołu dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia może być przeprowadzona wyrywkowo, lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów tego Protokołu. W oparciu o ten przepis władze celne kraju eksportu ( Niemcy ) dokonały takiej weryfikacji i w piśmie z dnia [...] roku nr [...] ( k. [...] akt administracyjnych ) poinformowały, że importowana odzież używana nie jest towarem pochodzącym w sensie cytowanej powyżej umowy międzynarodowej. W tej sytuacji polskie organy celne słusznie przyjęły , że skoro sprowadzony towar nie ma statusu produktu pochodzącego, to nie może korzystać z preferencji celnych. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że władze celne kraju eksportera dokonując weryfikacji mają prawo żądać każdego dowodu, przeprowadzić kontrolę ksiąg rachunkowych eksportera oraz każdą inną kontrolę, którą uznają za właściwą ( art. 32 pkt.3 Protokołu ). Sąd stoi na stanowisku, że w świetle obowiązujących przepisów prawa weryfikacja przeprowadzona przez właściwe władze celne kraju eksportu, w tej sprawie niemieckie organy celne, jest jedyną formą kontroli dowodów pochodzenia towaru i wynik tej weryfikacji wiąże władze celne kraju importu. Tym samym Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela też pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 8 kwietnia 1998 roku - sygn. akt I SA/Łd. 777/97 na gruncie art. 27 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego ( zmienionego z dniem 1 lipca 1997 roku przez powyższe Porozumienie ), a mianowicie, że wyniki sprawdzenia świadectwa pochodzenia nie mogą być przedmiotem oceny i dodatkowej weryfikacji przez organy celne państwa importera i mają one charakter wiążący dla organów celnych państwa importera. Podkreślić też trzeba, że przepisy Porozumienia nie wymagają uzasadnienia wyniku weryfikacji, ani wyjaśnienia w oparciu o jakie zasady weryfikacja została przeprowadzona. W ocenie Sądu organ celny miał zatem pełne podstawy prawne do zlecenia przedmiotowej weryfikacji statusu pochodzenia używanej odzieży, a fakt uprzedniego dokonania zgłoszeń celnych nie wykluczał w jakikolwiek sposób - wbrew stanowisku skarżącego - możliwości dalszej kontroli związanych z nimi dokumentów. Negatywny wynik weryfikacji spowodował natomiast konieczność odmowy preferencyjnego traktowania spornego towaru , albowiem nie miał on statusu towaru "pochodzącego" w myśl postanowień Protokołu, a tym samym nie został spełniony podstawowy warunek określony w przedmiotowej umowie międzynarodowej. Należy przy tym podkreślić , że importowana odzież nie tylko nie była towarem uzyskanym ( wyprodukowanym ) w całości na terenie Unii Europejskiej - co wykazano w procesie weryfikacji, ale również nie można jej było uznać za towar uzyskany na tym obszarze i zawierający materiały nie w pełni tam uzyskane, chociaż poddane wystarczającej obróbce lub przetworzeniu na terenie UE ( zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 Protokołu ). Nie ulega bowiem wątpliwości, że przedmiotowa odzież była wyprodukowana poza obszarem Unii Europejskiej i została sprowadzona do jednego z jej krajów w celu normalnego używania, przez co nie mogła podlegać procesowi obróbki czy też przetworzenia w rozumieniu postanowień art. 6 Protokołu. Ponieważ w niniejszej sprawie nie było podstaw do skorzystania z przywileju stawki obniżonej, organ celny I instancji był zobligowany do zastosowania stawki niepreferencyjnej. Z tego właśnie względu musiał uznać przedmiotowe zgłoszenia celne za nieprawidłowe w części dotyczącej zastosowanych preferencji , stawek celnych i obliczenia kwoty długu celnego oraz określić kwotę tego długu na nowo, w oparciu o stawki celne konwencyjne. Należy też zauważyć, iż rozstrzyganie o istocie niniejszej sprawy celnej nie było uzależnione od rozstrzygnięcia przez organ celny kwestii przyczyn wadliwości wystawionych dowodów pochodzenia, jak również ustalania wysokości szkody, jaką ewentualnie poniósł podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą w wyniku niewłaściwego postępowania eksportera, albowiem nie mieści się to w zakresie stosunku celnoprawnego łączącego polski organ celny z importerem ( patrz m.in. wyrok NSA z 26.05.2000r., sygn. akt I SA/Lu 1298/98 ). W ocenie Sądu to skarżący - jako uczestnik profesjonalnego obrotu towarowego z zagranicą - winien w toku prowadzonej działalności zachować odpowiednią staranność i dbałość o własne interesy, zabezpieczać się przez zawieranie odpowiedniej treści kontraktów, umów przed nieuczciwością czy nierzetelnością innych uczestników obrotu towarowego. W przeciwnym razie musi liczyć się z koniecznością ponoszenia wszelkich ujemnych skutków wcześniejszych zaniedbań w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do zarzutów natury proceduralnej Sąd uznał, że organy celne nie uchybiły przepisom postępowania i zasadom określonym w Ordynacji podatkowej. W szczególności nie naruszyły zasad dotyczących nakazu działania na podstawie przepisów prawa, gromadzenia i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 120, art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej). Prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej (art. 121 O.p.) i zapewniły stronie czynny udział w każdym stadium toczącego się postępowania (art.123 O.p.). Nie została też naruszona zasada swobodnej oceny dowodów (art.191 O.p.) Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało uznać, iż zaskarżone decyzje odpowiadają prawu, wobec czego Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi. /-/M. Kosewska /-/B. Sokołowska /-/B. Koś