I SA/Po 3120/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M.Geremek Sędziowie NSA Maria Lorych - Olszanowska WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Teresa Matuszewska po rozpoznaniu w dniu 28 września 2005r. przy udziale sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie w sprawie dotyczącej obciążenia kosztami postępowania celnego, I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego M.W. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. /-/ W. Długaszewska /-/T.M. Geremek / -/M. Lorych-Olszanowska Postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Celnego obciążył M. W. prowadzącego działalność gospodarczą - Przedsiębiorstwo Handlowo - Usługowe [...] ( reprezentowane przez przedstawiciela bezpośredniego - Agencję Celną [...] w R. ) kosztami postępowania celnego, prowadzonego w sprawie towaru zgłoszonego do procedury dopuszczenia do obrotu według zgłoszenia celnego z dnia [...] r., tj. kosztami wykonania wyceny importowanych tekstyliów przez biegłego rzeczoznawcę z Centrum Badań i Ekspertyz Towaroznawczych Akademii Ekonomicznej. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł, w imieniu M. W., doradca podatkowy J. C. w piśmie z dnia [...] r.), żądając jego uchylenia i umorzenia postępowania. Według strony skarżącej obciążenie jej kosztami ekspertyzy biegłego było bezzasadne i niezgodne z prawem. J. C. przedłożył odpis pełnomocnictwa z dnia [...] r. udzielonego mu przez przedsiębiorcę, upoważniającego do reprezentowania go i jego firmy przed organami celnymi podatkowymi oraz przed sądami. Zgodność pełnomocnictwa z oryginałem potwierdził sam pełnomocnik, opatrując je pieczątką " doradca podatkowy nr wpisu [...] mgr J. C." Organ I instancji pismem z dnia [...] r. wezwał J. C. do nadesłania dokumentu, potwierdzającego fakt zatrudnienia go w przedsiębiorstwie [...]. J.C. przedłożył kserokopię umowy o pracę z dnia [...] r., którą sam potwierdził za zgodność z oryginałem. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], adresowanym do J. C., Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 228 § 1 i § 2 w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej oraz art. 253 § 2,art. 256 § 2, art. 255 i art. 262 Kodeksu celnego stwierdził niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez J. C.. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że doradca podatkowy może tylko uwierzytelnić pełnomocnictwo udzielone mu w sprawach podatkowych, co wynika z art. 41 ustawy o doradztwie podatkowym. Podał też, że zgodnie z przepisem art. 253 § 2 Kodeksu celnego przedstawicielem bezpośrednim osoby fizycznej lub prawnej w sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej może być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim może być wyłącznie agencja celna. J. C. w niniejszej sprawie nie spełnia powyższych wymogów. Nadto organ celny podniósł, iż umowa o pracę została zawarta z naruszeniem przepisów art. 31 ust. 1 ustawy o doradztwie podatkowym, co czyni zdaniem organu zasadnym nie uznanie reprezentacji w oparciu o przedstawioną umowę o pracę z uwagi na kwestionowanie możliwości zatrudnienia doradcy podatkowego przez firmę M. W.. Skargę na powyższe postanowienie złożyło Przedsiębiorstwo Handlowe "[...]" M. W., wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodnego z prawem. Skarżący podniósł, iż wraz z wszczęciem przez organ celny nowego postępowania, zmierzającego do wydania decyzji, rozpoczęło się postępowanie celno - administracyjne, prowadzone już w oparciu o reguły zakreślone Ordynacja podatkową, jak zaś stanowi ta ustawa strona może działać przez pełnomocnika - art. 136, a pełnomocnikiem tym może być osoba fizyczna mająca pełna zdolność do czynności prawnych. Ponadto podniesiono, powołując się na przepis art. 41 ustawy o doradztwie podatkowym, ze nigdzie przepis ten nie stanowi, że doradca podatkowy nie może uwierzytelnić innych dokumentów. Wskazano również, iż nie można zarzucić J. C., że nie jest pracownikiem. W stosunkach ze skarżącym J. C. zawarł na czas nieokreślony umowę o pracę. Strony umówiły się,że będzie on wykonywał czynności doradztwa podatkowego i prawnego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmian. ) sądy administracyjne sprawują kontrolę decyzji administracyjnych pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, przy czym w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn, niż to zarzucał skarżący. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przepisy prawne dotyczące przedstawicielstwa występujące w Kodeksie celnym są przepisami lex specialis w stosunku do przepisów regulujących instytucję przedstawicielstwa na gruncie Kodeksu cywilnego jak i Ordynacji podatkowej, zatem nietrafne są wywody skargi wskazujące na przepis art. 137 § Ordynacji podatkowej, jako podstawę działania pełnomocnika J. C. na etapie weryfikacji zgłoszenia celnego. Takim przepisem szczególnym jest art. 253 § 2 ustawy z dnia 09.01.1997r. Kodeks celny ( Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), ograniczający krąg podmiotów umocowanych do sprawowania przedstawicielstwa w sprawach celnych. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 maja 2002 r. tj. w dacie składania przedmiotowego odwołania oraz wydawania decyzji przez organ II instancji ) przedstawicielem bezpośrednim osoby fizycznej lub prawnej w postępowaniu przed organem celnym w sprawach dotyczących towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej mógł być wyłącznie pracownik tej osoby, agencja celna, adwokat lub radca prawny, a jej przedstawicielem pośrednim wyłącznie agencja celna. Brzmienie tego przepisu wskazuje, że ograniczenie kręgu podmiotów mogących reprezentować stronę w postępowaniu przed organami celnymi ( pierwszej i drugiej instancji ) ma związek z przeznaczeniem towaru i wbrew twierdzeniom skarżącej nie jest ograniczone tylko do fazy zgłoszenia celnego. W sprawie było bezsporne, że towar będący przedmiotem toczącego się postępowania w sprawie celnej był przeznaczony do działalności gospodarczej, zatem z powyższego wyczerpującego wyliczenia podmiotów uprawnionych do reprezentowania strony postępowania celnego wynika jasno, że J. C., doradca podatkowy, nie mógł występować w charakterze pełnomocnika skarżącej strony. Zastosowanie przepisu art. 253 § 2 pkt 1 Kodeksu celnego wyłącza możliwość zastosowania postanowień art. 253 § 3 pkt 2 tego kodeksu, który dotyczy przecież "innych wypadków niż te, o których mowa w § 2". Również przepisy art. 2 i 41 ustawy z dnia 05.07.1996r. o doradztwie podatkowym ( Dz. U. z 2002r. Nr 9, poz. 86 ze zmian. ) nie uprawniały doradcy podatkowego do występowania w charakterze pełnomocnika strony w sprawie dotyczącej weryfikacji zgłoszenia celnego i uznania go za nieprawidłowe, albowiem nie jest to postępowanie w sprawach obowiązków podatkowych. Skuteczne pełnomocnictwo mogło zatem zostać udzielone J. C. tylko jako podmiotowi będącemu pracownikiem strony. Z tego względu zasadne było wezwanie przez organ I instancji J. C. do nadesłania dokumentu, z którego wynikałby fakt zatrudnienia w charakterze pracownika w przedsiębiorstwie M. W.. W tej jednak sytuacji, gdy organ przyjął, iż J. C. nie udowodnił faktu zatrudnienia u skarżącego, albowiem przedłożył kserokopię umowy o prace, którą potwierdził za zgodność z oryginałem, do czego nie jest upoważniony jako doradca podatkowy , a tym samym nie wykazał umocowania do działania w imieniu strony jako jej pracownik, winien był wezwać stronę na podstawie art. 169 § 1 i art. 168 § 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego - do usunięcia braku formalnego tego odwołania poprzez podpisanie go przez stronę i to w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Odwołanie bowiem, jak każde podanie musi pod względem formy i treści spełniać wymagania stawiane w art. 168 § 1, § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej dla tej czynności procesowej strony. Nie wezwanie strony przez organ celny do usunięcia braku formalnego odwołania stanowi istotne naruszenie wyżej wymienionych przepisów postępowania oraz art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej (w zw. z art. 262 Kodeksu celnego) zgodnie z którym organy celne są zobowiązane udzielać stronom niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa celnego i postępowania celnego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania ( por. wyrok NSA z 20.08.1999 r., sygn. akt IV SA 848/98, LEX nr 47870 ). Przestrzeganie powyższych przepisów i zasad postępowania wyklucza możliwość uznania Kodeksu celnego, iż odwołanie wniósł rzekomy pełnomocnik we własnym imieniu. Jak podkreśla się w doktrynie, stany faktyczne objęte działaniem normy prawnej zawartej w przepisie art. 255 Kodeksu celnego obejmują głównie sytuacje, gdy osoba nieupoważniona do działania w imieniu lub na rzecz innego podmiotu, w postępowaniu celnym deklaruje ( zaciąga zobowiązania celne ) i działa w imieniu lub na rzecz tego podmiotu, czyli tzw. rzekome przedstawicielstwo ( patrz m.in. : F. Prusak, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2000, s. 1017 ). Nie powinien on być więc stosowany do pozbawienia strony prawa do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, w której decyzją organu I instancji została ona obciążona kwotą wynikającą ze stwierdzonego długu celnego i zobowiązanie to nie przeszło w trakcie postępowania celnego na jakikolwiek inny podmiot, zwłaszcza na rzekomego pełnomocnika. Jednocześnie Sąd zauważa, że organy celne błędnie przyjęły, że naruszenie w zawartej przez strony umowie o pracę art. 31 ust. 1 ustawy o doradztwie podatkowym skutkuje nieważnością dokonanej czynności prawnej. Ze względu na powyższe okoliczności należało uznać, że organ odwoławczy, wydając przedmiotowe postanowienie, naruszył przepisy postępowania ( art. 121 § 2, art. 169 § 1 w zw. z art. 168 § 3 oraz art. 228 § 1 pkt. 1 i 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu Celnego ) w sposób mający istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy oraz przepis art. 255 Kodeksu celnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ celny winien wezwać stronę do podpisania zażalenia zgodnie z art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej. Z tych względów orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a/ i c/ oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmian. ) jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ W. Długaszewska /-/T.M. Geremek / -/M. Lorych-Olszanowska